Marthe van Bronkhorst sonjabakkert langs de geest van Nederland. 'De drie-eenheid bedrog, bedrijven, en een schijnheilige geest lijkt een patroon in de Nederlandse volksaard.'
Als jij Nederland in één woord kon opsommen, wat zou het dan zijn?
Zuinig? Nuchter? Gezellig? Koloniaal? Polder?
Zelf moest ik onlangs om onverklaarbare redenen denken aan het woord: sonjabakkeren. Sonjabakkeren, beste Gen Z’ers, is een dieethype uit 2005 waarbij je eet volgens afslankgoeroe Sonja Bakker en haar kookboek. Sonjabakkeren is simpel: je mag alle soorten voedsel eten, maar in kleine porties. Alles door de helft en neem een kleiner bordje, dan schep je niet zo veel op. Een tussendoortje kan gewoon hoor, zoals, ik noem maar wat, een Campina-yoghurtje of een Lidl-ontbijtkoek. Haar boek werd een bestseller, miljoenen Nederlanders ’bakkerden, Sonja werd miljonair. Zorgverzekeraar Univé nam de sonjabakkermethode op in het aanvullend verzekeringspakket, ‘sonjabakkeren’ kwam als oorspronkelijk woord in de Van Dale.
Dat vond Brenda Kookt niet leuk. Het had ‘brendakookteren’ moeten zijn.
Sonja had haar recepten van A tot Z gepikt, vanuit de Albert Heijn-kookgids Allerhande, Yummly en foodbloggers als leukerecepten.nl en Brenda Kookt. Andere teksten vertaalde ze met Google Translate. Sonja werd aangeklaagd voor plagiaat. Welnee, reageerde Sonja, hoe kan ik plagiaat plegen als ik die recepten niet eens zelf op mijn website post? Dat is de schuld van mijn team. En die ‘toevallig’ gezonde tussendoortjes van Campina, Super de Boer en Lidl? Die merken waren haar sponsors.
O ja en dat dieet, dat werkte niet. Wetenschappers kraakten het dieet als het plegen van “een kleine hongersnood op je lichaam”, een crashdieet waarna je uiteindelijk weer aankomt. Wel was het oerhollands: een lifestyle van zuinigheid, pik- en jatwerk met een snufje bedrijfsbeïnvloeding en ontbijtkoek.
Sonja Bakker deed wat iedere zichzelf respecterende influencer zou doen. Ze vluchtte naar Ibiza.
Kort daarna was Nederland in de ban van Arie Boomsma. Hij was presentator van de EO ‘maar wél een knappe jongen.’ Die tegenstelling werd veelvuldig benadrukt. Toen Arie ook nog eens voor de Linda-special L’Homo op de cover poseerde, en geschorst werd bij de EO, maar toch graag bij de EO wilde blijven, werd hij ’s lands eigen jezusfiguur. Een Verlosser. Zo zien we onszelf als Nederlanders graag: progressief, maar wél in die joods-christelijke traditie. Helaas kwam Hij weer terug op aarde, en wel in de gedaante van supplementeninfluencer. Nu blijkt Boomsma toch vooral een fitfluencer (of, aldus Sjamadriaan, ‘strenggelovige vitakruiddominee’) die met onbewezen claims onzin aanprijst, vanuit een verdienmodel.
Daar denk ik soms aan als ik mijn belasting betaal: hoeveel Haribo-beertjes zou Gideon hiervan hebben gesnoept?
De drie-eenheid bedrog, bedrijven, en een schijnheilige geest lijkt een patroon in de Nederlandse volksaard. Maar dat is niet geheel onze schuld. Qualis rex talis grex. We krijgen non-stop het verkeerde voorbeeld van onze machtshebbers.
Wethouder Ton Koenderink van Samen voor Berkelland werd deze week ingezworen. Hij had - volgens zichzelf - een Leidense ‘master’ (cum laude) in Communication - een studie die niet gedoceerd wordt in Leiden. Maar ook dát is communicatie, de boel een beetje opfleuren hier en daar. Hij loog ook, aldus het magazine horses.nl, over diverse ‘hippische nevenfuncties’. Klein detail is dat Koenderink daarnaast ook antivaxxer en rechtsextremist is. Het duurde een week, toen stapte hij op.
DENK-politicus Gideon Everduim (Provinciale Staten), declareerde tienduizenden euro’s uit de staatskas aan etentjes, een buffet voor 50 man, en schepsnoep. Daar denk ik soms aan als ik mijn belasting betaal: hoeveel Haribo-beertjes zou Gideon hiervan hebben gesnoept?
FVD’er Martin Bos (ook Provinciale Staten) declareerde tienduizenden euro’s belastinggeld aan kaviaar, bier en kikkerbillen. Nee, ik verzin het niet. Hij woonde tussen 2023 en 2024 geen enkele commissievergadering bij. Wél had hij veel overleggen. Met zichzelf, op het terras. Bij Grieks restaurant Onassis in Middelburg evalueerde hij de Holocaustherdenking. Die moest twee dagen later nog plaatsvinden, maar ja, als je die Holocaust niet erkent, is het een kniesoor die daar op let. Voor een stikstofdebat bereidde hij zichzelf grondig voor met een grote biefstuk. ‘Hij is geen FVD’er meer,’ reageerde de partij desgevraagd. Maar aangezien Lidewij de Vos’ partner óók belastingggeld opstreek van een gemeente waar hij niet woonde, zou ik juist zeggen dat Bos precies de FVD-mindset heeft.
Ik zou nu natuurlijk parallellen kunnen trekken met onze geschiedenis en Keti Koti. Hoe Nederland is ontstaan vanuit de karigheid en zuinigheid van een moeras, aangevuld met gepikt en gejat spul en arbeid uit de rest van de wereld, afgemaakt met een sausje geloof en gesponsord door de VOC, Peijnenburg en Campina. Hoewel zwarte mensen ervoor hebben gevochten dat we medemensen niet meer als handelswaar zien, krijgen we daarvoor geen vrije dag. Liever vieren we de onderdrukkers, het koningshuis, door massaal te koekhappen.
Maar ik laat die parallellen liever aan u over.
Nederland is onstaan uit een moeras en afgemaakt met een sausje geloof, gesponsord door de VOC, Peijnenburg en Campina
Op de begraafplaats van mijn vader werd mijn moeder aan de praat gehouden door een andere bezoeker: ‘Kijk, het graf van de oud-burgemeester. Het is helemaal niet goed onderhouden. Moet je zien joh: begroeiing, takjes, en niet één bosje bloemen.’ Mijn moeder raakte er haast in tranen van.
Maar, zei de man trots, hij kwam hier elke dag. Als hij vond dat het graf er niet goed uitzag, dan pakte hij een bloemetje, lantaarn of een gieter van een beter bedeeld graf en legde dat er neer. Een beetje sonjabakkeren dus: grote porties moesten door de helft.
Het klonk eerlijk, maar toch wrong er iets. Ik zag voor me hoe je als familielid bij een graf komt en ontdekt dat jouw bloemetje weg is gehaald terwijl alle andere bloemetjes er nog liggen. Je beschuldigt je schoonmoeder en een familieruzie ontketent. Onterecht.
De man was overigens niet zozeer bezig met het graf van zijn vrouw als wel met het bekijken en bespioneren van andere rustplaatsbezoekeres.
Achter het diepzinnige verhaal over grafonderhoud en respect voor de doden school toch vooral...
‘Een ordinaire gauwdief' zei ik. ‘Een grafrover!’ En een ander woord over Nederland schoot me te binnen: boerensluwheid.
Of ben ik nu te cynisch? Misschien kan Arie Boomsma nog een bijpassende preek geven. In de naam van het bedrijfsleven, het bedrog en de schijnheilige geest, amen.
Marthe van Bronkhorst (zij/haar) is schrijver, theatermaker en psycholoog en studeerde aan de VU Amsterdam en Harvard Medical School. Ze schreef voor onder meer Theater Ins Blau, Sonnevanck, Over het IJ festival, Kluger Hans, Meander, De Revisor en werkt aan een roman over duikers bij uitgeverij De Geus.
Jasmijn ter Stege (zij/haar) is illustrator werkend vanuit Den Haag. In haar werk laat ze graag kleurrijke metaforen, zachte vormen en stevige verhaallijnen het woord voor haar overnemen.
