Asset 14

De zin van het leven (na de dood)

RE:

Het is Non-stopweek! Hard//hoofd reflecteert op de lasten én de lusten van een leven dat alsmaar doordendert. Maar hoe zou dat leven eruit zien als we wisten dat het niet eindig zou zijn? Jihane Chaara onderzoekt de mogelijkheden aan de hand van de serie The Good Place.

Het leven houdt voor iedereen een keertje op. Zelfs jij, beste lezer, zult op een dag ophouden te bestaan. De wereld zal zich zonder jou voortzetten — onverstoord zal de zon op blijven komen en onder blijven gaan. Zelfs als onze eigen zon opzwelt en verandert in een rode reus, die de aarde op zal slokken in haar vurige furie, zal het universum blijven bestaan. De planeten zullen om de sterren blijven draaien, de manen om de planeten blijven cirkelen. Het grote geheel trekt zich weinig aan van onze capriolen hier op aarde.

Het leven houdt voor iedereen een keertje op. Of toch niet? Als je gelooft in een hiernamaals, verandert dat de zaak. In plaats van het leven als iets eindigs te beschouwen, verdwijnt, door in een hiernamaals te geloven, dat einde. Dan houdt het leven op aarde weliswaar op, maar is het na de dood opnieuw go time. Tijd om weer op te staan en je plek te vinden in de nieuwe realiteit. Zelfs geen rust ná het leven: een non-stop voortgang, een eeuwige weg zonder einde. Hoe zou dat de manier waarop we naar het leven kijken transformeren?

Het hele leven bleek één grote beproeving. Dus toch!

Dit gedachte-experiment vormt de kern van het plot van de Netflix-serie The Good Place. De openingsscène van The Good Place toont hoofdpersoon Eleanor Shellstrop (gespeeld door Kristen Bell), die haar ogen opent in een kamer waar met grote, groene letters op de muur te lezen is: ‘Welcome! Everything is fine!’ Wat blijkt? Eleanor is gestorven en dit is het hiernamaals. En het hiernamaals bestaat in deze intelligente komedieserie uit the good place en the bad place. Wie een goed mens is geweest, komt terecht in the good place. Heb je je misdragen? Dan word je eeuwig gemarteld door de demonen in the bad place. Het hele leven bleek één grote beproeving. Dus toch!

Waar de serie bevraagt wat een ‘goed leven’ is, wie een ‘goed mens’ is, en waarom, en hoe een perfect hiernamaals eruit zou zien (je krijgt een huis dat aan al je wensen voldoet!), kun je deze vragen en ideeën ook betrekken op het aardse leven: stel je voor dat we in dit bestaan al zouden wéten dat het leven op aarde een beproeving is voor een good place-achtig hiernamaals.

De grote zoektocht naar zingeving zou opeens veel minder belangrijk zijn. Het leven zou immers al een onbetwistbaar doel hebben: in the good place belanden. Je zou daar je hele leven op instellen, omdat je weet dat al je acties directe consequenties zullen hebben. Je denkt dan wel twee keer na voordat je die plastic McDonald's-beker uit het raam van je auto dondert, blijft zitten terwijl een oud vrouwtje de volle tram instapt, of drie keer per jaar met het vliegtuig naar verre oorden reist.

Niemand hoeft zich meer op een eenzaam moment af te vragen: waar dóé ik het allemaal voor?

Ook breder zou het leven op aarde een ommekeer maken: wereldvrede of een eerlijke verdeling van de middelen op aarde zouden ineens binnen handbereik komen te liggen. En niemand hoeft zich meer op eenzame momenten af te vragen: waar dóé ik het allemaal voor?

Maar hoe mooi dit gedachte-experiment er ook uitziet, dit is niet hoe de wereld in elkaar steekt. Ik behoor tot de millennials, een generatie geboren grofweg tussen 1980 en 2000, die bij uitstek goddelozer is dan de generaties die ons voorgingen. En goddelozer betekent ook: minder geloof in een hiernamaals, en - misschien daardoor - méér onzekerheid over de zin van het leven.

De clichés over millennials kun je vinden in alle hoeken en gaten van het internet: we zijn hedonistische, individualistische wezens, geobsedeerd met het vinden van het grote geluk én de grote productiviteit. We feesten én werken te hard. Benthe van Rossum schreef in NRC De ‘achterbankgeneratie’ werkt juist het hardst van iedereen’, waarin ze uiteenzet hoe millennials onderling grote competitie ervaren, hoe faalangst aan de orde van de dag is, en hoe het geen wonder is dat klachten over stress alsmaar toenemen. Zo wordt de huidige tijdsgeest geschetst: we zijn individualistischer dan ooit tevoren. Je bent zélf verantwoordelijk voor je leven en daarmee voor je eigen zingeving. Dat is nogal een last om te dragen. Het is immers een van de allergrootste existentiële vragen: wat is de zin van het leven?

Daar zit je dan: je werkt hard, je jaagt dat grote (onmogelijke) geluk na, maar weet niet waarom. Het leven is eindig, en er is mogelijk geen hiernamaals om naar uit te kijken. In het nummer ‘Little Boxes’ (de theme song van de serie Weeds), zingt Malvina Reynolds vrolijk de volgende tekst: ‘And the people in the houses / all went to the university / where they were put in boxes / and they came out all the same. / And there’s doctors and lawyers / and business executives / and they’re all made out of ticky tacky / and they all look just the same.

Als ik dit nummer hoor, vraag ik me vanzelf af wat nou toch het púnt is van alles. Je gaat naar school, je studeert, je knutselt aan het huisje-boompje-beestjebestaan, je werkt tot je zeventig bent, gaat met pensioen. Ondertussen doen je kinderen precies hetzelfde, en hun kinderen daarna ook. De middelmatigheid ervan klinkt ongelofelijk banaal en afgezaagd.

Zelfs als we álle wetenschappelijke vraagstukken oplossen, hebben we nog steeds geen antwoord op de vraag ‘wat is de zin van het leven?’

De dood komt eraan, maar wij gaan ten onder aan prestatiedruk en de behoefte om gelukkig te worden, wat dat ook betekenen mag. Die zoektocht naar betekenis van het leven is per definitie een filosofische, wat ruimschoots aan bod komt in de The Good Place. De serie volgt vier personages, onder wie Chidi, een professor in ethiek en morele filosofie. Chidi maakt het tot zijn persoonlijke missie om Eleanor bij te scholen in de betekenis van een goed mens zijn. Filosofen als Kant, Aristoteles en Plato passeren de revue. Zou een goed mens zijn het antwoord kunnen vormen op de zingevingsvraag van het leven? En kunnen we die antwoorden vinden in de boeken die filosofen ons hebben nagelaten?

Volgens filosoof Ludwig Wittgenstein is het nutteloos om vragen als ‘wat is de zin van het leven?’ te stellen. Hij zegt dat elke vraag een antwoord zou moeten hebben, net zoals er geen raadsel kan zijn zonder oplossing. Volgens Wittgenstein zouden we, als we álle wetenschappelijke vraagstukken ter wereld opgelost hebben, nog steeds geen antwoord hebben op de vraag ‘wat is de zin van het leven?’. Geen antwoord, dus ook geen vraag die gesteld moet worden.

Toch denk ik dat het iets inherent menselijks is. We willen gewoon graag weten waarom we doen wat we doen. Wacht maar — straks is het tijd om te sterven, en open je na het overlijden je je ogen en ben je in een ruimte beland waar in grote letters ‘Welcome! Everything is fine!’ staat. Wacht maar — straks is er toch een hiernamaals, en dan mag je gaan voortleven in een nieuwe realiteit waar je alles hebt wat je hartje begeert. Zouden mensen zich dan opeens niet meer afvragen wat het púnt van het hiernamaals is? Zouden we, na verloop van tijd, niet tegen elkaar zeggen: ‘goh, wat is de zin van de dood eigenlijk?’ Zo bekeken zou de zekerheid van een nieuwe kans in het hiernamaals nog steeds geen antwoord geven op de vraag der vragen.

Zelfs als het leven, de dood en het leven na de dood non-stop zouden zijn, zouden we er met samengeknepen ogen naar kijken en willen weten: maar wáárom dan?

Mail

Jihane Chaara (1991) is een idealist met een voorliefde voor doortastende en zachtaardige mensen/woorden.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: Donorhart uit een doos

Donorhart uit een doos

De heart-in-a-box kan (vlak) na het overlijden van een donor diens hart weer op gang laten komen. Illustrator Simcha van der Veen is diep onder de indruk. Lees meer

Verkrachting vindt niet plaats in een vacuüm

Verkrachting vindt niet plaats in een vacuüm

Linkse mensen hebben vaak het idee dat zij buiten en boven de 'verkrachtingscultuur' staan, meent Harriet Bergman. Maar iemands politieke overtuiging zegt weinig over hoe diegene daadwerkelijk met machtsverschillen omgaat. Lees meer

Constant in verbinding en toch eenzaam

Constant in verbinding en toch eenzaam

Een plek waar je echt alleen bent en niet steeds naar je telefoon kunt grijpen. Waar vinden we die nog? Stefanie Gordin denkt met heimwee terug aan haar tijd in de Russische datsja's. Lees meer

 Giftige goudkoorts

Giftige goudkoorts

Jaarlijks belandt meer dan 130.000 kilo kwik - gebruikt voor het vinden van goud - in de Surinaamse natuur. Lees meer

Het vervolg van een rouwwoordenboek

Het vervolg van een rouwwoordenboek

De persoonlijke worsteling van Babet te Winkel om woorden te vinden voor haar rouw, was helemaal niet zo persoonlijk. Ze ontving vele berichten van mensen die zich in haar rouwwoordenboek herkenden. Dit is het vervolg van haar rouwwoordenboek. Lees meer

Hard//talk: Wie Thierry volgt

Wie Thierry volgt

Thierry Baudet heeft er heel wat kiezers bij die simpelweg hun vrijheid terug willen. Julius Koetsier vreest dat zij verzeild zullen raken in een moeras van verzinselen over UFO's en dinosaurussen. Lees meer

Nooit meer hier

Nooit meer genocide (hier)

Nooit meer genocide, dat beloven we elkaar op 4 mei. Maar wat zijn de lessen van 4 mei waard als we ze niet kunnen toepassen om nú een groep in nood te redden? Lees meer

Nieuws in beeld: Volle terrassen, volle ic's

Volle terrassen, volle ic's

Het demissionaire kabinet gaf groen licht voor het openen van de terrassen - en dus ook voor volle ic's. Lees meer

Ali B gaat je niet redden

Ali B gaat je niet redden

‘Self made men’ prediken in online succescursussen dat succes voor iedereen binnen handbereik ligt. Lees meer

Nieuws in beeld: Vogelgriep grijpt om zich heen

Vogelgriep grijpt om zich heen

Langs de Groningse Waddenkust zijn honderden vogels aangespoeld, die waarschijnlijk zijn geveld door de vogelgriep. Illustrator Aida de Jong brengt het lugubere nieuws in beeld. Lees meer

Leven in een grijs gebied

Leven in een grijs gebied

Wat gebeurt er met je zelfbeeld als je chronisch ziek wordt? Accepteer je de ziekte als een deel van jezelf, of blijf je uitkijken naar de dag waarop je genezen bent? Lees meer

 Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Het maken van de digitale kunstwerken kost ‘kolossale hoeveelheden’ rekenkracht van computers, aldus the New York Times. Lees meer

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer