Wat als je ogen werken, maar je de patronen alsnog niet herkent? Marthe van Bronkhorst kijkt terug op een week van sneeuw en ICE.
‘Het jaar begon met een bezoekje van mijn stalker,’ appte een vriendin me vorige week. Een oude opdringerige bekende belt vaak bij haar aan en klopt op de deur. ‘Reageer zelf niet,’ zei ik, want dat had ik net geleerd uit een BOOS-podcast, ‘dat beloont hem alleen maar. Schakel de politie in.’ De politie kwam diezelfde avond nog in actie en ging de stalker in de buurt zoeken - maar die was verdwenen. Mijn vriendin voelde zich niet helemaal opgelucht, maar de politie-inzet was sneller dan ze gewend was. ‘Waarschijnlijk doordat er wat meer media-aandacht is voor femicide.’ Dat merkte ik ook, in gesprekken met een patiënt, of met twee vrienden: mensen zijn bekend met dit probleem, ze weten welke stappen ze moeten nemen. Tegen een patiënt van mij zei de politie ‘Uw casus voldoet aan alle kenmerken voor toekomstige femicide.’ Het was doodeng om te horen, maar in ieder geval namen ze het serieus. Zij heeft nu een knop, waarmee ze hulpdiensten met voorrang kan bereiken. Ik vertelde mijn vriendin over deze voorrangknop - niet over hoe ik er van wist. We hingen op, ik focuste op een ander probleem: thuiskomen uit een besneeuwd bos zonder rijdende bussen. ‘Moet mijn vriend je komen halen?’ bood mijn vriendin aan. We zorgen voor elkaar.
Ondertussen in de wereld: sneeuw, ICE, een vermoorde vrouw, dreiging op Groenland, en een president die door een buitenlandse terreurstaat ontvoerd wordt. Het leek wel één van die slappe Scandinavische thrillers die mijn moeder altijd kijkt, maar het was gewoon week één, januari, 2026, in real life.
Zoek de verschillen:
Bij de ene geweldsvorm - gendergerelateerd geweld - is er aandacht voor preventie. We zien femicide niet meer in een vacuüm, als incident - maar als het eindpunt van een piramide van giftige, vrouwonvriendelijke gedachten en gedrag (de man box). We zeggen niet meer: ‘Oh jee, wat tragisch, wéér een vrouw dood’, maar: ‘Hoe herken ik alarmsignalen, wat kan ik doen?’. We geloven het slachtoffer. We bagatelliseren niet. We vertragen niet.
Wanneer niet een partner, maar een bevriende staat geweld pleegt - is er… niets. Wanneer onze bondgenoten de VS een president en zijn vrouw kidnappen, dertig Cubanen vermoorden, een machtsovername doen in Venezuela, dreigen Groenland in te nemen (‘We need oil’), Cuba, Mexico en Iran bedreigen, demonstranten doodschieten… niks. We hebben in feite nog steeds te maken met de krankzinnige geweldsuitspattingen van onzekere seksistische mannen - Donald Trump, zijn ICE en CIA - alleen het gebeurt nu in uniformpjes. De reactie van onze politici?
Hou je vast:
‘We volgen de situatie in Venezuela op de voet’ (Van Weel, VVD, 3 januari op X). Ik zal het voor jullie vertalen: dat is Diplomaats voor ‘Fuck, ik weet nog niet aan welke kant van de geschiedenis ik sta, maar er moet nú een statement uit.’ Onze minister had niet eens de moeite genomen om de informatie op een overheidswebsite te zetten, alleen op X.com, tegenwoordig een deepfake kinderpornobolwerk.
Wanneer Amerika iets flikt, zijn we weer stekeblind voor alarmsignalen. We gaan weer volop professioneel vertragen, in ontkenning, verantwoordelijkheid ontduiken, weaponized ignorance en victim blaming.
Reacties overige politici met vertaling:
‘Meerdere waarheden bestaan naast elkaar.’ (Yesilgöz, VVD, op X). Vertaling: ‘Ja, het is gebeurd, maar ik weiger dit te veroordelen. (Groetjes Dilan, Expert Waarheden.)’
‘Explosies Caracas. (..) Laten we hopen dat er geen onschuldige slachtoffers zijn.’ (Van der Werff, D66, X). Vertaling: ‘Weaponized ignorance: ik doe net alsof ik verder ook niks kan doen.’
‘De Venezolaans getinte start van 2026 maakt opnieuw duidelijk dat de multipolaire orde terug is van nooit weggeweest. Klagen mag, mits we tegelijkertijd maar serieus rekenen met deze harde werkelijkheid. Welke mechanismen helpen om de chaos in déze wereld enigszins te beteugelen?’ (Van Dijk, SGP, X). Vertaling: ‘Ik heb een gluhweintje te veel op.’
‘Bang boom Maduro Gone’ (Wilders, op X). Vertaling: ‘Victim blaming en ik wil heel graag in de smaak vallen bij Trump.’
Even later bevroeg platform De Marker (BNNVARA) minister Van Weel over de recente moord door ICE op Renee Good in Amerika. ‘Kun je een land waarin dat gebeurt nog wel steunen?’
Van Weel: ‘Ook in een democratie vallen doden.’ Hij keek er schouderophalend bij. Alsof de dood van Renee Good een kwestie was van tragisch uitgegleden in de sneeuw, in plaats van vermoord door Trumps eigen yankie-Gestapo.
En Trumps dreiging om Groenland te koloniseren?
Daar had onze eigen Rutte wel wat op te zeggen. Die zei: ‘NAVO-lidstaten moeten er samen voor zorgen dat Groenland wordt beschermd tegen landen als Rusland en China.’ Ja, dat lijken me nou écht de landen die onze aandacht verdienen terwijl Trump bezig is met openlijke usurpatie.'
Het is makkelijk om het pure kwaad te herkennen als het knaloranje voor je staat te stampvoeten dat het olie wil
We zitten, kortom, in een giftige relatie vol partnergeweld met de Verenigde Staten. We hebben geen ‘warme band met de VS’ maar een relatie van dwang, controle en chanteerbaarheid. Trump kan ons straffen: onze bank-, Google-, of microsoftaccounts blokkeren. De VS zijn als die partner die zogezegd onze rekening beheert, onze telefoon en onze persoonlijke gegevens. Als we tegen Trump willen optreden, kan hij ons onze eigen wapens uit handen nemen, want 97% van ons militair materieel is Amerikaans en een groot deel is van afstand onklaar te maken. Met de Defensie-investeringen (die vooral aan Amerikaanse wapens besteed zullen worden) zijn we in feite in gemeenschap van goederen met de VS getrouwd. De VS is nu als een partner die zegt: als je om hulp roept of naar de politie gaat, pak ik je telefoon af en schiet ik je dood. Het spijt me voor deze metafoor.
Dat verklaart waarom Rutte, Yesilgöz en co zich in bochten wringen om de VS niet te beledigen: dat is geen geniale diplomatie, maar angst. Zij hebben hulp nodig.
Van bange rechtse politici in giftige relaties hoeven we dus geen veroordeling van Amerikaanse landjepik te verwachten. Maar van journalisten en middenpartijen misschien wel. Inderdaad, De Correspondent kwam triomfantelijk met een (goed) artikel dat schande sprak van Trump.
Toch merk ik dat er wat steekt. Het is goed, maar ook vrij makkelijk om het pure kwaad te herkennen als het knaloranje voor je staat te stampvoeten dat het olie wil.
Wat ik mis, is het herkennen van vroege signalen van westerse misdaden, niet alleen maar van het sensationele eindpunt ervan. Ik mis de Landelijke Aanpak Preventie Westerse Misdrijven. Niet alleen: ‘Trump uit dreigende taal richting Groenland, we wachten de situatie in spanning af’ maar, zoals bij misogynie, ‘Moeten we de woorden niet ook al veroordelen, niet slechts de daden?’
Niet alleen maar: ‘O, wat erg, alweer een land bloedig bevrijd van haar olie, pardon, dictator, waarna er een periode van grote onrust aanbreekt voor de bevolking en ze niet per se beter af zijn! Gelukkig is het Westen daar nu de baas.’ Dat zouden we tegen een vrouw die onderdrukt wordt door haar partner ook niet zeggen: ‘Gelukkig ben je gered en heb je nu een ándere partner die je onderdrukt.’
In de neuropsychologie bestaat er de aandoening ‘integratieve visuele agnosie’: een gek probleem waarbij je niet in staat bent om vanuit individuele onderdelen het geheel te zien. Een cirkel? Dat waren volgens een patiënt “een heleboel puntjes naast elkaar”. Een bos? Nee, bomen. Je zou het patroonblindheid kunnen noemen. De Nederlandse politiek en media lijden aan ernstige patroonblindheid. En daar moeten we van af.
Centrumstemmers, journalisten, liberalen and the like vinden dit ongelooflijk moeilijk. Voor hen is westers geweld een vulkaanuitbarsting, een raadselachtig fenomeen dat je niet kunt voorspellen door geld- of oliesporen te volgen, of te luisteren naar kwetsbare groepen.
Het kapitalisme deugt niet, hoor ik een vrouw in een politieke podcast zeggen, maar hoe het anders moet? Geen idéé. In het alternatief had je ook problemen. Dus dan kun je maar beter blijven bij hoe het altijd al gaat, lijkt ze te concluderen.
Het is alsof je tegen een vrouw in een onderdrukkende relatie zegt dat ze als single moeder ook problemen had, dus dat ze maar beter bij haar partner kan blijven, mannen kunnen namelijk toch niet veranderen.
Stelregel 1 om het nieuws te duiden is: wantrouw de macht, wees een waakhond tegen die macht en vòòr kwetsbare groepen. Want de macht kan voor zichzelf spreken en heeft platforms, kwetsbare mensen niet. Dat betekent dat als machtige personen A zeggen, we dat nooit at face value moeten aannemen, ook en juist niet als het onze bondgenoten zijn (denk aan die partner die zich ook ineens kan ontpoppen tot gewelddadig). Stelregel 2 is: wanneer er binnen de kwetsbare groep ook weer onderdrukking plaatsvindt, hol dan niet direct terug naar de zittende macht omdat het daar bij nader inzien toch allemaal beter was, maar bekijk die kwetsbare groep goed en wees ook binnen die kwetsbare groep waakhond tegen alle vormen van onderdrukking. Onderdrukking is geen kwestie van de goeden tegen de slechten, onderdrukking zit als matroesjkapoppen in meerdere lagen in ons systeem.
Als je regel 1 volgt dan weet je dat we Trump niet als de bevrijder van Venezuela of Iran moeten zien. En als je regel 2 volgt dan snap je dat we ook niet kritiekloos hoeven zijn op Maduro of het huidige Iraanse regime. It ain't hard, people. Do better.
De revolutie zal zich niet voltrekken in brainstormsessies
De revolutie zal zich niet voltrekken in brainstormsessies en flexplekken
de rivier slijpt zanderige messen
De beweging zal niet de juiste kleur hebben, toondoof zijn te vaak vliegen met groene intenties
maar wanneer het zich tot vloedgolf balt,
wordt iedereen doorzichtig
het probleem met revoluties is dat ze net als sterren zijn
alleen achteraf waarneembaar
(zeggen ze) maar wie goed kijkt ziet dat ze tot die tijd veel weg hebben
van ruziënde fragmentaties voku’s salons schreeuwerige voxpops brainstormsessies een toondoof bewegen naar de marge, naar een flank
De ineenstorting van systemen zal soms, maar toch zelden, gletserachtig verlopen
en veel vaker traag inzetten als een slaperige musicus als gif
De politieke crisis zullen ze trachten te beslechten in een voetbalwedstrijd tussen links en rechts, wie wint heeft gelijk, in de rust wordt gewisseld van helft, de uitzendrechten zullen verkocht worden aan een multimiljonair,
de revolutie zal zich niet voltrekken, ondanks de uitzinnige fans en het harde sloopwerk van hooligans
ze wacht geduldig om gemijnd te worden, in een grot of mond op knol on diepzeekoraal
hulpbron reikt een midashand
de revolutie zal zich niet voltrekken
de enige impact zal gemaakt worden
door een fonkelende komeet
Niet met een fundraiser swing states winnen
niet met een empowerment dinner
O ik voel het in mijn tenen o ik voel het aan mijn vuur
de revolutie zal zich niet merkbaar voltrekken
voor de duur van dit gedicht maar daarna ohlala
ergens zal een tak trillen
een steen op een grindpad rammelen
een brainstormsessie
Marthe van Bronkhorst (zij/haar) is schrijver, theatermaker en psycholoog en studeerde aan de VU Amsterdam en Harvard Medical School. Ze schreef voor onder meer Theater Ins Blau, Sonnevanck, Over het IJ festival, Kluger Hans, Meander, De Revisor en werkt aan een roman over duikers bij uitgeverij De Geus.
Jasmijn ter Stege (zij/haar) is illustrator werkend vanuit Den Haag. In haar werk laat ze graag kleurrijke metaforen, zachte vormen en stevige verhaallijnen het woord voor haar overnemen.
