Asset 14

Levenslessen van Radiohead

Column: Levenslessen van Radiohead

2001: Kid A

In eerste instantie begreep ik niets van Radiohead. Voor mij was muziek iets simpels, wat je neuriede of waar je op danste, maar deze nummers bevatten lagen waarvoor ik een nieuw stel zintuigen nodig leek te hebben. Een oudere vriend had het als zijn taak opgevat om mij het paleis van de Goede Muziek in te leiden en mixte zo nu en dan een minidisc voor me, die ik trouw op weg naar school beluisterde, steeds weer opnieuw.

Het nummer ‘In Limbo’, met die rare kringelende gitaren en angstaanjagende astronautengalm, fascineerde me het meest. Ik weet nog hoe ik op een dag onbewust hardop aan het meezingen was, waarschijnlijk in een afgrijselijke kopstem, terwijl ik zoals altijd te laat de school binnenliep: ‘I’m lost at sea, don’t bother me. I’ve lost my way, I’ve lost my way.’ Ik schrok me kapot toen één van de vaste stoners vanuit zijn schaduw tegen me zei: ‘Well, we better get you a map then.’

Was ik verdwaald? Absoluut. Ik was zestien en begreep niets van mezelf en de wereld. Radiohead vormde de ideale soundtrack voor mijn verwarring. En toen mijn brein zich langzaam aanpaste aan die vreemde tonen en ritmes, bood deze muziek een ontsnappingsroute uit mijn ouderlijk huis. Het was niet zoals de vrolijke rebellie van The Beatles die hun eigen volwassenwording begeleidde, maar eerder een intellectueel en melancholisch verzet tegen de status quo. Ik begreep dit, en daardoor begreep ik de nieuwe wereld.

De eerste keer dat het kwartje viel, was op vakantie in Italië. Mijn familie was naar een stadje, en ik wilde natuurlijk niet mee, want stadjes zijn burgerlijk, dus ik had eindelijk de stacaravan voor me alleen. Voor het eerst draaide ik Kid A in zijn geheel. Het was alsof er een knop werd omgedraaid. Ik lag in mijn tuinstoel op de veranda van de stacaravan te trippen en wilde na afloop meteen meer. Na een paar minuten stilte kreeg ik mijn zin, toen het bonusnummer ‘Genchildren’ opeens uit de speakers klonk. Ik schrok op uit mijn trance en knipperde met mijn ogen. Hallucineerde ik dit? Het hemelse karakter van deze echo paste perfect bij mijn openbaring. Vanaf dat moment was ik verslaafd.

2003: Hail To The Thief

Ik bezocht elf concerten in vier landen, verzamelde bootlegs en droomde ’s nachts dat ik met de band bevriend was. Mijn profielwerkstuk had als zeer wetenschappelijke hoofdvraag: ‘Wat is de geschiedenis van de band Radiohead?’ Ik kwam ermee weg, misschien vanwege mijn hoofdstuk met uitgebreide analyses van hun songteksten (‘Als Thom Yorke “Her Hitler hairdo is making me feel ill” zingt, verwijst hij zowel naar de oppervlakkige neiging tot oordelen van het materialisme van de jaren ’90, als de rigide eenheidspolitiek van nationaalsocialistisch Duitsland’). Ik voltooide mijn magnum opus door de hele nacht voor de deadline door te typen. Een verslavende werkmethode waarvan ik toen nog niet wist dat die me later in mijn leven veel schade zou berokkenen. Tot ik uiteindelijk in mijn slaaptekort maniakaal grijnzende Radiohead-beertjes voor me begon te zien. ‘Just ‘cause you feel it, doesn’t mean it’s there,’ stelde Thom me vanuit de boxen van de gezins-PC gerust. Het hele werk besloeg 165 pagina’s. De printer van mijn arme vader legde na 78 velletjes het loodje.

2007: In Rainbows

Als jonge twintiger woonde ik samen met mijn beste vriendin, op wie ik stiekem verliefd was. Het nummer ‘House Of Cards’ beschreef mijn verlangens perfect: ‘I don’t want to be your friend, I just want to be your lover. No matter how it ends, no matter how it starts,’ zong ik ’s avonds zachtjes vanuit mijn lege bed tegen de muur waarachter zij sliep.

Het was ongemakkelijk om met haar vriendjes een badkamer en een keuken te delen, maar gelukkig was het ongemak wederzijds. Zeker nadat ik voor mijn werk promotiefoto’s had laten maken; op een van die zwart-wit portretten vulde mijn hele gezicht het beeld terwijl ik veel te intens de camera in keek. Mijn beste vriendin vond hem mooi en hing hem naast haar bed. Elke keer als ze met haar vriend de liefde bedreef, staarde ik hem dus aan vanaf het nachtkastje. Tot de jongen op een keer zo nerveus werd van de blik van haar platonische wederhelft, dat hij zijn erectie verloor en de foto verscheurde.

Maar Radiohead bood geen oplossing voor mijn veel te romantische verlangens. Toen mijn huisgenoot op een ochtend in de keuken met een gelukzalige zucht vertelde dat een van haar minnaars haar in bed een koptelefoon had opgezet om haar het zwoele nummer ‘Arpeggi/Weird fishes’ te laten horen, ontstak ik in groteske woede.

2011: The King of Limbs

Door mijn te hoge verwachtingen van het leven en mezelf, stortte ik eindelijk in. Het werd tijd ook. Na het mediteren (of mijn pogingen daartoe) luisterde ik dan vaak ‘Give up the ghost’ waarbij ik onstuimig hard moest huilen. De tekst herinnerde me eraan dat ik iets moest loslaten: controle, te romantische ideeën, mijn jeugd. Op de achtergrond wordt constant herhaald: ‘Don’t hurt me’, alsof de ik-persoon de nieuwe werkelijkheid nog niet helemaal vertrouwd. Maar de verlossende plek werd ook aangewezen: ‘In your arms.’

Hierna luisterde ik meestal naar ‘Seperator’, dat ook ging over ontwaken: 'It’s like I’m falling out of bed from a long and weary dream.' Maar Thom Yorke waarschuwde aan het eind ook: 'If you think this is over, then you’re wrong.'

2016: A Moon Shaped Pool

Ik dacht dat ik Radiohead niet meer nodig had. Voor het eerst heb ik geen kaartje voor hun concert en ik koop het nieuwe album zonder al te hoge verwachtingen. Ik zet de plaat op als achtergrond voor mijn middagdutje. Maar dan verlies ik mezelf toch weer in de klanken en teksten. Na ruim een uur lig ik net zoals op mijn zestiende in mijn tuinstoel voor de stacaravan te wachten op meer.

Net nu ik eindelijk durf samen te wonen met iemand die ook verliefd op mij is, zijn Thom Yorke en zijn vriendin uit elkaar. Toch herken ik de urgentie die uit de opvallend persoonlijke teksten spreekt. Een relatie is elke dag weer een keuze, waar je hard voor moet werken. Het nummer ‘Glass eyes’ dringt de diepste krochten van mijn ziel binnen, doordat het een zowel intieme als angstige toon aanslaat: ‘Hey it’s me, I just got off the train. A frightening place, their faces are concrete grey.’ ‘The panic is coming on strong, so cold, from the inside out.’ Thom Yorke lijkt het station te verlaten en bewust te verdwalen: ‘The path trails off, and heads down a mountain. Through the dry bush, I don’t know where it leads. I don’t really care.’

En dan eindigt het album bij ‘True Love Waits’, het wanhopige liefdeslied waarvan ik de live-versie als tiener al keihard meezong op mijn kamer, maar dat nooit in de studio werd opgenomen. Dit tekent het nostalgische karakter van het album, maar het nummer is met de band meegegroeid en heeft een heel andere lading gekregen. De Jacques Brel-achtige smeekbede uit het refrein (‘Just don’t leave, don’t leave’) wordt nu met veel minder noodzaak gezongen. Thom Yorke zingt het alsof hij op het verleden terugkijkt: kijk, zo verliefd was ik op je. Weet je nog?

Beeld: My Plastic Star - girl/afraid

Mail

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Column: The mask is the face

The mask is the face

Een versleten meubelstuk zet Eva van den Boogaard tijdens haar verhuizing aan het denken over de betekenis van uiterlijk vertoon. Lees meer

Beeldspraak: The City is a Choreography

Vraag de stad eens ten dans

Fotograaf Melissa Schriek heeft oog voor het subtiele en eigenaardige ritme van de stad. 'Zodra we de straat op gaan, worden we daar deel van.' Lees meer

Column: Onherroepelijk nee

Onherroepelijk nee

Iduna Paalman leest brieven uit 1764 en herkent daar iets in: de angst voor het verlies van vrijheid. Lees meer

Tip: Tinder toch maar

Tinder toch maar

Nog geen jaar geleden schreef Emma Stomp de dating app af als een grabbelton zonder prijs. Maar na een succesvolle Tinder-date, slikt ze haar woorden weer in. Waar anders maak je in crisistijd kans op romantiek? Lees meer

De puinhopen van vier jaar Trump - een terugblik

De puinhopen van vier jaar Trump - een terugblik

Marthe van Bronkhorst ging langs in de crèche van het Witte Huis, om antwoord te vinden op de vraag: moeten we Donald nog vier jaar laten kleuteren? Lees meer

Vriendschapsparadox

Vriendschapsparadox

Tijdens een etentje met vrienden wordt Eva van den Boogaard geconfronteerd met de relativiteit van vriendschappen. Lees meer

Volg de voetnoot

Volg de voetnoot

Laat je ogen vaker afdwalen. Je raadt namelijk nooit welke parels van details er in de voetnoten verborgen liggen. Een tip van Wolter de Boer, die in de marge van zijn ‘imposter syndrome’ een vruchtbare lust voor details ontdekte. Lees meer

Alfa's en Omega's

Alfa's en Omega's

Marthe van Bronkhorst verkent de verhoudingen in het dierenrijk, waarin de mens als absolute alfa de wereld domineert. Lees meer

Schrödingers Donnie

Schrödingers Donnie

De dood van Eva's kat Donnie beweegt haar tot filosofisch mijmeren over een natuurkundig experiment. Lees meer

Column: Boomstronk-achtig

Boomstronk-achtig

‘Is dit een gouden match of settelen we voor less omdat we te druk en niet wanhopig genoeg zijn om verder te zoeken?’, vraagt Iduna Paalman aan haar geliefde. Lees meer

Tip: Bereken je deadline

Bereken je deadline

Else Boer kreeg een deadline opgelegd waar niet alleen een kersverse roman uit voortkwam, maar ook een ontnuchterend inzicht. Een tip over stilstaan bij je eigen sterfelijkheid. Lees meer

Automatische concepten 46

Demoontjes

Marthe van Bronkhorst laat haar demoontjes uit. Dat scheelt, want dan hoeft ze ze even niet zelf te dragen. Lees meer

Fantoompijn Evangeline Habarurema

Fantoompijn

Alle dingen gaan voorbij, de mooiste, maar ook de pijnlijkste dingen. Een troostvolle tip voor iedereen die verliest en rouwt, en het officiële Hard//hoofd-debuut van schrijver en illustrator Evangeline Agape. Lees meer

Als het doek valt

Als het doek valt

De gevoelens van heimwee waardoor Eva als kind geteisterd werd, ervaart ze als volwassen vrouw van tijd tot tijd nog steeds. Lees meer

 Samen alleen op de wereld

Samen alleen op de wereld

Speciaal voor de Heimweek delen tien fotografen beelden die hen doen terugverlangen naar een plek of een moment in hun leven. Het resultaat is een uniek inkijkje in de diversiteit van heimwee en nostalgie; misschien wel de allerindividueelste emoties. Lees meer

Slentermijmeringen uit Oxford

Slentermijmeringen uit Oxford

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneken Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Oxford. Lees meer

Komt een gangster bij de dokter

Komt een gangster bij de dokter

Nu ze zelf psycholoog is, kijkt Marthe van Bronkhorst heel anders naar een van haar favoriete series. Lees meer

Column: Een Bert of een Ernie

Een Bert of een Ernie

Eva van den Boogaard is met vrienden op vakantie in de Ardèche. Liggend bij het zwembad stelt één van haar vrienden een vraag die in alle eenvoud doet nadenken over de groepsverhoudingen. Lees meer

Column: Volhouden stoppen volhouden 3

Volhouden stoppen volhouden

Iduna Paalman bezoekt haar zieke hond, en hoort haar 's nachts onrustig ademen. 'Ze jankt een beetje, dat doen honden als ze dromen. Of heeft ze pijn?' Lees meer

Complete overgave

Complete overgave

Marthe van Bronkhorst liet zich meevoeren door de Waddenzee - om zichzelf te herontdekken. De rustgevende bezigheid maakt haar al snel doodsbenauwd. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan