Asset 14

Voed me, straf me

Voed me, straf me

Vijftien bananen per dag of een heerlijk glaasje klei als ontbijt? Als het is om die begeerde ‘killer body’ te verkrijgen, lijken we overal voor te strikken. Else Boer dook in de wereld van bikram-yoga en bizarre schoonheidsidealen en ontdekte dat de scheiding tussen de fitten en de niet-fitten veel verder reikt dan dat.

Omdat ik op een middelbare school werk, was ik onlangs in de unieke positie om hetzelfde gesprek maar liefst twee keer achter elkaar te horen: één keer gevoerd door meisjes van vijftien, en één keer door volwassen collega’s. Het onderwerp? Eten. De meisjes hadden snoep gekocht, maar vroegen zich nu af of ze alles ook echt op moesten eten.

‘Dit is echt zo slecht,’ zei een van hen.

Ook de collega’s twijfelden over een traktatie.

‘Het vlees is zwak,’ zuchtte een collega, toen hij een stuk taart in zijn mond stopte. Het is een man die bij mijn weten nooit iets slechters heeft gedaan dan de sproeier aanzetten terwijl er een hitteplan in werking was.

Ik heb geen maat 34, dus ben ik blijkbaar nog niet fit genoeg.

Het maakte maar weer eens duidelijk dat vrijwel iedereen eten indeelt in twee categorieën: goed of slecht. Denk alleen al aan de woorden die we ervoor gebruiken. We hebben het over ‘guilty pleasures’ als we aan zoetigheid denken, en wanneer je die ‘guilty pleasures’ uit je dieet schrapt, doe je aan ‘clean eating’ – alsof er ook zoiets als ‘dirty eating’ bestaat. De term ‘superfoods’ impliceert bovendien dat het tegenovergestelde ook wel zal bestaan: eten dat niet super, maar juist verschrikkelijk is. Denk aan de Amerikaanse arts Robert Lustig, die suiker als vergif bestempelde.

Eten, gezondheid en schuld lijken onlosmakelijk met elkaar verbonden. Wat je eet zegt niet alleen iets over je gezondheid, maar ook iets over je karakter: dat is ofwel goed en sterk, ofwel slecht en slap. ‘Fit zijn’ is je eigen verantwoordelijkheid, maar dat niet alleen: anderen zullen je daadwerkelijk als béter zien wanneer je gezond bent. Je gezondheid managen is je morele plicht, en wie dat niet doet kan op een flinke portie kritiek rekenen. Eat that.

De meisjes uit mijn klas of mijn collega’s zijn dus niet de enigen die met hun gezondheid bezig zijn. De hashtag #fitspiration levert maar liefst 15 miljoen hits op op Instagram. Fitnessgoeroes als de Australische Kayla Itsines of de Nederlandse Fajah Lourens laten zien hoe je moet sporten en wat je daarbij moet eten om zo fit mogelijk te worden. Ook eetgoeroes doen een duit in het zakje, zoals Freelee the Banana Girl, die haar volgers aanraadt om maar liefst vijftien bananen per dag te eten, of Rens Kroes met haar beruchte klei-ontbijt. De eetpatronen die ze aanraden verschillen (en zijn gelukkig niet allemaal knettergek), maar over één ding zijn ze het allemaal eens: iemand die fit is, is zonnebankbruin, gespierd en slank. Bijzonder slank.

Dat verklaart waarom een zwangere vriendin zich zorgen kan maken over haar groeiende buik. De kilo’s die ze aankomt zijn noodzakelijk en gezond - ze moet een kind in leven houden - maar het ziet er niet erg ‘fit’ uit. Het verklaart ook waarom een collega zich slecht kan voelen wanneer hij een stuk taart eet: weer een stapje verder van het ideaal. En het verklaart waarom ik ontevreden ben terwijl ik vier keer in de week sport. Ik heb geen maat 34, dus ben ik blijkbaar nog niet fit genoeg. Fit zijn is niet alleen iets wat je bent, maar vooral ook iets wat je moet laten zien: je lijf als uithangbord.

Wie kan laten zien dat hij of zij fit is, hoort automatisch bij een nieuwe bovenklasse.

Niet alleen het schoonheidsideaal rondom ‘fit zijn’ is problematisch, ook de karaktereigenschappen die we aan dat ‘fit zijn’ verbinden zijn dubieus. Als je fit bent, dan ben je ‘goed bezig’, je toont wilskracht en zelfdiscipline. Maar als je te dik bent, dan betekent dat automatisch dat je ‘slecht bezig’ bent, een slap karakter hebt en weinig wilskracht toont. Dikke mensen hebben niet alleen meer vet, ze hebben vooral weinig ruggengraat.

Onderzoek naar obesitas laat zien dat het niet zo eenvoudig ligt. Overgewicht is grotendeels genetisch bepaald, en de eerste levensjaren van een kind spelen een cruciale rol in de ontwikkeling van zwaarlijvigheid. Niet iets waar je veel invloed op kan uitoefenen.

Daarnaast zijn gezonde keuzes niet voor iedereen even makkelijk beschikbaar. In het artikel ‘Ziek gezond’ stellen Ernée Derckx en Bram van Vulpen: fit is the new rich. Wie kan laten zien dat hij of zij fit is, hoort automatisch bij een nieuwe bovenklasse: de bovenklasse die de tijd en het geld heeft om aan gezondheid te besteden. Tegelijkertijd zet het het verschil tussen hoog- en laagopgeleiden nog eens aan. Het overgrote deel van de mensen dat zich druk maakt over gezondheidshypes is hoogopgeleid, jong en woont in de stad, aldus Derckx en Van Vulpen. Onder laagopgeleiden komen daarentegen meer ziektes en gezondheidsklachten voor.

De nieuwe scheiding tussen boven- en onderklasse wordt niet zozeer bepaald door geld, maar door opleidingsniveau en prioriteiten: prioriteer je je gezondheid, dan hoor je bij de club. Bij die prioriteiten hoort dan wél weer dat je er veel geld aan uitgeeft. Biologisch eten is niet goedkoop, net als bikram-yoga of Crossfit. Fit worden kan iedereen - maar je moet er wel tijd, geld of mogelijkheden toe hebben. Heb je die niet, dan is dat niet alleen jammer, maar vooral ook je eigen schuld.

Het idee dat gezond-zijn een verantwoordelijkheid is en dat ongezond-zijn een keuze is, is diepgeworteld.

Het venijnige aan dit idee is niet alleen dat je gezondheid volledig je eigen verantwoordelijkheid is, maar ook dat gezond zijn morele superioriteit impliceert. En bij die superioriteit horen beloningen. Denk aan Promovendum, een zorgverzekeraar die zich richt op hogeropgeleiden. Omdat hogeropgeleiden over het algemeen minder ziek zijn, ligt de premie lager. De keerzijde daarvan is niet ondenkbaar: een wereld met een steeds hogere premie voor mensen met overgewicht of met een ongezonde leefstijl. Dan had je immers je verantwoordelijkheid maar moeten nemen.

‘Don’t judge a book by its cover,’ zeggen de Engelsen. Dat wordt steeds lastiger, nu het uiterlijk van mensen blijkbaar ook iets onthult over hun karakter. Je lijf is immers ‘maakbaar’. Als je maar hard genoeg sport en goed genoeg eet, zie ook jij er binnenkort uit als Fajah Lourens.

Dat idee van maakbaarheid houdt natuurlijk geen stand. Het houdt geen rekening met ziekte of armoede, of gewoon het verschil in bouw en metabolisme. Obesitas is voor een groot deel genetisch bepaald, tegen de voedingsindustrie is niet altijd op de te zelf-disciplineren, sporten is duur. Het idee dat al die factoren te controleren zijn is onzin, maar wel heel geruststellend. Het deelt de wereld heerlijk zwart-wit in: je eet goed of je eet slecht, je hebt wilskracht of je hebt het niet. Het is het sprookje van onze tijd: door maar gezond genoeg te leven kan je ziektes en lichamelijke ongemakken buiten de deur houden. Pech of ongeluk bestaan niet. Wie weet worden we door een bepaald dieet te volgen gezond honderd, zoals in Japan. Misschien blijft onze huid voor altijd strak. Misschien gaan we wel nooit dood.

Het idee dat gezond-zijn een verantwoordelijkheid is en dat ongezond-zijn een keuze is, is diepgeworteld. Maar om echt een constructief maatschappelijk debat te kunnen voeren is het essentieel dat we dat idee laten varen. Net als onze ideeën over de karaktereigenschappen die zogenaamd bij een fit lichaam horen. Natuurlijk is het goed voor je om groente en fruit te eten of regelmatig te bewegen, maar sporten maakt je geen intrinsiek beter mens, net zoals het eten van een zak snoep je niet slecht maakt. Een lijf toont niet hoe je tegen de serveerster praat, of je je oma zo nu en dan een kaartje stuurt, wat je tegen de straatkrantverkoper zegt. Hoe ‘goed’ je bent wordt niet bepaald door je omvang. En daarnaast zegt een lijf ook weinig over discipline: of je deadlines haalt, je toilet schoonmaakt en je belastingaangifte op tijd invult zijn dingen die je niet aan iemand kan zien.



Mail

Else Boer schrijft korte verhalen, artikelen en essays. Haar debuutroman Ik wacht hier verschijnt in 2021.

Mark van Wijk Beïnvloed door een grafische achtergrond en strips uit zijn jeugd puzzelt Mark van Wijk totdat er een illustratie staat die speelt met de geschreven tekst.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: In de klauwen van de blauwe leeuw

In de klauwen van de blauwe leeuw

Gedupeerden in de toeslagenaffaire moeten de 30.000 euro, die zij ter compensatie krijgen, grotendeels weer terugbetalen. Lees meer

Koop online bij je favoriete boekhandel 1

Koop online bij je favoriete boekhandel

Max Beijneveld ziet met lede ogen aan hoe de boekhandels uit het straatbeeld verdwijnen door de coronacrisis, ondanks het feit dat we het afgelopen jaar gezamenlijk meer boeken hebben gekocht. Steun juist nu je favoriete boekhandels door direct op hun site onze aankopen te doen. Lees meer

Succes is geen keuze

Succes is geen keuze

Krijgen we in onze samenleving altijd wat ons toekomt? Bas van Weegberg ziet meritocratie als een optimistisch rookgordijn waarachter sociale ongelijkheid makkelijker in stand wordt gehouden. Lees meer

Het populisme van de VVD, gekraakt

Het populisme van de VVD, gekraakt

De #DanielKoerhuisChallenge begon als een ludieke hashtag, maar bleek gaandeweg om veel meer te gaan, schrijft Sander van der Kraan. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Het beste van 2020

Tien hoogtepunten van een jaar discussies, ruzies en gepassioneerde betogen die de revue passeerden. Lees meer

Alain Bachellier

Te vaccineren of niet te vaccineren, dat is de kwestie

De keuze om je wel te vaccineren is vaak net zo irrationeel als de keuze om je niet te vaccineren. Uiteindelijk is niet kennis, maar vertrouwen de doorslaggevende factor. Jihane Chaara heeft vertrouwen. Lees meer

 Staat er een doctor voor de zaal?

Staat er een doctor voor de zaal?

Epsteins gastbijdrage was tekenend voor het seksisme en de neerbuigendheid waarmee vrouwelijke academici te maken krijgen. Lees meer

Vergeet het lichaam van de ander niet 1

Vergeet het lichaam van de ander niet

Juist in een tijd waarin gezondheid als een individuele verplichting wordt gezien, dwingt een pandemie ons om over onze lichamelijkheid na te denken, merkt Rijk Kistemaker. En over die van de ander. Lees meer

Nieuws in beeld: Met afstand de raarste kerst

Met afstand de raarste kerst

Illustrator Loes van Gils blikt vooruit op een afstandelijke kerst. Lees meer

Diversiteit in het academisch curriculum

De 'pure gaze' van de witte wetenschapper

Grâce Ndjako neemt ons mee langs schrijvers en denkers uit alle tijdperken die de academische wereld probeerden te dekoloniseren. Lees meer

Filmtrialoog: King of the Belgians

King of the Belgians

Een documentairemaker volgt de Belgische koning Nicolaas III op staatsbezoek in Turkije. Ondertussen splitst Wallonië zich in afwezigheid van de koning af van Vlaanderen. Lees meer

 Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag (Buitenlandse Handel) hield deze week twee Kamermoties tegen, die ons in staat hadden moeten stellen de import te beperken van kleding die onder dwang is gemaakt door Oeigoeren. Lees meer

Een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech laten we zomaar aan onze aandacht ontglippen

Waarom laten we een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech zomaar vallen?

Na jaren van kritiek en waarschuwingen van klokkenluiders komt de Europese Commissie eindelijk met een wetsvoorstel over de macht en invloed van Big Tech. En wat gebeurt er? De grootste bedrijven lobbyen het voorstel gewoon van de baan. Kom op, media: reageer! Lees meer

 Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met name kleine webshops zijn vaak genoodzaakt om (veel) groter verpakkingsmateriaal te gebruiken. Illustrator Chloé Pérès-Labourdette brengt het nieuws in beeld. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan