The Weight of Colour organiseert vrijdag 9 november een avondprogramma gewijd aan de vergeten geschiedenissen van kleur in film. Dit laatste evenement van The Disappearance of Colour concentreert zich op vergaan, maar ook over het nieuwe dat ontstaat wanneer iets vergaat. In oktober publiceerde wij een aantal columns over kleur. Nu de laatste editie, aflevering IV: kleuren van vergaan.
Op YouTube worden filmpjes tot in de eeuwigheid aan de goegemeente toevertrouwd, in tegenstelling tot film op niet-digitale dragers die met de tijd zullen vergaan. Zoals de oude vertrouwde VHS-banden, die zo vaak gekopieerd werden en daardoor eigenaardige en vervormde beelden konden vertonen. Zulke kleurrijke extremen en andere dingen die fout lijken te gaan, lenen zich mooi voor glitch art video’s waar het juist draait om dat wat afbreekt en verloren gaat.
Glitch in een video
In zulke processen van aftakeling of ontbinding ontstaan nieuwe kleuren. Beschadigingen op de emulsielaag van een 35mm film zorgen bijvoorbeeld voor de groene ‘kabels’ die je soms over een film ziet lopen in een bioscoop waar analoog geprojecteerd wordt. Wanneer je hier op gewezen bent, zul je ze in het vervolg altijd zien en krijgen deze kleuren een nieuwe betekenis. Operateurs vrezen meteen dat de film beschadigd raakt en de kijker denkt een slechte filmkopie of de onkunde van de operateur te zien. Na de digitalisering in de filmwereld hebben deze extra groentinten juist een nieuwe, positieve lading gekregen terwijl een analoog medium met uitsterven bedreigd wordt.
Hoe film door projectoren beschadigd kan worden en hoe je het daarna op het grote scherm kan herkennen
Wanneer er krassen op de film komen, is dat niet altijd een probleem. Krassen in of verven op filmmateriaal kan zelfs een artistieke mogelijkheid zijn. Zo krijg je, in de woorden van experimenteel filmmaker Stan Brakhage, "a sense of the surface": het gevoel van filmmateriaal als iets tastbaars en bewerkelijks.
Stan Brakhage over het krassen in film
De focus verschuift dan van film als een venster op de wereld, naar film als een materiaal waar je mee kunt ‘boetseren’ of mee kunt werken als een schilder, zoals Brakhage zelf deed in bijvoorbeeld The Dante Quartet.
De korte experimentele film The Dante Quartet (1987) van Stan Brakhage
In de bewerkelijkheid van het filmmateriaal ligt echter ook het ontbindingsproces besloten. Een filmmedium dat bij uitstek snel en karakteristiek verloren gaat, is nitraatfilm. Dit soort film werd in de vroege jaren van de cinema gebruikt en het was een kwetsbaar en licht ontvlambaar materiaal. De found footage documentaire Lyrisch Nitraat van Peter Delpeut toont de kleurrijke poëzie van deze drager. Niet alleen bestaat de film uit een bijzondere verzameling van getinte en getonede vroege kleurenbeelden, maar ook uit stukken ontbindend nitraat. Na het recente faillissement van het Nederlandse filmlaboratorium CINECO is het nog maar de vraag of er nog veel filmmateriaal gerestaureerd en gedigitaliseerd zal worden. Een verloren paradijs in film.
Fragment uit Lyrisch Nitraat (1991) van Peter Delpeut
Absaline Hehakaya (1987) is programmeur voor The Weight of Colour, studeert Wijsbegeerte en Film en is daarnaast werkzaam als operateur in Filmhuis Kriterion.
Wij geven 4 x 2 vrijkaarten weg voor The Disappearance of Colour, een avond van lezingen en viewings over kleur in film, op vrijdag 9 november in SMART Project Space te Amsterdam. Mail gauw naar zara@hardhoofd.com om kaartjes hiervoor te winnen!
