Lies wilde dood. Ik ken dat gevoel, ik wil ook wel eens dood. Maar Lies was 85 en wilde écht dood. Zij sprak haar doodswens uit in Vrij Nederland, in alle redelijkheid. Lies was niet ziek, ze woonde en leefde zelfstandig. Ze leed niet, maar haar leven was klaar: "Er komt niets meer bij, het wordt alleen maar minder.” Lies vond sterven, humaan sterven, “potverdomme een mensenrecht”. Ik vind dat ook.
Onlangs was ik op bezoek bij mijn Nederlandse oma, de enige grootouder die ik nog heb. Ze is 92, woont nog zelfstandig, is fysiek gezond en mentaal wel een beetje in de war, maar ze weet wie ik ben. Nog wel. Zij lijdt ook niet, maar elke keer als ik haar spreek, zegt ze: “Ik hoop dat het toch niet al te lang meer duurt”. Inmiddels hoor ik dit al jaren, en elke keer draait mijn maag verder in een knoop: ik gun mijn oma een humane dood, ook zonder eerst ‘uitzichtloos’ en ‘ondraaglijk’ te moeten lijden.
Zelfbeschikking is een complex, rekbaar begrip. Elk mens verdient zeggenschap over alle facetten van zijn of haar bestaan, zo vinden we, maar wanneer het abortus of levensbeëindiging betreft, lijkt het opeens een zaak van publiek belang. Stervenshulp is wettelijk strafbaar en hoewel het in Nederland desondanks regelmatig voorkomt, is de praktijk zeer omslachtig. Af en toe gaat het mis, waardoor de dood opeens niet zo humaan meer is. Verschillende burgerinitiatieven pleiten voor legalisering van stervenshulp aan ouderen die hun leven ‘voltooid’ achten. Zelf bepalen wanneer je op een veilige manier uit het leven stapt, juist zolang je daarvoor bij machte bent, zonder ernstige ziekte of pijnlijk sterfbed: wat kan daar op tegen zijn? Maar het politieke debat blijft dooretteren en de Pil van Drion is na ruim twintig jaar nog steeds een hypothese.
Het VN-artikel kende een happy end, voor Lies althans. Ze dronk haar dodelijke cocktail, illegaal op internet gekocht, uiteindelijk stiekem op, in haar eentje, op een zondagmiddag. De kat keek toe.
Haar dochter vond haar dood in haar stoel, met een bevroren glimlach op haar gezicht.