Asset 14

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Als jong meisje verslond Anna Visser al smeltend de pareltjes van Jane Austen. Een hedendaagse hervertelling van Austens Emma, geschreven door Kristien Hemmerechts, blijkt minder suikerzoet. In haar essay onderzoekt Anna hoe een goed boek op kan groeien zolang de lezer dat zelf ook doet.

Toen ik voor het eerst een boek van Jane Austen las, zat ik in de vijfde klas van het gymnasium. Samen met vriendinnen was ik in de bioscoop naar Pride and Prejudice geweest, de versie met Keira Knightley als Elizabeth Bennet en Matthew Macfadyen als Mr. Darcy. Mijn favoriete scène was die waarin Mr. Darcy in de stromende regen tegen Elizabeth zegt: ‘I love you, most ardently’ (dat is nogal wat, voor een schijnbaar vrij rationele man). Mijn vriendinnen en ik kwamen zwijmelend de bioscoop in Apeldoorn uit. De liefde had gezegevierd, en hoe!

Na het zien van de film kocht ik mijn eerste Austen, niet Pride and Prejudice, maar Emma. Zo’n retro uitgave met een stoffen, roze omslag, een lintje als bladwijzer en een mooi geschreefd lettertype. Ik nam het mee toen ik met mijn ouders en grote broer op kampeervakantie ging naar de Bourgogne. Ik zie mezelf nog op een klapstoeltje voor de vouwwagen zitten, met dat lieve kleine roze boekje in mijn handen. Moeilijk vond ik het, dat vroegnegentiende-eeuwse Engels. Toch worstelde ik me erdoorheen. Zogenaamd voor mijn leeslijst. Wat ik eigenlijk wilde, was dat gevoel uit de bioscoop terughalen: voor altijd smelten.

Ik weet dat veel jonge vrouwen – en wellicht een enkele jongeman – een dergelijke kostuumdramafase doormaken

In de jaren die volgden, ging ik Engels studeren en werd ik een echte Austen-fan, oftewel een ‘Janeite. Ik las en keek bijna alles wat ertoe deed: alle boeken, een aantal verfilmingen, waaronder ook Bridget Jones (ja ja, Mark heet Darcy van zijn achternaam), The Jane Austen Bookclub (boek en film) en de serie Lost in Austen. Ik las zelfs Me & Mr Darcy, fanfictie die ik kocht tijdens een bezoek aan Chatsworth House in Derbyshire (in de verfilming uit 2005 het landhuis van Mr. Darcy). Ook al geneer ik me voor die titel, toch staat het boek nog altijd in mijn kast. Als ik terugkijk, vind ik het ergens wel schattig hoe ik al die films en boeken verslond. Ik weet dat veel jonge vrouwen – en wellicht een enkele jongeman – een dergelijke kostuumdramafase doormaken. Bij sommige vrouwen komt er zelfs nooit een einde aan.

Al een tijdje had ik vage plannen om Austen te herlezen, omdat ik benieuwd was of het meer dan kalverliefde was tussen Jane en mij. Wat bezielde me om alles van Austen te lezen? Zou ik haar boeken net zo goed vinden als tien jaar geleden? Toen ik hoorde dat de Vlaamse schrijfster Kristien Hemmerechts een moderne versie had geschreven van Emma, wilde ik die meteen lezen. In het televisieprogramma Mondo, waar Hemmerechts te gast was, werd het boek aangekondigd als een hervertelling met moderne thema’s als millennials, racisme en seks. Ik ben Emma speelt in de hete zomer van 2019. Emma is dan eenentwintig jaar oud, wat haar tot een millennial maakt. Zou dat ook uit het boek blijken? En in hoeverre pas ik zelf (bouwjaar: 1988) eigenlijk in dat plaatje?

Een paar weken lang las Emma en Ik ben Emma naast elkaar. Emma Woodhouse werd Emma Houthuys, Frank Churchill werd Frederik, Jane Fairfax werd Joni en Mr Knightley werd Seb. Het origineel vond ik goed en grappig, beter zelfs dan in mijn herinnering. Ik werd aangenaam verrast door Austens scherpte en gevoel voor ironie, haar inzicht in mensen. Aan de moderne versie van Hemmerechts moest ik wennen. De eerste helft van Ik ben Emma deed wat houterig aan, wellicht omdat al die verschillende personages (negentiende-eeuwse romans als Emma tellen er vaak nogal veel) eerst goed moeten worden neergezet. Klaarblijkelijk gaat dat bij Austen soepeler dan bij Hemmerechts.

Via Malika, die van Ghanese komaf is, toont Hemmerechts ons subtiele en minder subtiele vormen van racisme in de moderne samenleving

In beide gedaantes is Emma een jonge, aantrekkelijke, welgestelde, intelligente en toch licht naïeve koppelaarster. In het origineel betuttelt Emma haar vriendin Harriet Smith, die van een lagere klasse is. Ze meent haar te moeten redden van een huwelijk met een telg uit de boerenfamilie Martin, die ze beneden Harriets stand acht. In de moderne versie betuttelt Emma haar vroegere stiefzusje Malika, die in de ban dreigt te raken van haar predikant. Via Malika, die van Ghanese komaf is, toont Hemmerechts ons subtiele en minder subtiele vormen van racisme in de moderne samenleving. Meest flagrant is de scène waarin ze ’s avonds van haar fiets wordt getrokken, ‘omdat ze zonder licht reed en ze van zichzelf al zo donker was,’ waarna haar fiets in de rivier wordt gegooid. De hypocriete reacties op dit voorval worden door Hemmerechts zeer effectief verhaald.

Zoals deze scène wellicht doet vermoeden, is de romantische bovenlaag die het werk van Jane Austen onder een bepaald slag jonge vrouwen zo geliefd maakt bij Hemmerechts minder aanwezig. De liefde is eerder kluchtig dan romantisch. Van Ik ben Emma ben ik niet gesmolten. Dat had ik eerlijk gezegd ook niet verwacht, want meestal schrijft Hemmerechts over ongemakkelijke onderwerpen, zoals anorexia, seksueel misbruik of de vrouw van Marc Dutroux. In eerste instantie begreep ik ook niet waarom een schrijver als Hemmerechts aan de haal ging met wat ik me herinnerde als een vrij schattig boekje.

In het interview met Mondo wordt Hemmerechts gevraagd waarom de boeken van Austen toch zo lang meegaan. Haar antwoord is dat mensen zich in Austens personages herkennen. Ik herken inderdaad veel van mezelf in Emma, zij het met lichte tegenzin. Als tamelijk autonoom opgevoede dochter van twee ongetrouwde ouders, heb ik nooit het idee gehad iemand nodig te hebben, fantaseerde ik nooit over een sprookjesbruiloft. Emma Woodhouse is precies zo. Ze heeft een goed stel hersens, is onafhankelijk (ook in materiële zin) en wil, ongebruikelijk voor die tijd, niet trouwen. Mannen zijn er om te observeren of om aan anderen te koppelen. Ook Emma Houthuys is niet bezig met mannen of seks. ‘Ze was niet aseksueel. Ze was gewoon vergeten haar seksualiteit te ontwikkelen,’ zegt ze tegen het einde van het boek. Ahum. Juist.

Mijn generatiegenoten zouden preutser zijn dan hun ouders, alleen bezig zijn met zichzelf en hun torenhoge ambities. Navelstaren.

Het was niet Hemmerechts bedoeling om een boek over millennials te schrijven. Emma blijft Emma. Toch is de roman wel zo ontvangen. En ik voelde me aangesproken, want het ging hier wel om mijn generatie (Generatie Y). Ik logde in op het krantenaccount van mijn vader en typte de term in. Mijn generatiegenoten zouden preutser zijn dan hun ouders, alleen bezig zijn met zichzelf en hun torenhoge ambities. Navelstaren. Te veel selfies posten. Van muggen olifanten maken. Geen oog hebben voor de problemen in de rest van de wereld. Zich niet goed realiseren hoe bevoorrecht ze zijn. Het Eenhoorn-syndroom. En ze doen er langer over dan vroeger om onafhankelijk te worden van hun ouders. Nee, zo ben ik toch niet? dacht ik.

(Ondertussen zit ik tamelijk onbezorgd dit essay te typen, terwijl het coronavirus allerlei ellende aanricht, Amerika de puinhopen van Trump probeert op te ruimen en er in Indonesië de komende tijd een half miljoen extra baby’s geboren zullen worden, omdat vrouwen geen toegang hadden tot anticonceptie. Mijn grootste zorg is momenteel mijn zieke oude kat.)

Gelukkig ben ik inmiddels iets minder clueless dan vroeger (Clueless is de grappige jaren negentig herinterpretatie van Emma, met Alicia Silverstone als verwende tiener uit Beverly Hills.) Toen ik met een vriend een gesprek voerde over het herlezen van boeken, zei hij: ‘boeken, die je in je hart draagt en die een leven lang meegaan - dat doet zo’n boek niet, dat doe jij zelf.’ Een interessante gedachte, die doet denken aan wat de Duitse schrijver Thomas Mann ooit schreef: Wir finden in den Büchern nur uns selbst. Komisch, dass dann allemal die Freude gross ist und wir den Autor zum Genie erklären.

‘Each of us has a private Austen’

Klassiekers als Emma werken het ‘vinden van jezelf’ door hun gelaagdheid in de hand. Moderne interpretaties van een klassieker zijn voor iedereen die iets met literatuur doet altijd een waar feest. Je gaat als vanzelf op zoek naar overeenkomsten en verschillen, waardoor je dieper doordringt tot de kern van de vertelling, zowel in zijn oorspronkelijke als in zijn moderne vorm. Voor iedere levensfase een diepere laag? The Jane Austen Book Club, een boek over het wel en wee van de leden van een Jane Austen boekenclub, opent zelfs met die gedachte: ‘Each of us has a private Austen.’

Mijn Austen van tien jaar terug was één grote romantische komedie: twee mensen worden verliefd op elkaar, moeten allerlei obstakels overwinnen, wat vaak gepaard gaat met de nodige hilariteit. Héél even lijkt alles verloren, maar aan het eind komt het allemaal goed. Ik ben Emma heeft me geholpen om Emma anders te zien. De boeken van Austen waren niet (alleen) schattig en romantisch. Net als Hemmerechts dat doet, hield Jane Austen haar lezers een spiegel voor, uitte ze maatschappijkritiek.

Nu weet ik dat niet alleen, maar léés ik het ook. Edmund Wilson schreef ooit: ‘No two persons ever read the same book.’ Een variant daarop zou kunnen zijn: ‘No one ever reads the same book twice.’ Een boek wat je herleest is niet hetzelfde boek, en met twee keer zo veel levenservaring en dus meer zelfkennis en perspectief, lees je echt anders, dieper. Een goed boek werkt dit proces in de hand. Mijn private Austen is veranderd. Smelten wil ik stiekem nog steeds.

Mail

Anna Visser (1988) schrijft gedichten, essays en verhalen en zit in het tweede jaar van de Schrijversvakschool. Ze studeerde Engels en Amerikanistiek en is in het dagelijks leven werkzaam als literair vertaler Engels. Verder is Anna fervent klimster en amateurkunstmodel en maakt ze ook nog wel eens een jammetje of een likeurtje.

Jill Heesbeen is een illustrator die graag werk maakt over de relaties tussen personen op maatschappelijk en op persoonlijk niveau. Zo laat ze je nadenken over de omgang met je medemens. Ook de relatie met jezelf (en de mentale problematiek die daarmee gepaard kan gaan) is een onderwerp dat ze graag verbeeldt.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Schijn bedriegt 2

Schijn bedriegt

Ons stemgedrag wordt (te) vaak bepaald door onderbuikgevoelens en eerste indrukken. Om ons daartegen te wapenen hebben we gedegen onderwijs nodig. Laat dat nu precies hetgeen zijn waar de politieke winnaar op bezuinigt. Lees meer

Nieuws in beeld: 12

'App me als je thuis bent'

Na de dood van de 33-jarige Sarah Everard uiten steeds meer Britse feministen hun woede over de mensen die hen zouden moeten beschermen: de politie is onderdeel van hun onveiligheid, zeggen zij. Lees meer

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling kreeg het afgelopen jaar duizend gezichten. Rijk Kistemaker vraagt zich af: hoe herinneren we ons die gezichten, zodra de coronacrisis (min of meer) voorbij is? Lees meer

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Wanneer grote bedrijven landen uit het Globale Zuiden in een economische wurggreep houden, knijpt Nederland een oogje toe. Maar ons land is evengoed overgeleverd aan de wensen van grote bedrijven. Lees meer

Een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt

Een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt

Evangeline Agape ontdekte tijdens een zomer in het ziekenhuis de kracht van vriendschap en gedeeld leed. "De coronacrisis heeft voor de hele wereld duidelijk gemaakt: isolatie maakt je ongelukkig. En depressie isoleert je. Doet je voelen alsof je de enige in de wereld bent met een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt." Lees meer

Nieuws in beeld: 'Waarde Nederlanders'

'Waarde Nederlanders'

Immigranten moeten zich ‘de Nederlandse waarden’ aanleren, roept onder andere de ChristenUnie tijdens de verkiezingsstrijd. Illustrator Rueben Millenaar vraagt zich af wat hij zich daarbij voor moet stellen. Lees meer

Nieuws in beeld: Onder de (geluids)golven

Onder de (geluids)golven

Je staat er misschien niet bij stil, maar de mensheid maakt enórm veel herrie in zee. We boren naar gas en olie, heien voor windmolens en boorplatforms en onze schepen zijn ook niet bepaald stil. Terwijl water ontzettend goed en ver geluidsgolven doorgeeft - veel beter dan lucht. Lees meer

Filmtrialoog: Cold War

Cold War

De film Cold War is een verhaal over een onmogelijke liefde in Polen ten tijde van de Koude Oorlog. Onze redacteuren bespreken deze veelgeprezen film en beraden zich op de esthetiek, de diepgang van de liefdesrelatie en de raakvlakken met hun eigen leven. Lees meer

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoe komt het toch dat we onze pleziertjes niet willen opgeven, zelfs al weten we dat ze aan de andere kant van de wereld levens kosten? Dennis Faase werd getroffen door een simpele manier om deze mensenlevens niet uit het oog te verliezen. Lees meer

Het verlaten café blijft een haven 1

Tijdens corona blijft het café een vangnet

Tijdens de lockdown bezoekt Joost Ingen-Housz een Berlijns café dat nog een aantal stamgasten toelaat. Door de plotselinge rust valt het hem op hoe onmisbaar de kroeg is voor de mensen die er nog steeds naartoe gaan. Al is het maar voor een praatje. Lees meer

Hard//talk: Eerdmans is niet beter dan Baudet

Eerdmans is niet beter dan Baudet

Waarom kwam Eerdmans antisemitisme niet ter sprake, in de onschatbare hoeveelheid televisie-interviews die hij de afgelopen maanden gaf over zijn nieuwe partij? Lees meer

Nieuws in beeld: In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

Illustrator Sebastian Eisenberg is aangedaan door het uit elkaar gaan van Daft Punk. Lees meer

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Mannen die leven in luxe en vrede vertellen ons dat we de klimaatapocalyps moeten accepteren in plaats van ertegen te vechten. Onzin, vindt Harriët Bergman. Elke graad is er een, en elke graad is onze vrijheid waard. Lees meer