Het eerste slachtoffer van oorlog is de waarheid. Wie kent de uitspraak niet? Zelf wilde ik graag een gezegde daaraan toevoegen: spreekt men over de vluchteling, is de waarheid geheid in het geding. In een interview met de NOS zei EU-commissaris Frans Timmermans dat 60 procent van de vluchtelingen, ‘méér dan de helft’ rekende hij de bezorgde burger nog voor, helemaal geen oorlogsvluchteling is. Dit baseerde hij op nog niet gepubliceerde cijfers over de maand december van grensbewakingsagentschap Frontex. Hieruit zou blijken dat slechts 40 procent van de asielzoekers afkomstig is uit oorlogsgebieden in Irak en Syrië. De rest moet dan wel ordinaire gelukzoekers zijn.

Om aan die 60 procent te komen, werden voor het gemak mensen meegerekend zonder paspoort en mensen uit bijvoorbeeld Eritrea. Een land dat zich op grote schaal schuldig maakt aan mensenrechtenschending. Wie vlucht voor marteling, lukrake gevangenisstraffen en jarenlang lijfeigenschap  is volgens Timmermans een vluchteling met economisch motief. En die nepvluchteling moet worden aangepakt. ‘Als we daar nou eens mee beginnen, dan zouden we al een enorm verschil maken’, sprak hij.

De vicepresident van de Europese Commissie gebruikt dus in een enorm explosief debat dubieuze cijfers van één maand(!) om twee van de drie asielzoekers weg te zetten als opportunisten. Nota bene met het argument meer draagvlak te creëren voor échte vluchtelingen. Een dag na de 60-procentclaim mocht een woordvoerder de schade proberen te herstellen. Er moest niet teveel waarde worden gehecht aan de cijfers omdat de trend in januari alweer anders lijkt. Ja, Timmermans spreekt vele talen, maar nog veel meer onzin.

Ook sommige journalisten brengen twijfelachtige verhalen over bootvluchtelingen. Zo schrok ik me het leplazarus van het verhaal over een reddingsteam dat voor hun ogen mensen liet verdrinken omdat de slachtoffers zich niet in de juiste territoriale wateren bevonden. ‘Naar verluidt poogde een wanhopige moeder nog haar baby over de watergrens te gooien in de hoop dat het team het kind zou kunnen redden’, tekende het AD dramatisch op. Mensen met duizenden Twittervolgers deelden direct de artikelen en hun begrijpelijke afschuw.

Het klopt alleen niet. Waarschijnlijk zijn ‘de journalisten’ die het verhaal van The Independent overnamen het Engels niet goed machtig. Het interview behandelde namelijk meerdere ervaringen van de Australische reddingswerker Simon Lewis. Deze verhalen werden op een hoop gegooid en vervolgens aangedikt, terwijl Lewis toch echt zegt: ‘We didn’t actually have 31 people drown right in front of us…Their boat was either going to come towards us or come towards [the Greek island village] Skala.’ Er valt veel te zeggen over de bizarre, juridische constructie dat mensen die levens redden, verdacht kunnen worden van mensensmokkel. Dat wordt ook gedaan, maar blijf bij de feiten. Die zijn al verschrikkelijk genoeg.

Politici, opiniemakers en journalisten die op grove wijze het vluchtelingendebat vervuilen, moeten eens verantwoordelijkheid nemen en hun klep houden als ze de feiten niet kennen. Want verkeerde informatie kan weersproken worden, maar het kwaad is dan al geschied.