Marthe van Bronkhorst is momenteel afwezig en kan haar mail niet beantwoorden. Dit wil ze nog doorgeven:
Beste lezer,
Bedankt voor je mail, ik ben afwezig. Ontving je dit bericht en heb je dringend reactie nodig? Lieve help, ik hoop het niet. Ik hoop dat je dit bericht helemaal niet ontving. Dat het je helemaal gemist heeft, aan je voorbijdrijft als een zomerwolk, omdat je vuurvliegjes zit te tellen rond een kampvuur, liefste. Ik streef ernaar dat je me niet binnen 3 werkdagen beantwoordt.
Want om de aarde leefbaar te houden, moeten we veel minder gaan werken, zegt de Franse stereconoom Piketty. Dit is niet mijn idee, dit is wetenschap, en trouwens ook een kop uit NRC.
Laat me je dus een vraag stellen: waarom werk jij?
Nee, wacht nog even met je antwoord.
Eerst een paar harde feiten over hard werken.
Feit 1: Veel economen zeggen: we moeten minder hard werken
Met het huidige tempo waarop de economie en de industrie draaien, werken we alleen naar onze eigen klimaatondergang toe - berekende econoom Thomas Pikkety. Da's pech, keihard gewerkt voor de kleinkids, is hun planeet weg. Met minder hard werken en een basisinkomen, gebeurt dat niet.
Feit 2: De kans dat je van werken miljonair wordt, is miniem
Trouwens, hard werken is een soort loterij geworden: velen doen er aan mee, maar de kans dat je als winnaar uit de bus komt (miljonair), is vrijwel nihil. De meeste miljonairs in Nederland werden miljonair van een huizenprijsstijging, niet van hun verdiensten. Slapend rijk, dus.
Feit 3: Weinig mensen snappen hóéveel een miljard eigenlijk is.
Het verschil tussen een miljard en een miljoen is vrijwel gelijk aan... een miljard (999 miljoen). Het verschil tussen een biljoen en een miljard is vrijwel gelijk aan een biljoen. Een biljoen is vrijwel al het geld van de helft van de wereldbevolking. Een biljoen dollar aan bankbiljetten is: een voetbalveld vol van houten pallets die elk manshoog volgeladen zijn met honderd miljoen. Hiervoor moet je met een modaal inkomen 23 miljoen jaar werken.
Afgelopen week werd Elon Musk ’s werelds eerste biljonair. Ook in Nederland zijn er steeds meer superrijken, en dus meer miljardairs, ontdekten de Collectieve beweging en Oxfam Novib.
Feit 4: Iemand kan alleen miljardair worden als die niet eerlijk belast wordt.
De rijken worden én rijker, en sneller rijk dan wij allemaal. Dat kan alleen als je niet eerlijk belast wordt, zoals in Nederland - het CPB waarschuwt daar jaarlijks voor. Hoe rijker, hoe minder iemand dus bijdraagt aan de staatskas en dus maatschappij.
De rijken worden ook steeds machtiger: ze hebben vaak massamedia in handen, krijgen overheidsfuncties, of bemoeien zich, zoals openlijk met (belasting)beleid dat ze niet bevalt, waarna het wordt ingetrokken.
En nog steeds gaan wij, miljoenen mensen, braaf naar ons werk, dag in dag uit. Waarom?
Sorry, dat mijn vader dood is en dat dat in de weg zit van deze werkdag!
Laat ik mezelf eens die vraag stellen: waarom werk ik?
Omdat ik het leuk vind, ja. Maar ik vind ook andere dingen leuk: in de zon lezen in het park, met mijn kat spelen, varen, kungfu, met vrienden, familie en geliefden wijntjes drinken.
Toen mijn vader op sterven lag, ben ik grotendeels gewoon naar mijn werk gegaan. En ik heb een lieve, fijne baas en collega’s, die alle begrip hadden gehad als ik vrij nam. Toch deed ik dat niet. Daar zat ik dan, naar patiënten met relatieproblemen te luisteren terwijl een paar honderd meter verderop mijn vader in dat bed lag. Pas na een werkdag, uitgeput, ging ik langs. Waarom?
Het is iets wat ik niet helemaal van mezelf begrijp. Afleiding, misschien. Willen vastklampen aan een soort ‘normaal’. Alles liever dan toegeven dat de dood normaal is, en dat werken raar is, en dat je soms nou eenmaal met alle verschrikkelijke gevoelens van dien moet stilzitten aan een bed. Misschien zit er ook wel iets geprogrammeerds in mij - iets wat keurig is afgericht.
Toen ik mijn werk en patiënten afbelde vanwege de begrafenis, zei ik steeds maar ‘sorry’. Sorry, dat mijn vader dood is en dat dat in de weg zit van deze werkdag!
Feit 5: Om toekomstige werkers te hebben, moeten we kinderen maken - daarvoor krijg je in Nederland maar 4 maanden betaald verlof.
... vertelde een vriendin me gisteren.
Ik stond daar nooit zo bij stil, maar dat is dus één maand voor de komst van de baby en drie maanden kraamtijd. Drie maanden! Je baby kan dan nog niet goed zelf dingen pakken en nog maar net omrollen. Een klein wondertje! Maar de maatschappij vindt het hoog tijd dat we onze aandacht weer richten op de belangrijke dingen: die klant moet een factuur, de mailbox moet geleegd, de baas verwacht output. Wait, what?
Bonusfeitje: Nederland behoort tot de landen die per hoofd het minst uitgeven aan ouder- en zwangerschapsverlof.
Feit 6: Om de staat te helpen de miljonairs niet te belasten, moet jij langer doorwerken, misschien wel tot je 71e. Je gaat daarmee later met pensioen dan mensen in 1889.
OV-werkers zijn dit zat en gaan daarom komende week staken.
En jij? Waarom werk jij?
En wat als ik je vertel dat het anders kan?
Feit 7: “Pas op, er komt een crisis?” We hebben juist overschotten
Verdedigers van onze werkcultuur zullen altijd dreigen met armoede, crisis en recessie als je ‘minder werken’ oppert. Wat zij verzwijgen is: we hebben voedseloverschotten - een derde van het eten wordt verspild. We hebben kleding zat - genoeg om zes generaties te kleden. We hebben leegstand - genoeg leegstaande panden in Nederland om alle inwoners van Utrecht erin kwijt te kunnen. Als we conform Pikkety’s economisch model minder werken en zoals De Raad van Volksgezondheid adviseert, langzamer leven, is er nog steeds voor iedereen genoeg. Juist meer.
Het enige dat ons in de weg zit naar die andere wereld is hoe we dingen verdelen.
Feit 8: Iedere Nederlander een derde ton erbij: in theorie zou zo’n herverdeling kunnen
Steeds meer bewegingen pleiten voor herverdeling. Niet alleen economen Thomas Pikkety, Gabriel Zucman, filosoof Ingrid Robeyns, maar ook miljonairs zelf zoals Patriotic Millionaires. En tenslotte, in Nederland, actiegroep de Collectieve Beweging. De Collectieve Beweging is een initiatief gestart - Iedere Nederlander Een Ton, onderdeel van hun Stop Corruptie aanpak.
De actiegroep claimt:
Wat er nodig is voor die eerlijke wereld, is een wet voor een vermogensplafond. Bijvoorbeeld, vanaf €20 miljoen.
Als we vermogen boven de €20 miljoen in beslag nemen en teruggeven aan de samenleving, levert dat miljarden op uit die huishoudens om te herverdelen.
Nederland heeft zo’n 14,7 miljoen volwassen inwoners
13500 huishoudens zijn tienvoudig miljonair.
Naar schatting zijn 5700 huishoudens daarvan twintigvoudig-miljonair*. (Als je uitgaat van het paretoprincipe, dat 80% van de rijkdom in bezit is van 20% van de mensen.)
Verdeeld over alle 14,7 miljoen volwassenen komt er dan zo’n €31.000 per persoon vrij, *zo bracht de Collectieve Beweging in kaart. Zij berekende dat door offshoreholdings en ander verborgen vermogen, dit bedrag drie keer hoger kan liggen: iedere Nederlander zou zelfs een ton kunnen krijgen. Om die wetgeving te krijgen, zijn ze een actie gestart, die je kan steunen.
Feit 9: Elke Nederlander belastingvrij een ton geven is helemaal niet raar. De ‘jubelton’ was jarenlang heel normaal - voor de rijken
Iedereen een ton, klinkt dat utopisch? Een jubelton was lange tijd precies het bedrag dat achttienjarigen, belastingvrij van hun ouders konden krijgen, bijvoorbeeld voor een koophuis. Een regel die grote ongelijkheid in de woningmarkt in gang heeft gezet. Zo gek is het dus niet om dat te willen terugdraaien.
Feit 10: We werken om te leven, niet andersom.
Ik moet gaan. Ik zit hier aan een beekje, zogezegd te kijken naar een live stream.
Liefs,
Marthe
[Momenteel afwezig]
P.s.
Out-of-office-reply
liefste,
ik wens je het uitzicht op je tenen, de steigerbaai, fortuingolven rollen binnen
pootjebaden in geluk, doe het slordig
een hengel om de maan en binnenhalen
We're going to party, karamu, siesta. forever.
goed nieuws
de elfenbanken bieden wederom een rijkelijke dividend,
bestaande uit:
een zacht ochtendbed, een vers stuk abrikoos
niets zoemt aan je kop op een aardhommel na en het lachen van je vrienden
het ding-ding van iemand die de glazen inschenkt
zonder dat je het hoefde te vragen
Marthe van Bronkhorst (zij/haar) is schrijver, theatermaker en psycholoog en studeerde aan de VU Amsterdam en Harvard Medical School. Ze schreef voor onder meer Theater Ins Blau, Sonnevanck, Over het IJ festival, Kluger Hans, Meander, De Revisor en werkt aan een roman over duikers bij uitgeverij De Geus.
Jasmijn ter Stege (zij/haar) is illustrator werkend vanuit Den Haag. In haar werk laat ze graag kleurrijke metaforen, zachte vormen en stevige verhaallijnen het woord voor haar overnemen.
