Kippenvel. Je haren gaan overeind staan en je krijgt van die kleine bultjes op je arm. Maar hoe komt dat in godsnaam? " /> Kippenvel. Je haren gaan overeind staan en je krijgt van die kleine bultjes op je arm. Maar hoe komt dat in godsnaam? " />
Asset 14

Wat was er eerder, de kip of het vel?

Onze huid krijgt in het dagelijks leven veel te verduren. De huid kan volgescholden worden, lijken op een perzik, sinaasappel (en dan bedoelt men niet het frisse en fruitige aspect van deze citrusvrucht) of een olifant, de huid kan inclusief haar verslonden worden en er kan zelfs iemand op zitten. Bovendien kan je lekker in je vel zitten en kan het over been zijn. Een uitermate multifunctioneel orgaan dus, wat betreft zijn functie in ons spreekwoordelijke taalgebruik. Er is echter ook een metafoor die je wel in de werkelijkheid terugvindt: kippenvel. Overigens, waar wij Nederlanders de geplukte kip als metafoor voor dit onbestemde gevoel nemen, hebben de Engelsen en Duitsers de gans uitgekozen, gezien hun termen goose bumps en Gänsehaut.

Het fenomeen kippenvel als gevolg van kou is evolutionair gezien makkelijk te verklaren. Zoogdieren met een dikke vacht zijn er zeer bij gebaat hun haren overeind te zetten teneinde met die isolatielaag hun lichaamswarmte vast te houden. Onze haren proberen dus met hun plotselinge massale resurrectie te voorkomen dat het lichaam nog verder afkoelt. Bij ons relatief haarloze zoogdieren is dit natuurlijk niet heel effectief meer, al wil het tonen van je gerezen armhaar in combinatie met een pruillip er nog wel eens voor zorgen dat je een warme mannenjas om je schouders geslagen krijgt.

Kippenvel als gevolg van angst is met dezelfde vergelijking te verhelderen. Als een dier met een dikke vacht zijn haren overeind zet, maakt dit hem groter en dus afschrikwekkender voor de vijand. Exemplarisch hiervoor zijn het stekelvarken en de kat. Het is echter zeer de vraag of een door jou betrapte een inbreker onder de indruk zal zijn van jouw omhoogstaande armhaartjes. "Zie daar, schooier, haren die zich niets van de zwaartekracht aantrekken! En nu, scheer je weg!"

Kippenvel2

Maar kippenvel is voor de mens meer dan een evolutionair gezien functionele reactie op koude of een bedreigende situatie. Wanneer je een muziekstuk hoort dat je erg mooi vindt of naar een speech van Obama luistert, wil het verschijnsel zich ook wel eens voordoen. Wordt je huid dan bediend door je emotionele waardeoordeel? Wordt je ziel soms zo diep geraakt dat het lichaam daar een uiting aan moet geven?

Je haren verrijzen omdat de kleine spiertjes in je haarzakjes zich aanspannen, en daarmee de haarschacht omhoog trekken – kippenvel wordt ook wel piloerectie genoemd, naar het Latijnse woord voor haar (pilus). Dit is een reflex die aangestuurd wordt door het sympathische zenuwstelsel, een deel van het autonome zenuwstelsel dat actief wordt in ‘fight-or-flight’-situaties. Over dit deel heb je zelf geen controle – probeer maar eens je kippenvel actief om te zetten naar een gladgestreken kuikenshuidje.

Hoewel deze autonome reflexen in eerste instantie hele basale reacties lijken, iets waar alleen het lichaam zich mee bezig houdt, is er in de praktijk ook ruimte voor inmenging van de geest. Er zijn flink wat emoties die onbewust een orgaan-reactie tot gevolg hebben. Denk aan het plotseling naar de wc moeten als je iets spannends gaat doen, vlinders in je buik hebben bij verliefdheid, en het blozen na een gênante actie. Dit zijn allemaal voorbeelden van gevoelens in je hoofd, die er toe leiden dat er in je lichaam ongewild allerlei processen plaatsvinden, zoals het aanspannen van spieren of het verwijden van de bloedvaten.

De reflexen die emotioneel gedreven zijn komen voort uit het limbische systeem. Dit is het deel van je hersens waar primitieve driften als woede, angst en seks hun oorsprong vinden. De emoties uit je hersens worden omgezet naar lichamelijk gevoel en processen in de organen, via zenuwbanen die deze reflex voortbrengen. Kenmerk van deze autonome reflexen is dat hun activiteit tonisch is, dat wil zeggen dat ze langdurig constant gehouden worden, door het continu blijven vuren van de zenuwcellen. Hierdoor houden de lichamelijke gevolgen van emoties ook langer aan - als je eenmaal bloost of kippenvel hebt, duurt het altijd langer dan je lief is voordat dit weer verdwijnt.

Het krijgen van kippenvel dankzij een prachtige zangstem is dus een voorbeeld van hoe sterke basale emoties reflexen in het lichaam veroorzaken. Het hoeft overigens geen bewijs te zijn van immense waardering; wanneer ik luister naar bepaalde blondharige politici gaan mijn haren pas écht overeind staan.

Mail

Brankele Frank

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Sommige dagen kun je niet oplossen

Sommige dagen kun je niet oplossen

Twee geliefden die niet in elkaar opgaan blijven individuen en in Duo Penotti is eigenlijk best veel van jezelf terug te vinden. Marthe van Bronkhorst neemt een kijkje in haar ijskast, denkt na over wat je bewaart in je vriezer en komt tot de conclusie dat er voor sommige dingen geen oplossing bestaat. Lees meer

Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Max Beijneveld neemt de gevolgen van de coronamaatregelen onder de loep en observeert het gevoel van uitzichtloosheid dat hij zelf ervaart. Lees meer

Hoe je de maanden op je knokkels telt en andere vragen

Hoe je maanden op knokkels telt en andere vragen

Voor welke simpele zaken heb jij nooit meer opnieuw naar uitleg durven vragen? Voor Vivian MacGillavry was het maanden tellen op haar knokkels. Maar toen ze dat aan een vriendin durfde op te biechten, ontdekte ze iets moois. Lees meer

Automatische concepten 50

Eigen haard is fijnstof waard?

Bijna een kwart van de fijnstofuitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door houtkachels. Daarmee zijn ze de voornaamste bron van uitstoot. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Inkijkjes

Inkijkjes

Deze week worden onze redacteurs blij van een documentaire over Egypte, een succesvolle Zoomvoorstelling en een geheime tuin. Lees meer

Voltooid Herstelde Tijd 1

Voltooid Herstelde Tijd. Voorbij de schaamte rondom slachtofferschap

Beelden die we doorgaans te zien krijgen van intiem geweld zijn vaak oppervlakkig en sensationeel. Tessel ten Zweege deed mee aan het kunstproject van Lara van Gaalen, dat laat zien dat het ook anders kan. Lees meer

Interfriention

Interfriention

Eva van den Boogaard viert een vriendschapsjubileum met vriendin I. en blikt terug op een andere vriendschap, die kort daarvoor ten einde moest komen. Lees meer

Kleine witte slang (reptiel

Kleine witte slang (reptiel)

Drie mensen zorgen samen voor een kleine witte slang. De slang lijkt alleen niets van hen aan te willen nemen. Is dat iets ergs, of wordt er een probleem gemaakt waar geen oplossing voor is? Een kort verhaal van Eva Salman over een advertentie op marktplaats, een stoel waarin nooit iemand zit en over hoe soms je best doen niet alles oplost. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Ongehinderd door waarheid

Ongehinderd door waarheid

Deze week werden onze redacteurs blij van alternatieve werkelijkheden. Lees meer

Nieuws in beeld: Jongeren zijn moe en moedeloos

Jongeren zijn moe en moedeloos

Illustrator Simcha van der Veen zag het al in haar eigen vriendengroep, en haar vermoeden wordt nu steeds vaker in de media bevestigd: jongeren staan massaal op omvallen. Lees meer

Kinken in een ruggengraat

Kinken in een ruggengraat

''We liggen samen in bed en ik vraag je om een herhaling van de tijd.
‘Herhaling bestaat niet,’ zeg je, ‘alleen verandering.’''
Een kort verhaal van Welmoed Jonas over hoe nachtvlinders elkaar kunnen vinden in het donker en het wachten op een nieuwe huid. Lees meer

Hard//talk: Er schuilt een superkracht in autisme

Er schuilt een superkracht in autisme

Autisme wordt vaak gezien als een ingewikkelde afwijking. Sofie Hees vraagt zich af wie bepaalt wat normaal is. Het is tijd voor meer neurodiversiteit. Lees meer

Het Hoofd//stuk: Een ongepland moederboek

Een ongepland moederboek

Helena Hoogenkamp vertelt over hoe haar debuutroman helemaal geen verhaal over moeders moest worden, maar over liefde. Uiteindelijk schreef ze óók over moeders, maar vooral over een verlangen dat zo groot is dat niet uitgesproken kan worden. Maar wat laat je weg en wat vertel je juist wel als je wil vertellen over het onzegbare? Lees meer

Vervolgzomer

Vervolgzomer

In de rubriek Luister Even vragen we Hard//hoofd-makers om een kort stukje audio te maken over de toekomst, wanneer er weer feest kan zijn, of reizen, of drukte. Het is een proeftuin voor het maken van audio, maar ook voor onze werkelijkheid. De eerste aflevering is van Annelies van Wijk. Lees meer

Tip van Else Boer Wees een meeloper

Wees een meeloper

Soms is een meeloper zijn gewoon een heel goed plan. Schrijver Else Boer legt uit waarom aan de hand van haar nieuwste niet-originele hobby: schaken. Lees meer

Nieuws in beeld: Zij speelt met kanker (en wint)

Zij speelt met kanker (en wint)

Na de dood van een goede vriend en mentor, besloot een Tsjechische speltheoreticus haar kennis in te zetten in de strijd tegen kanker. Lees meer

Joost Oomen wil de maan bezielen 3

Joost Oomen wil de maan bezielen

Onlangs verscheen Het Perenlied, de eerste roman van Joost Oomen. Roos Wolthers ging met hem in gesprek over vrolijkheid en twinkelende schuimspanen. Lees meer

Tijdens de avondklok

Tijdens de avondklok

Deze week geven onze redacteurs een inkijkje in wat zij doen als je na 21.00 uur niet meer op straat mag komen. Lees meer

Maken worsten echt de man?

Maken worsten echt de man?

De mannelijkste manier om direct bij te dragen aan een duurzame planeet is het vermijden van dierlijke producten. Maar voornamelijk mannen vinden de overstap naar een veganistisch dieet lastig. 'Echte' mannen eten immers vlees, toch? Tijd om met die genderverwachtingen te spelen, vindt Esther Lamberigts. Lees meer

Informatie, desinformatie en onbegrijpelijke naaipatronen

Informatie, desinformatie en onbegrijpelijke naaipatronen

Telt iets als informatie als het voor de meeste mensen onleesbaar is? Alma Apt las de dichtbundel ‘Garments against Women’ van Anne Boyer. In die bundel legt zij een relatie tussen naaien en boekhouding: goede informatie hoeft net als een naaipatroon niet altijd transparant te zijn. Lees meer

De geruchten zijn waar. Lees Hard//hoofd nu ook op papier!

Bestel op tijd je eigen exemplaar van de eerste editie, met als thema: ‘Ik’. We hebben drie covers ontworpen. Kies je favoriet.

Bekijk de covers