Asset 14

Gelukkig alleen

Singles worden wel met medelijden aangekeken. Wat is er mis met hen? Niks, vindt Emy. Zij ging op zoek naar alleenstaande rolmodellen.

De klacht is inmiddels bekend: vrouwen in steden en mannen in dorpen hebben zo’n moeite een geschikte partner te vinden dat Yvonne Jaspers en Nicolette Kluijver er met busjes en camera’s aan te pas moeten komen om nog enige hoop te bieden. Maar Yvonne en Nicolette lijken te sjorren aan een dood paard. Verbintenissen voor het leven worden steeds zeldzamer. Demografische studies in Nederland en andere westerse landen laten een stijgende trend zien van alleenstaanden, een toename die slechts gedeeltelijk te verklaren is vanuit de vergrijzing. We zijn gehecht aan onze vrijheid, en hebben er moeite mee om die in te perken voor een ander. Als we al een geschikte partner vinden dan willen we er weer vanaf zodra de relatie wat minder loopt. Vervolgens gaan we op zoek naar een nog geschiktere, dat zijn we aan onszelf en ons geluk verplicht.

Alleen blijven zou gezien deze ontwikkelingen geaccepteerd moeten zijn, maar dat is niet het geval. We worden nog steeds overal overspoeld met de al sinds Plato’s Symposium gangbare boodschap dat de ware gevonden dient te worden, willen we ons compleet voelen. Singlessites maken dit pijnlijk duidelijk. Het hoofddoel van de meeste van die sites is om de vrijgezellenstatus zo snel mogelijk op te heffen. Ze worden overwoekerd door aankondigingen voor speeddates, advertenties van Lexa, Relatieplanet en minder bekende datingsites (“Datingsite voor vrouwen die welgeschapen man zoeken” [sic]). En weet je nog hoe het afliep met de o-zo-vrijgevochten dames uit Sex & the City? Ze trouwden. “They say that the world was built for two / Only worth living if somebody is loving you”, zingt Lana del Rey lijzig in haar hitsingle Video Games.

Alle andere idealen relativeren we kapot, maar op liefde blijven we hopen.

Zelf ben ik graag alleen. Zelden ben ik zo gelukkig als op een lange treinreis, vergezeld door een roman, een notitieboekje en een mp3-speler. Ik houd van mijn vrienden en heb geen alles overweldigende kinderwens. Maar als de site van Psychologie Magazine10 regels om de ware liefde te vinden” aankondigt, klik ik ook op die link. Het ideaal van de romantische liefde is moeilijk te negeren. Het is misschien het enige waar we nog massaal in willen geloven. Alle andere idealen relativeren we kapot, maar op liefde blijven we hopen – stiekem of minder stiekem en vaak tegen beter weten in. Het heeft natuurlijk zo zijn functies: het overleven van het nageslacht garanderen, je geborgen voelen, in aanmerking komen voor een hypotheek, het gaat allemaal net wat makkelijker met een vaste partner (of dat nu de ware is of de meest-voor-de-hand-liggende). Maar wat als jij die stadse vrouw bent voor wie zelfs Nicolette in de meest afgelegen gehuchten de liefde niet kan vinden, of die ene boerenjongen die geen leuke brieven ontvangt, hoe hard Yvonne ook voor je heeft gepleit? Wat als je alleen overblijft, is dat echt zo erg? Kun je niet net zo goed je behoeftebevrediging opsplitsen? Houden van je vrienden, naar bed gaan met scharrels, en – eventueel – een kind krijgen via spermabank of adoptiebureau?

Mijn tante de non

Ik onderneem een kleine zoektocht naar alleenstaande rolmodellen. Vrienden, familie en kennissen vraag ik of zij mensen kennen die gelukkig alleen zijn. Ik zoek alleen oudere gelukkigen, 50-plussers, mensen die weten hoe het is om tientallen jaren alleen te zijn, om ‘op te geven’, om ‘alleen over te blijven’, en daar vrede mee te hebben. Of om de bewuste keuze te maken voortaan alleen door het leven te gaan. Jongeren zijn me te wispelturig in hun happy singleschap, zij kunnen op donderdag roepen hoe leuk het is om vrijgezel te zijn en op vrijdag tegen de liefde van hun leven aanlopen. Maar uit het rondvragen blijkt al snel dat veel ouderen niet minder wispelturig zijn. Potentiële alleenstaande rolmodellen blijken bij nadere bestudering toch naar een partner te verlangen. Een weduweclub in de buurt van mijn ouders is op het eerste gezicht veelbelovend. De club is opgericht door een kordate weduwe van een generaal, die zich in de wereld van de singlecruises heeft gestort. “Nog nooit zo’n lekkere seks gehad!” roept zij over die cruises. Maar de weduwe van de generaal is niet alleen op zoek naar seks, ze zoekt ook naar een nieuwe man. Haar clubbijeenkomsten worden gekenmerkt door gemopper en gesnik.

Illustratie: Sophia Simons

Dan is mijn tante een beter voorbeeld van iemand die gelukkig alleen is. Mijn tante is nooit getrouwd. Ze is non. Als iemand weet hoe je je leven zinvol inricht zonder vaste partner en gezin, dan moet zij dat wel zijn. Het komt voor mij dan ook enigszins onverwachts dat mijn tante zegt dat ze er nooit bewust voor gekozen heeft om te leven zonder partner, en aanzienlijke moeite heeft gehad met eenzaamheid:

"Kiezen voor alleen leven was er eigenlijk niet bij. Ik stelde vroeger wel hoge eisen aan een partner: ik moest niet alleen verliefd zijn, de ander moest ook mijn idealen van sociale gelijkheid delen – kansen voor alle mensen, solidair zijn met de armen. Ik merkte dat door die eisen langdurige relaties niet zo op mijn pad kwamen. Als je dan ziet dat iedereen om je heen wel een ander heeft, dan ga je je daardoor ‘buitengesloten’ voelen. Maar alleen zijn had ook belangrijke voordelen: de vrijheid ervan, het niet hoeven opgeven van je eigenaardigheden.  Er is geen levensvorm die beter is, het gaat erom wat bij je past op het moment."

Het duurde wel een tijd voordat mijn tante de gedachte “er kan altijd nog een ware Jozef komen” opgaf. Op haar vijfenvijftigste had ze de rust om een klooster in te gaan en zich daar te storten op bezinning, meditatie en gebed. Maar dat is niet per se een keuze voor de eeuwigheid of tegen een relatie, benadrukt ze.

Pieter, een homoseksuele man van zestig met een bestuurlijke functie in de zorg, is stelliger over zijn keuze alleen te zijn, maar ook hij ziet het niet als een bewuste keuze die hij van tevoren gemaakt heeft:

"Achteraf en terugkijkend kan ik wél zeggen dat ik mijn eigen onafhankelijkheid steeds heb nagestreefd en me niet hebben willen binden aan één vaste partner. Maar ook zou je kunnen zeggen dat ik nooit iemand ben tegen gekomen met wie ik als vaste partner door het leven zou willen gaan. Er hebben zich natuurlijk wel kandidaten aangediend maar wanneer de feitelijke keuze zich aandiende, wilde ik niet. Dan koos ik voor mezelf en mijn onafhankelijkheid."

De afwezigheid van een vaste partner geeft de ruimte te investeren in intensieve vriendschappen.

Pieter ziet vooral de voordelen van alleen zijn. Hij kan op elk moment zelf beslissen wat hij gaat doen. Of het nou om werk gaat of om vakantie, hij hoeft geen rekening te houden met de wensen van een ander. Zijn inkomen maakt het ook mogelijk om de hele wereld rond te reizen en mooi te wonen. Hij moet er niet aan denken dat iemand zich met de inrichting van zijn appartement gaat bemoeien. Bovendien geeft de afwezigheid van een vaste partner hem de ruimte te investeren in intensieve vriendschappen. En in vrije seks natuurlijk, “al moet ik bekennen dat naarmate ik ouder word de mogelijkheden wat afnemen”.

Helemaal jubelend is Pieter niet. Hij mist praktische steun. Het huishouden moet hij alleen doen en al verdient hij goed, met één inkomen valt er minder te besteden dan met twee. Maar zwaarder weegt de emotionele steun. Als Pieter zich in zijn werk dreigt te verliezen, is er niemand die hem zegt dat hij het rustiger aan moet doen, niemand die dagelijks vraagt hoe het gaat. “Er staat niet standaard iemand thuis klaar voor je. Als ik mijn ei kwijt wil moet ik daarvoor altijd met iemand afspreken.” Ook maakt hij zich zorgen over de gebreken die zullen komen met het ouder worden.

Going Solo

De voor- en nadelen die Pieter noemt, worden ook genoemd door de vele Amerikaanse alleenstaanden die socioloog Eric Klinenberg interviewde voor zijn boek Going Solo (2012). Voor aanvang van zijn interviews ging Klinenberg ervan uit dat hij alleen doffe ellende en hartverscheurende eenzaamheid tegen zou komen. Dat bleek alleszins mee te vallen. De alleenstaanden die hij sprak bleken over het algemeen behoorlijk tevreden, vooral dat ze zo veel tijd kunnen besteden aan hun vrienden, hun carrière, uitgaan en hobby’s. Klinenberg (zelf overigens getrouwd) zag wel degelijk ook veel zorgen en twijfels, maar hij denkt niet dat die groter zijn bij alleenstaanden dan bij mensen met een vaste partner: “To be sure, many occasionally struggle with loneliness or with the feeling that they need to change something to make their lives feel more complete. But so, too, do their married friends and family members, and, really, most everyone during some periods of their lives.

De grootste problemen signaleerde Klinenberg bij vrouwelijke dertigers, bij mensen zonder sociaal vangnet en bij ouderen met fysieke en mentale gebreken. Het Bridget Jones syndroom (bestaande uit wanhopige pogingen een man te vinden voordat de biologische klok is uitgetikt) is een cliché om een reden. De sociale druk op vrouwen om tijdig een gezin te stichten is enorm. In bijna elk gesprek vragen vrienden en familieleden aan hen hoe het met hun liefdesleven staat. Klinenberg: “This experience is common among women who go solo, so much so that many question whether it’s really about them or the projected anxieties of their acquaintances. But nearly all report that it makes them feel stigmatized.” Psychologe Bella DePaulo – een zeldzame overtuigde vrijgezel – noemt de sociale afkeur en discriminatie waar singles mee te maken krijgen ‘singlism’. Het gaat bij singlism niet alleen om de tik-tak-geluiden die familieleden maken, maar ook bijvoorbeeld om de eenpersoonstoeslag die je betaalt als je alleen in een hotelkamer wil overnachten. Of de negatieve portrettering van langdurig partnerlozen in romans en films: het gekke kattenvrouwtje, de oudere man die nooit uit de kast heeft durven komen, de anorectische of juist obese neurotica.

Tenzij zij het uiterlijk en de levensstijl van George Clooney hebben, kunnen ook zij op blikken van meelij rekenen.

Alleenstaande mannen hebben in mindere mate last van sociale druk en afkeur, maar tenzij zij het uiterlijk en de levensstijl van George Clooney hebben, kunnen ook zij op blikken van meelij rekenen. (Denk aan al het gelach en gespeculeer in de media over de bewuste vrijgezellenstatus van Mark Rutte. “Voelt hij wel iets?”, vroeg De Gelderlander zich af.) Bovendien zijn er voor hen reële risico’s aan het aanhoudende vrijgezellenbestaan. Onderzoeken die Klinenberg aanhaalt wijzen erop dat trouwen goed is voor de gezondheid van mannen (terwijl getrouwde vrouwen juist vaker depressief zouden zijn dan ongetrouwde). Alleenstaande oudere mannen hebben nogal eens de neiging zichzelf minder goed te wassen en te voeden dan gewenst is. Ook zijn ze minder goed in het onderhouden van de sociale contacten die je zo hard nodig hebt als er niemand thuis op je wacht. Maar wellicht dat onze generatie van metromannen hier minder problemen mee zal hebben.

“Own thyself, woman”

Ook al hebben veel alleenstaanden het best naar hun zin, zowel Going Solo als statistiekjes van het CBS tonen dat werkelijke berusting pas komt met de jaren. In onderzoek van het CBS uit 2003 wilden “nagenoeg alle alleenstaanden onder de 35 jaar” een relatie. Dat zal anno 2013 niet radicaal anders zijn. Niet alleen vanwege de sociale druk en de verheerlijking van romantische liefde, ook simpelweg door biologische en psychologische behoeftes. Hoe lief onze vrijheid ons ook is, we willen daarbovenop graag de veiligheid van de vaste relatie. De vraag is hoe serieus we die drang naar geborgenheid en erkenning moeten nemen, of we die niet kunnen intomen.

Volgens Jan Geurtz valt aan onze veiligheidsdrang te ontsnappen. In zijn boek Verslaafd aan Liefde (dat al dertien drukken heeft beleefd en in alle vestigingen van de bibliotheek in mijn gemeente constant is uitgeleend) verkondigt hij hoezeer we onszelf kwijt kunnen raken in een relatie. Velen van ons zijn geneigd ons levensgeluk af te laten hangen van de ander. We zoeken naar de veiligheid die we hadden als kind, maar moeten voor die veiligheid steeds meer van onze vrijheden inleveren (zoals ook een kind niet zo veel te zeggen heeft). Geurtz spreekt van twee geamputeerde mensen die samen wanhopig proberen een eenheid te vormen.

Eigenlijk zingt Lana del Rey in Video Games iets vergelijkbaars. Het liedje lijkt op het eerste gezicht een idyllische schets van een jeugdliefde, maar als je beter luistert is de ik-figuur wel erg hard bezig het een nogal onvolwassen manspersoon naar de zin te maken. Ze verliest zichzelf daar compleet in: “It’s you, it’s you, it’s all for you / Everything I do”. Video Games geeft een beeld van hoe liefde – of wat je voor liefde aanziet – je wereld kleiner kan maken dan nodig. Ik doe dit allemaal voor jou, omdat me keer op keer verteld is dat dat liefde is. Omdat het ook wel zo gemakkelijk is mijn eigen leven op te schorten, niet na te denken over wat ik zelf zou willen.

Del Rey laat echter zowel het bittere als het zoete doorklinken van de liefde waarin je jezelf wegcijfert, terwijl Geurtz alleen de negatieve aspecten benadrukt:


Jan Geurtz – Verslaafd aan Liefde

Ik heb het voor iemand van wie ik houd graag over om niet aan andermans geslachtsdelen te gaan zitten.

Het bezwaar dat ik tegen Geurtz’ spirituele betoog heb, is dat het automatisch vrijheid boven veiligheid verkiest, alsof veiligheid per definitie iets ontzettend kinderachtigs is om te willen. Een kinderachtige angst die alleen met de juiste hoeveelheid meditatie bezworen kan worden. Noem me ouderwets, maar ik heb het voor iemand van wie ik houd graag over om niet aan andermans geslachtsdelen te gaan zitten of zelfs, jawel, af en toe de afwas te doen. Dingen over hebben voor iemand om wie je geeft, lijkt me niet iets om ongelukkig van te worden of je “geamputeerd” door te gaan voelen. Maar het idee dat we een ander niet verantwoordelijk kunnen houden voor ons geluk, en dat we de voortdurende bevestiging van buitenaf niet nodig hebben, dat we goed genoeg zijn zoals we zijn (“echt noodzakelijk is een relatie nooit: geluk is in essentie al volledig aanwezig in jezelf”) – dat gedeelte van Geurtz’ boodschap neem ik graag aan, hoe moeilijk dat soms ook in praktijk te brengen is. Als ik mezelf erop betrap dat ik zit te wachten op een sms'je van een geliefde of me een voorstelling maak van hoe onze kinderen eruit zouden zien, probeer ik te denken aan Toni Morrisons roman A Mercy, aan de scène waarin de slavin Florens zich opdringt aan een oudere zwarte man die nooit slaaf is geweest. Als Florens hem toefluistert: “You alone own me”, antwoordt hij geërgerd: “Own thyself, woman.”

Angst voor afhankelijkheid

En toch, als ik dat tegen mezelf zeg, zit ik mezelf af te blaffen voor heel menselijke neigingen. Is een relatie zonder enige vorm van afhankelijkheid wel een relatie te noemen? Houd ik mezelf niet voor de gek door onafhankelijkheid zo te verheerlijken? Is die onafhankelijkheid niet vooral een beschermingsmechanisme, dat voortkomt uit de angst dat mensen je af zullen wijzen als je ‘te graag’ wil? Wie zich aan niemand bindt, kan ook niemand verliezen. Erg dapper is dat niet. Wie tegelijkertijd onafhankelijkheid en romantische liefde verheerlijkt komt in de knel. Kun je verliefd zijn zonder jezelf een klein beetje te verliezen? Kun je zeggen dat je van iemand houdt als je angstvallig je persoonlijke vrijheid op de eerste plek blijft stellen? Zelf beëindigde ik een langdurige relatie waarmee weinig mis was uit angst dat ik anders ervaringen zou mislopen. Ik heb daar geen spijt van, maar sindsdien heb ik zo weinig geluk in de liefde dat ik vermoed dat mijn geluk in het spel inmiddels enorm zal zijn – misschien moet ik in plaats van op dates naar het casino gaan. Als ik kijk naar mensen die trouw zijn gebleven aan hun jeugdliefde kan ik niet anders dan mateloze bewondering voor hen hebben. Ik zie geen angst, geen amputatie, maar toewijding, geduld, doorzettingsvermogen. Ik zie mensen die een keuze hebben durven maken en daar achter blijven staan. Maar de mensen die gelukkig alleen zijn, stralen minstens zo veel kracht uit. Ik hoop dat zij minder zeldzaam worden. En dat we steeds meer moeten grinniken om zinnen als “They say that the world was built for two / Only worth living if somebody is loving you”.

Mail

Emy Koopman (1985) is Hard//hoofd-redactielid, literatuurwetenschapper, psycholoog en schrijver. Haar debuutroman Orewoet verscheen in september 2016 bij Prometheus. // emy@hardhoofd.com

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Nieuws in beeld: Geen heil in het 'onheilshuis'

Geen heil in het 'onheilshuis'

Het ogenschijnlijk onschuldige adres Qingcheng Park 14-3-202 in Bejing werd na een zesvoudige moord een 'xiongzhai': een huis dat ongeluk brengt en schier onverkoopbaar is. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Horror, honden en verlangen 1

Horror, honden en verlangen

Deze week worden onze redacteurs blij van een film die de Gouden Palm waard is, een uitkomst voor hondenbezitters met een volle agenda en een debuutroman. Lees meer

10 procent is genoeg om een klimaatramp te voorkomen

10 procent is al genoeg om een klimaatramp te voorkomen

Volgens het laatste IPCC-rapport zijn we al cruciale kantelpunten in de opwarming van de aarde gepasseerd. Toch vindt Max Beijneveld hoop in de sociale wetenschap, die aantoont dat we voor duurzame verandering ook bereikbare kantelpunten bestaan. Lees meer

Column: Weten of je ooit moeder wil worden

Weten of je ooit moeder wil worden

Eva wordt geconfronteerd met de beruchte wel-of-geen-kinderen-vraag en zet de voor- en nadelen tegenover elkaar. Lees meer

Vrees de cocon niet: ze is nog warm

Vrees de cocon niet

Nu de feestjes voorzichtig weer op gang komen, beseft Rijk Kistemaker hoeveel hij níet heeft gemist. Gestrand tussen veganistische sneakers en gesprekken over Jeff Bezos verzint hij voor zichzelf een stiller leven. Een tip over verlangen naar lauwe thee en warme cocons. Lees meer

Nieuws in beeld: Remkes haalt de rem eraf

Remkes haalt de rem eraf

De nieuwe informateur Johan Remkes heeft duidelijk minder geduld dan zijn voorgangers. En terecht, vindt Rueben Millenaar. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 51

Wees jezelf, ook achter glittercoulissen

Deze week worden onze redacteurs blij van authenticiteit, een nieuw boek van een favoriete schrijver en glitter. Lees meer

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Net als in Amsterdam rijzen de huren in Berlijn de pan uit. Regelingen om die stijging tegen te houden - zoals de zogenaamde Mietendeckel ('huurdeksel') - worden teruggedraaid, met grote protesten als resultaat. Nina Läuger sloot zich bij een van de protesten aan. Lees meer

Nu wordt er niet meer in mijn wangen geknepen 5

Nu wordt er niet meer in mijn wangen geknepen

Hoe schrijf je over iets wat niet meer tastbaar is? Miray van der Bend schreef een collagegedicht over vakanties van vroeger in Turkije. Over de geur van het vliegveld, de granaatappels in de tuin van haar oma, de rimpels op haar gezicht. Lees meer

Pijn en glorie

Pijn en glorie

Jonathan van der Horst onderzoekt mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 3, over Pedro Almodóvars film Dolor y Gloria. Lees meer

Gebroken Kaars van Sanne Balen over yoga, liefde en leed

Gebroken Kaars

De hoofdpersoon schrikt ondersteboven wakker. Hoe geef je jezelf een houding als je wereld op zijn kop staat? De titel van dit kortverhaal van Sanne van Balen over yoga, liefde en leed is tevens de aanbevolen leeshouding. Leg je kamer eens langs je benen omhoog, en begin. Lees meer

Hard//hoofd zoekt eindredacteuren! 1

Hard//hoofd zoekt eindredacteuren!

Hard//hoofd is op zoek naar scherpzinnige eindredacteuren (fictie/non-fictie) die ons tijdschrift structureel willen komen versterken. Lees meer

Nieuws in beeld: Alleen samen houden we de crisis gaande?

Alleen samen houden we de crisis gaande?

Vaker dan elk ander Europees volk geven Nederlanders hun medemens ervan de schuld dat de coronacrisis nog steeds voortduurt. Lees meer

Blik of een Lappendeken 3

Blik of een lappendeken

Een fragment uit het afstudeerwerk van Dino de Haas, een sciencefictionstrip over de alledaagse horror van productiviteit, over queer relaties en queer geluk. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Steek die maar in je zak!

Steek die maar in je zak!

Deze week worden onze redacteurs blij van enthousiaste opstekers (op gepast volume), kunst in je broekzak en een wisselaccount op Twitter. Lees meer

De maakbare mens

De maakbare mens

Zijn mensen net als machines? Het bezoek van een monteur laat Marthe van Bronkhorst nadenken over haar eigen bedrading. Lees meer

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Naast de indrukwekkende documentaire 'I Am Not Your Negro' zijn ook de boeken en essays van James Baldwin de moeite waard, meent Roel Meijvis. Baldwin leert ons wat het betekent om mens te zijn, juist door geen antwoord te geven op die vraag. Lees meer

tot de zon onder gaat / de kleine dingen

tot de zon onder gaat / de kleine dingen

In de gedichten van Nora van Arkel spoelen herinneringen aan en wordt er lego in de sloot gegooid. 'Alsof een eindeloze hoeveelheid tijd zich voor me uitstrekte / loom achterover ging liggen totdat het hele /landschap tijd was geworden'. Lees meer

(Geen onderwerp)

(geen onderwerp)

Vijf huisgenoten proberen via e-mails in contact te blijven over hun huis dat steeds viezer wordt. Lees meer

Column: Tot op het bot

Tot op het bot

Een oude brief van een vriendin voert Eva terug naar een periode waarin het wat minder lekker met haar ging. Lees meer