nieuwsbrief
Asset 14

De zin van het leven (na de dood)

RE:

Het is Non-stopweek! Hard//hoofd reflecteert op de lasten én de lusten van een leven dat alsmaar doordendert. Maar hoe zou dat leven eruit zien als we wisten dat het niet eindig zou zijn? Jihane Chaara onderzoekt de mogelijkheden aan de hand van de serie The Good Place.

Mail

Het leven houdt voor iedereen een keertje op. Zelfs jij, beste lezer, zult op een dag ophouden te bestaan. De wereld zal zich zonder jou voortzetten — onverstoord zal de zon op blijven komen en onder blijven gaan. Zelfs als onze eigen zon opzwelt en verandert in een rode reus, die de aarde op zal slokken in haar vurige furie, zal het universum blijven bestaan. De planeten zullen om de sterren blijven draaien, de manen om de planeten blijven cirkelen. Het grote geheel trekt zich weinig aan van onze capriolen hier op aarde.

Het leven houdt voor iedereen een keertje op. Of toch niet? Als je gelooft in een hiernamaals, verandert dat de zaak. In plaats van het leven als iets eindigs te beschouwen, verdwijnt, door in een hiernamaals te geloven, dat einde. Dan houdt het leven op aarde weliswaar op, maar is het na de dood opnieuw go time. Tijd om weer op te staan en je plek te vinden in de nieuwe realiteit. Zelfs geen rust ná het leven: een non-stop voortgang, een eeuwige weg zonder einde. Hoe zou dat de manier waarop we naar het leven kijken transformeren?

Het hele leven bleek één grote beproeving. Dus toch!

Dit gedachte-experiment vormt de kern van het plot van de Netflix-serie The Good Place. De openingsscène van The Good Place toont hoofdpersoon Eleanor Shellstrop (gespeeld door Kristen Bell), die haar ogen opent in een kamer waar met grote, groene letters op de muur te lezen is: ‘Welcome! Everything is fine!’ Wat blijkt? Eleanor is gestorven en dit is het hiernamaals. En het hiernamaals bestaat in deze intelligente komedieserie uit the good place en the bad place. Wie een goed mens is geweest, komt terecht in the good place. Heb je je misdragen? Dan word je eeuwig gemarteld door de demonen in the bad place. Het hele leven bleek één grote beproeving. Dus toch!

Waar de serie bevraagt wat een ‘goed leven’ is, wie een ‘goed mens’ is, en waarom, en hoe een perfect hiernamaals eruit zou zien (je krijgt een huis dat aan al je wensen voldoet!), kun je deze vragen en ideeën ook betrekken op het aardse leven: stel je voor dat we in dit bestaan al zouden wéten dat het leven op aarde een beproeving is voor een good place-achtig hiernamaals.

De grote zoektocht naar zingeving zou opeens veel minder belangrijk zijn. Het leven zou immers al een onbetwistbaar doel hebben: in the good place belanden. Je zou daar je hele leven op instellen, omdat je weet dat al je acties directe consequenties zullen hebben. Je denkt dan wel twee keer na voordat je die plastic McDonald's-beker uit het raam van je auto dondert, blijft zitten terwijl een oud vrouwtje de volle tram instapt, of drie keer per jaar met het vliegtuig naar verre oorden reist.

Niemand hoeft zich meer op een eenzaam moment af te vragen: waar dóé ik het allemaal voor?

Ook breder zou het leven op aarde een ommekeer maken: wereldvrede of een eerlijke verdeling van de middelen op aarde zouden ineens binnen handbereik komen te liggen. En niemand hoeft zich meer op eenzame momenten af te vragen: waar dóé ik het allemaal voor?

Maar hoe mooi dit gedachte-experiment er ook uitziet, dit is niet hoe de wereld in elkaar steekt. Ik behoor tot de millennials, een generatie geboren grofweg tussen 1980 en 2000, die bij uitstek goddelozer is dan de generaties die ons voorgingen. En goddelozer betekent ook: minder geloof in een hiernamaals, en - misschien daardoor - méér onzekerheid over de zin van het leven.

De clichés over millennials kun je vinden in alle hoeken en gaten van het internet: we zijn hedonistische, individualistische wezens, geobsedeerd met het vinden van het grote geluk én de grote productiviteit. We feesten én werken te hard. Benthe van Rossum schreef in NRC De ‘achterbankgeneratie’ werkt juist het hardst van iedereen’, waarin ze uiteenzet hoe millennials onderling grote competitie ervaren, hoe faalangst aan de orde van de dag is, en hoe het geen wonder is dat klachten over stress alsmaar toenemen. Zo wordt de huidige tijdsgeest geschetst: we zijn individualistischer dan ooit tevoren. Je bent zélf verantwoordelijk voor je leven en daarmee voor je eigen zingeving. Dat is nogal een last om te dragen. Het is immers een van de allergrootste existentiële vragen: wat is de zin van het leven?

Daar zit je dan: je werkt hard, je jaagt dat grote (onmogelijke) geluk na, maar weet niet waarom. Het leven is eindig, en er is mogelijk geen hiernamaals om naar uit te kijken. In het nummer ‘Little Boxes’ (de theme song van de serie Weeds), zingt Malvina Reynolds vrolijk de volgende tekst: ‘And the people in the houses / all went to the university / where they were put in boxes / and they came out all the same. / And there’s doctors and lawyers / and business executives / and they’re all made out of ticky tacky / and they all look just the same.

Als ik dit nummer hoor, vraag ik me vanzelf af wat nou toch het púnt is van alles. Je gaat naar school, je studeert, je knutselt aan het huisje-boompje-beestjebestaan, je werkt tot je zeventig bent, gaat met pensioen. Ondertussen doen je kinderen precies hetzelfde, en hun kinderen daarna ook. De middelmatigheid ervan klinkt ongelofelijk banaal en afgezaagd.

Zelfs als we álle wetenschappelijke vraagstukken oplossen, hebben we nog steeds geen antwoord op de vraag ‘wat is de zin van het leven?’

De dood komt eraan, maar wij gaan ten onder aan prestatiedruk en de behoefte om gelukkig te worden, wat dat ook betekenen mag. Die zoektocht naar betekenis van het leven is per definitie een filosofische, wat ruimschoots aan bod komt in de The Good Place. De serie volgt vier personages, onder wie Chidi, een professor in ethiek en morele filosofie. Chidi maakt het tot zijn persoonlijke missie om Eleanor bij te scholen in de betekenis van een goed mens zijn. Filosofen als Kant, Aristoteles en Plato passeren de revue. Zou een goed mens zijn het antwoord kunnen vormen op de zingevingsvraag van het leven? En kunnen we die antwoorden vinden in de boeken die filosofen ons hebben nagelaten?

Volgens filosoof Ludwig Wittgenstein is het nutteloos om vragen als ‘wat is de zin van het leven?’ te stellen. Hij zegt dat elke vraag een antwoord zou moeten hebben, net zoals er geen raadsel kan zijn zonder oplossing. Volgens Wittgenstein zouden we, als we álle wetenschappelijke vraagstukken ter wereld opgelost hebben, nog steeds geen antwoord hebben op de vraag ‘wat is de zin van het leven?’. Geen antwoord, dus ook geen vraag die gesteld moet worden.

Toch denk ik dat het iets inherent menselijks is. We willen gewoon graag weten waarom we doen wat we doen. Wacht maar — straks is het tijd om te sterven, en open je na het overlijden je je ogen en ben je in een ruimte beland waar in grote letters ‘Welcome! Everything is fine!’ staat. Wacht maar — straks is er toch een hiernamaals, en dan mag je gaan voortleven in een nieuwe realiteit waar je alles hebt wat je hartje begeert. Zouden mensen zich dan opeens niet meer afvragen wat het púnt van het hiernamaals is? Zouden we, na verloop van tijd, niet tegen elkaar zeggen: ‘goh, wat is de zin van de dood eigenlijk?’ Zo bekeken zou de zekerheid van een nieuwe kans in het hiernamaals nog steeds geen antwoord geven op de vraag der vragen.

Zelfs als het leven, de dood en het leven na de dood non-stop zouden zijn, zouden we er met samengeknepen ogen naar kijken en willen weten: maar wáárom dan?

Jihane Chaara (1991) is een idealist met een voorliefde voor lieve mensen en woorden. Ze is recentelijk afgestudeerd in klinische neuropsychologie aan de Universiteit van Amsterdam.

Lees verder Lees verder

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
 Mag ik nog even vangen?

Mag ik nog even vangen?

Honderden Amerikanen ontvingen eerder deze week opeens een nachtelijk berichtje van een vriend, kennis, collega... Maar die wisten op hun beurt nergens van. Oude berichten van jaren eerder werden 'gerecycled'. Het nieuws in beeld door Nastia Cistakova. Lees meer

Poortwachters van de Homogemeenschap

Poortwachters van de homogemeenschap

Sebastiaan van der Lubbe ontmaskert het dunne laagje vernis dat we in Nederland ‘tolerantie’ noemen. Hij strijdt tegen de regenboogvlag als goedkoop fashion statement en vóór de regenboogvlag als pleitbezorger van inclusiviteit. Lees meer

 Wie stoot koning Netflix van de bank?

Wie stoot koning Netflix van de bank?

Voor koning Netflix staat er veel op het spel. Het is dringen geblazen voor de troonopvolgers. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

Filmtrialoog: Light Of My Life 1

Light Of My Life

Onze redacteuren werden meegesleept in de vlucht van Casey Affleck en zijn filmdochter in 'Light of my Life'. Lees meer

Hard//talk: Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Met enige verbazing ziet Vivian Mac Gillavry hoe goede doelen geld ophalen met acties die patiënten zelf vaak niet meer kunnen uitvoeren. Lees meer

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen 1

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen

Intenties om (nog) gelukkiger/gezonder/succesvoller te leven? Filosofe Lieke Knijnenburg onthult hoe de kapitalistische samenleving deze intenties in ons programmeert, en hoe we ertegen in opstand kunnen komen. Een bevrijdend essay over tijdverspilling, zelfverwoesting en liefde. Lees meer

 Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Zodra de trailer verzegeld werd, waren de 39 Chinese migranten die zich erin hadden verstopt kansloos. Het nieuws in beeld door Rob Worst. Lees meer

Is het demonstratierecht in Nederland een farce?

Is het demonstratie­recht in Nederland een farce?

Na roerige protestweken met boze boeren en blokkades door Extinction Rebellion maakt Jarmo Berkhout de balans op. Hoe staat het er eigenlijk voor met het demonstratierecht in Nederland? Lees meer

Een vuile plas regenwater

Een vuile plas regenwater

Alexander van der Weide bespreekt op intuïtieve wijze de klassieke film Stalker van Tarkovski. ‘Probeer nooit je idee over te brengen aan het publiek — het is een ondankbare en zinloze taak. Laat ze het leven zien en ze zullen in zichzelf de middelen vinden om het te beoordelen en te waarderen.’ Lees meer

Mevrouw Rouw in Zomergasten 2

Mevrouw Rouw in Zomergasten

Hard//hoofd grijpt terug op de Zomergasten-verslagen van deze zomer met een onconventionele gast die toepasselijk is voor de grauwe dagen. Lees meer

 China trekt zich er niets van aan

China trekt zich er niets van aan

China gaat zijn eigen gang, terwijl de internationale gemeenschap niet veel meer doet dan waarschuwingen uitdelen. Lees meer

Hard//talk: Betrokkenheid begint bij meer geld en tijd 4

Betrokkenheid begint bij meer geld en tijd

Diederik Samsom stelde onlangs dat welvaart uit meer bestaat dan inkomen. Wolter de Boer ziet dat geld en tijd wel noodzakelijk zijn om je als burger te engageren met de problemen van deze tijd. Lees meer

800 meter jezelf behouden

800 meter jezelf behouden

'In de sportwereld ben je enkel een held als je wint. Semenya’s zwarte, te mannelijke lichaam heeft in de ogen van de atletiekfederatie gefaald.' Lees meer

Nieuws in Beeld: Kamikazeplastics

Kamikaze­plastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen

We laten ons niet sussen

De 35.000 klimaatdemonstranten konden rekenen op een stuk minder steun dan 2500 boeren. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen? Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5