Onlangs verscheen The Novel Cure, een bibliotherapeutisch boek dat, inderdaad, boeken in plaats van pillen voorschrijft. Een gebroken hart? Taiye Selasi lezen, volgens de twee auteurs. Kiespijn? Tolstoj. Of, wanneer je last hebt van Small Town Blues: Kent Haruf. Wie weet. Zelf las ik The Novel Cure niet, maar ik zou moeiteloos een persoonlijke editie kunnen samenstellen. Die zou kort zijn. Waar je maar last van hebt: lees Plinius, De Wereld. Ook als je nergens last van hebt.
Een ambitieuze titel, maar Plinius maakt hem verbluffend goed waar in zijn poging een allesomvattende encyclopedie over de wereld te schrijven. Hij had een slordige tweeduizend jaar geleden veel al wel gezien, maar in plaats van blasé toe te kijken heeft hij alles met de vlam in de pijp vastgelegd. Het schijnt dat hij maximaal vier uur per dag sliep (zonde van de tijd) en de overige twintig vulde met onderzoek, lezen en dicteren aan slaven, liefst vanuit bad. De Romeinse ridder, advocaat, letterkundige en amateur-wetenschapper die bij de uitbarsting van de Vesuvius geheel in stijl het loodje legde, creëerde zo een 37-delige encyclopedie, Naturalis Historia - hier De Wereld.
Een wereld die verdomd veel leek op de onze. 'Ontharingsmiddelen zijn weliswaar kruiden voor vrouwen,' zo schrijft hij, 'maar mannen maken er tegenwoordig ook gebruik van.' Of de nieuwste ziekte: pukkels. 'Zij veroorzaken weliswaar geen pijn of levensgevaar, maar schenden het aangezicht zo ernstig dat men aan de dood, in welke vorm dan ook, de voorkeur zou moeten geven.' En: ‘Wijn drinken op een nuchtere maag, tegenwoordig in zwang, is niet aan te raden voor mensen die zich ergens op moeten concentreren.' Tegenwoordig is hier het jaar 77.
Oneliners van Plinius de oudere.
Gedeeltelijk de verdienste van de vertalers, maar de onderkoelde humor waarmee Plinius verslag legt van zijn wereld is adembenemend, evenals zijn nieuwsgierigheid. Naar alles. Dat het boek niet overal in de pas loopt met onze huidige kennis, geeft niets. 'De aardbol als geheel heeft drie werelddelen: Europa, Azië en Afrika. Als je de Atlantische Oceaan binnenvaart krijg je rechts Afrika en links Europa. Azië ligt tussen deze twee in.'
Ik gebruikte het ooit als historische bron voor mijn afstudeerscriptie, maar had pas tijd voor een meer uitgebreide lezing toen ik laatst door griep was gevloerd. Misschien had de oude Plinius nog iets bruikbaars voor me ook. En warempel, scheel van de oorpijn met De Wereld op schoot vond ik een hele bladzijde over de genezing ervan:
'De huid van een kippenmaag kan men oud laten worden, in wijn fijnwrijven en het warme vocht in de etterende oren gieten. Dit kan ook met kippenvet. Een ander soort vet wordt verkregen door een kakkerlak de kop af te rukken.' Ik hield het vooralsnog bij Ibuprofen, terwijl Plinius met onverbloemd frisse tegenzin in één adem door de aangehaalde kakkerlak beschreef: 'De kakkerlak is een van de schepselen die weerzin wekken, maar uit bewondering voor de natuur moet ik hem hier behandelen.'
Meer oneliners van Plinius de oudere.
Plichtsgetrouw aan zijn missie maar toch laatdunkend brengt hij nog wat 'verzinsels van magiërs': 'Wie een wrat wil verwijderen, moet vanaf de twintigste dag na nieuwe maan op een landweg op zijn rug gaan liggen, naar de maan kijken met zijn handen uitgestrekt boven zijn hoofd en over de wrat wrijven met wat hij maar te pakken heeft gekregen.' Het betere absurdisme.
Maar hoeveel kennis Plinius ook bezit, in vraagvorm beklaagt hij zich voortdurend over wat hij (nog) niet weet. ‘Wat is dat toch voor vocht dat bij verdriet zo rijkelijk vloeit en waar is het de rest van de tijd?’ Die vragen leveren vaak weer prachtige inzichten op. 'Dat wij mensen als enige wezens drinken wanneer we geen dorst hebben, moeten we maar aan de wijn toeschrijven.'
Lees het boek vooral. Als je een kater hebt, liefdesverdriet, of wratten. Voor de historische sensatie, ter relativering, om cool te doen of om wat op te steken. Maar vooral eigenlijk omdat de man zo fantastisch bizar schrijft, en omdat iedere bladzijde een tegeltje bevat.
