Asset 14

Ik sla een praatje op het Godenpad

Soms praat je met een Amerikaan in Campanië, soms betreed je de arena van het publieke debat en soms moet je dat moeilijke gesprek niet langer uitstellen. In dit essay legt Shimanto Reza bloot wanneer taboes waarde hebben en de rationele achterhoofdstem volgen meer kwaad dan goed doet.

We staan op het Godenpad, op spectaculaire afgronden hoog boven de Amalfikust. Tussen ons in zweeft een vleesgeworden stukje internet. Onzeker en in stilte kijken we ernaar, ik en de Amerikaanse familievader: naar zijn plots galrijke kritiek op het verstrengde coronabeleid in zijn thuisstad New York.

Als ik het goed voorheb, voelt hij dezelfde tweedelige spanning als ik. Enerzijds zijn er de wij-zij dynamieken die het gemediatiseerde onderwerp van het coronabeleid doorkruisen. Anderzijds herinneren we ons hoe vaak het thema in ons dagelijkse leven ongemakkelijkheid en verbaal conflict opriep. Deze politieke beleidskeuzes hebben ingrijpende gevolgen en het is goed dat we hier om geven. Wat daar echter bij is gekomen, is de normalisering van geladen, moraliserende uitlatingen over tot cartoons gereduceerde tegenstanders. Het is erg schadelijk wanneer iedereen snel als tegenstander beschouwd wordt, niet enkel vocale kampkiezers. In de media en online zijn standpuntinnames als die van de Amerikaan vaak verwikkeld in felle veroordelingen van andersdenkenden. Ook in dagelijkse gesprekken vindt de kanteling van standpunt naar veroordeling steeds sneller plaats. Het creëert de ongemakkelijke verwachting dat het zal gebeuren – ten minste, wanneer je niet op voorhand weet of de ander je mening deelt.

Ik luisterde, dacht en knikte mee – als in Ik hoor je – maar bood geen begeesterde betogen.

In de weken voor deze uitstap naar Campanië had ik in mijn thuisstad Rome enkele gesprekken over het coronabeleid waarin ik geen kleur bekende. Ik luisterde, dacht en knikte mee – als in Ik hoor je – maar bood geen begeesterde betogen. Iedere keer werd ik op den duur steeds minder impliciet zwartgemaakt: als handlanger in het nakende eind van de wereld, als blauwepilverkiezer, als staatsgevaarlijke antivooruitgangsdenker … afhankelijk van de kleur die ze op dat punt reeds bekend hadden.

De vriendelijke onbekenden waarmee ik een spontaan praatje sloeg, waren gaandeweg vervangen door avatars met welbekende slagzinnen en stokpaardjes. Het lijkt een natuurwet: gepolariseerde mediaverhalen produceren een zwaartekrachtsveld. Als één van onze noties er een raakpunt mee heeft, wordt de rest van ons denken gemakkelijk in het hele verhaal meegezogen. Wanneer we in vervoering raken kan het narratief de controle over onze tong overnemen, zo een beetje als de visparasiet Cymothoa exigua. De uitbundige New Yorker leek op het moment dat hij zijn coronawoede uitsprak zelf te voelen dat dit begon te gebeuren.

Voordat een taboe volgroeid is, voelt het veel meer als een oprechte, persoonlijke wens om het thema te vermijden.

Hoe intiem en afstandelijk tegelijk; hoe gewild én onvermijdelijk, onze deelname in dit halfwassen coronabeleidstaboe. Zo voelt het dus! dacht ik. Voordat een taboe volgroeid is, voelt het veel meer als een oprechte, persoonlijke wens om het thema te vermijden. Synchroon namen we een stap achteruit op het Godenpad, de Amerikaan en ik, van zijn uitlating en, tijdelijk, van elkaar weg. Tegelijk keerden we ons naar de Middellandse Zee toe. Samen keken we naar de verblindende schitteringen op het azuur in de diepte onder ons: een nieuw begin. Dankzij het waarschuwingssignaal – het taboe – vermeden we onnodige spanning en leerden we elkaar kennen die dag, op beschaduwde rustplaatsen langs het pad.

Taboes zijn arbitraire beknottingen van de informatiedoorstroom, producten van irrationele angst,” zegt dan een stem in je achterhoofd.

Als je zoals mij bent, wringt er iets in dit hele verhaal. “Dánkzij een taboe? Taboes zijn arbitraire beknottingen van de informatiedoorstroom, producten van irrationele angst,” zegt dan een stem in je achterhoofd. Een stem met morele implicaties: “We zouden zo eerlijk en moedig moeten zijn om rechtstreeks te communiceren.”

Wat een stalen idealisme! Hoe graag herleidt deze achterhoofdstem de morsige wereld tot eenduidige principes!

De achterhoofdstem lijkt te denken dat taal zich in een virtuele ruimte zonder enige afleiding of ruis beweegt. In deze ruimte zijn emotie en waarheidsaanspraak van elkaar losgekoppeld. Uitspraken kunnen met eindeloze rekenkracht tegen elkaar afgewogen worden.

Er lijken wel plaatsen te zijn waar deze beschrijving passender is, als ideaal. Het publieke debat is er zo één, een welomlijnde arena met welbepaalde criteria: deelnemers moeten kennis van zaken hebben; deelnemers moeten de belangrijkste argumenten in het debat doorgronden; deelnemers moeten zich tijdens deelname extreem rationeel gedragen. Ik geloof stellig dat het vrije woord daadwerkelijk een proces wordt dat ons dichterbij de waarheid brengt, wanneer men in de arena zo veel mogelijk aan de criteria voldoet.

Deelname aan het publieke debat is een uithoudingssport.

Toch wordt het zelfs daar soms laag-bij-de-gronds. Niet omdat de deelnemers laag-bij-de-gronds zijn, maar omdat zij gevaarlijk terrein bewandelen. Ze plaatsen zich vrijwillig middenin een eindeloze stroom directe en impliciete morele aantijgingen en tegenspraak. Dan moeten ze ook nog met de rationele inhoud ervan in interactie treden, terwijl ze hun best doen zichzelf en de andere deelnemers qua personen uit de arena weg te denken. Deelname aan het publieke debat is een uithoudingssport. Als het goed loopt, is het de moeite waard. Tezamen kan men daar de relevante informatie samenbrengen en genuanceerdere argumenten bekomen.

Ik ben echter geen deelnemer aan het publiek debat, wanneer ik een wandeling over het Godenpad maak. Taal hier en taal daar zijn niet hetzelfde ding. Wanneer ik iemand aanspreek op straat, gebruik ik taal op een manier die rekening houdt met diepgewortelde sociale rituelen, met de halveringstijd van emoties, met de onvoorspelbaarheid van het gemoed van de ander.

Wanneer ik mezelf in het verleden vaker overtuigde naar de achterhoofdstem te luisteren, schreeuwde mijn lichaam dat dit niet was hoe ik met mensen om wilde gaan.

Soms hebben we wel een schop in het achterwerk nodig om iets moeilijks te zeggen. Dat vermeden gesprek dat we nu eindelijk eens moeten aanknopen. Het is echter niet zo – zoals de achterhoofdstem het wil – dat telkens wanneer we een drang tot voorzichtigheid voelen opkroppen, we die als een barrière moeten benaderen en overmeesteren. Wanneer ik mezelf in het verleden vaker overtuigde naar de achterhoofdstem te luisteren, schreeuwde mijn lichaam dat dit niet was hoe ik met mensen om wilde gaan. Maar de stem fluisterde triomfantelijk: “Je intuïtie is de handlanger van middeleeuwse beknottingen. Met wilskracht overkomen we haar! En eenmaal we alle arbitraire regels overmeesterd hebben, dan …”

Terwijl ik nog steeds wacht op de beloofde paradijselijke vruchten, heb ik ondertussen ettelijke liters ijswater over relaties gegooid. Niet per ongeluk, maar omdat ik dacht dat dat goed was. De stem ziet niet dat vertrouwen tijd vraagt om te groeien. Koetjes-en-kalfjes-praat hoort daarbij – als proces waarmee we rustig aftasten waar de ander op dit moment voor openstaat, en simpelweg onze goede wil tonen – net als een collectie milde taboes. Eén bot gesprek onder leiding van de achterhoofdstem kan een jaar vertrouwensgroei ongedaan maken. Als je voortdurend diepe communicatie verwacht, ontwikkel je paradoxaal genoeg niet de omstandigheden voor diepe communicatie. Eenmaal iemand gekrenkt is, beledigd, of in een tegenstanderspositie beland, kan je nog je punt zo direct als je wilt formuleren: het ene oor in, het andere weer uit. Iedereen spreekt, niemand leert iets bij. Wat je bijblijft is de naarheid.

In een vertrouwensband kan je meer bespreken, en dit kan zich soms snel ontwikkelen. Met de Amerikaan werden opmerkingen over zonneschijn al gauw opgevolgd door gedachtenuitwisselingen over taal, reizen en zelfs onze eigen economische situaties. Na de wandeling trok ik verder naar Napels; als ik hem daar was tegengekomen, waren we misschien klaar geweest om coronabeleid aan te snijden. Met een gefundeerd vertrouwen dat de ander het beste met je voorheeft, wordt de spanning die rond een moeilijk onderwerp hangt minder belangrijk. Dan kan je écht luisteren, en bereid zijn toe te geven dat wat je zegt mogelijk verkeerd is. Dan is het de moeite waard om samen gevaarlijk terrein te betreden.

Mail

Shimanto Reza is een Leuvenaar woonachtig in Rome. Aldaar vertaalt, redigeert en schrijft hij.

Cleo Goossens

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent

Warning: Undefined variable $articleCount in /home/hardhoof/hardhoofd.com/releases/20220413071826/public/content/themes/hardhoofd6/components/ctas/latest-posts.php on line 24
het laatste
Nieuws in beeld: Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Sommige loofbomen begonnen vorige maand al hun bladeren af te stoten - veel vroeger dan normaal. Lees meer

Nieuws in beeld: Iedereen voor? Hallo?

Iedereen voor? Hallo?

De weinige Tunesiërs die kwamen opdagen voor het referendum, stemden massaal voor meer macht voor de zittende president. Lees meer

Nieuws in beeld: We moeten kopen, reizen, vliegen, drinken, eten, feesten, zo niet doorgaan

We moeten kopen, reizen, vliegen, drinken, eten, feesten, zo niet doorgaan

Hoelang kunnen we nog boven de zelfgegraven afgrond blijven bungelen? Lees meer

Hard//hoofd zoekt een nieuwe Chef Eindredactie!

Hard//hoofd zoekt een nieuwe Chef Essay & Opinie!

Als Chef Essay & Opinie onderhoud je contact met getalenteerde essayisten en opiniemakers, en draag je de verantwoordelijkheid over jouw tak op Hard//hoofd. Lees meer

Nee, Anna Sorokin is geen Robin Hood en dit is waarom

Nee, Anna Sorokin is geen Robin Hood en dit is waarom

Netflix zet in Inventing Anna een oplichtster op een voetstuk. Emma Stomp zet daar vraagtekens bij. Lees meer

Nieuws in beeld: We zitten krap bij gas (dus kolencentrales mogen weer)

We zitten krap bij gas (dus kolencentrales mogen weer)

Om de gasvoorraden te ontzien, mogen de (uiterst vervuilende) kolencentrales jarenlang op volle toeren draaien. Lees meer

Nieuws in beeld: Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Driekwart van de Nederlanders vindt de acties tijdens boerenprotesten te ver gaan. Lees meer

Automatische concepten 75

Filmmaker liet angst achter zich

Dit jaar werden de Olympische Winterspelen ‘gewoon ’in China gehouden. In het licht van deze – voor mensenrechtenactivisten – verbijsterende keuze door het Internationaal Olympisch Comité maakte de Tibetaanse documentairemaker Dhondrub Wangchen een tournee door Europa. Op het moment dat hij tot zes jaar gevangenisstraf werd veroordeeld was de eerste keer dat de wereld hoorde... Lees meer

Nieuws in beeld: Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Illustrator Finn Rogers liet zich inspireren door een gedachte-experiment: wat als we - met één zwaai van een toverstaf - al het plastic lieten verdwijnen? Lees meer

Evi Aarens is een troll 1

Evi Aarens is een troll

Je als gearriveerde schrijver verschuilen achter een pseudoniem om kritiek op anderen te spuiwen geeft geen pas, aldus Marthe van Bronkhorst. Lees meer

Een groot avontuur begint met een klein rugzakje

Een groot avontuur begint met een klein rugzakje

Op een waddenvakantie dringt de vervreemding zich aan Nina op bij zoveel ingekaderd vertier. “Er klopt iets niet aan dit uitstapje.” Als de weidsheid van het Wad niet meer voldoende blijkt om uit de aangeharkte realiteit van onze maatschappij te ontsnappen, vindt ze elders een ervaring van oneindigheid. Lees meer

Nieuws in beeld: 'Hyperkapitalistische middelvinger' gaat voortaan wat bescheidener door het leven

'Hyperkapitalistische middelvinger' gaat voortaan wat bescheidener door het leven

Voor de lezers van het 'lijfblad voor 's werelds allerrijksten' komt de echte wereld toch iets te dichtbij. Lees meer

Nieuws in beeld: Als genezen niet meer gaat, rest een zachte overtocht

Als genezen niet meer gaat, rest een zachte overtocht

Artsen en verpleegkundigen krijgen 'les in vreedzaam sterven'. Lees meer

Aanrommelen

Aanrommelen

De afvalcontainer in mijn straat staat ter adoptie aangeboden. Als adoptant gooi je het afval dat je buurtgenoten naast de container hebben geplaatst er alsnog in, of je maakt een melding bij de gemeente als het ruimtelijk niet past. Zo’n dergelijke adoptie is nodig, want er staat regelmatig nijpend veel afval náást de container. De... Lees meer

Dit is geen NFT, maar een simpele jpeg - weliswaar zonder uitstoot

Ook feministische NFT’s zijn een aanslag op het milieu

Feministisch platform The TittyMag wil het NFT-aanbod diverser maken. Kan het platform die markt niet beter links laten liggen? Lees meer

 1

Vat het nou alsjeblieft niet persoonlijk op

Corona lijkt alweer bijna iets uit het verleden maar de financiële effecten ervan zijn nog steeds voelbaar in de culturele sector. Vivian Mac Gillavry blikt terug op een periode waarin bestuurders kunstenaars zonder schuld of schaamte voor de bijl gooiden. Lees meer

 1

Pim Fortuyn, aartsvader van conservatieve camp

Twintig jaar na de moord op Pim Fortuyn is camp een belangrijk onderdeel van extreem-rechtse politiek geworden. Hoe komt de bal weer bij 'ons' te liggen? Lees meer

Nieuws in beeld: Voor de klas? Mij niet gezien!

Voor de klas? Mij niet gezien!

Tien jaar geleden waren er zo'n 3000 à 4000 docenten nodig. Vorig jaar 18.000. Lees meer

Nieuws in beeld: Steek je hand op als ook jij...

Steek je hand op als ook jij...

De politie registreerde bijna 40 procent meer gevallen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Lees meer

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie! 1

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie!

Bij uitstek vrouwen van kleur gaan onderdoor aan de hoge eisen die hun werkomgevingen aan hen stellen, omdat ze constant moeten bewijzen even harde werkers te zijn als hun witte mannelijke collega's door veel meer dan hen te doen. Tijd dus om eens languit dwars te zitten: tijd voor de dutjesrevolutie! Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd! 

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe kunstenaars en schrijvers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Wij zijn al meer dan twaalf jaar bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Onze kunstverzamelaars maken dit mogelijk. Als je je nu aansluit, dan ontvang je jaarlijks gesigneerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars én je eigen Hard//hoofd-tasje. Veel verzamelplezier!

Steun en verzamel