Asset 14

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Als jong meisje verslond Anna Visser al smeltend de pareltjes van Jane Austen. Een hedendaagse hervertelling van Austens Emma, geschreven door Kristien Hemmerechts, blijkt minder suikerzoet. In haar essay onderzoekt Anna hoe een goed boek op kan groeien zolang de lezer dat zelf ook doet.

Toen ik voor het eerst een boek van Jane Austen las, zat ik in de vijfde klas van het gymnasium. Samen met vriendinnen was ik in de bioscoop naar Pride and Prejudice geweest, de versie met Keira Knightley als Elizabeth Bennet en Matthew Macfadyen als Mr. Darcy. Mijn favoriete scène was die waarin Mr. Darcy in de stromende regen tegen Elizabeth zegt: ‘I love you, most ardently’ (dat is nogal wat, voor een schijnbaar vrij rationele man). Mijn vriendinnen en ik kwamen zwijmelend de bioscoop in Apeldoorn uit. De liefde had gezegevierd, en hoe!

Na het zien van de film kocht ik mijn eerste Austen, niet Pride and Prejudice, maar Emma. Zo’n retro uitgave met een stoffen, roze omslag, een lintje als bladwijzer en een mooi geschreefd lettertype. Ik nam het mee toen ik met mijn ouders en grote broer op kampeervakantie ging naar de Bourgogne. Ik zie mezelf nog op een klapstoeltje voor de vouwwagen zitten, met dat lieve kleine roze boekje in mijn handen. Moeilijk vond ik het, dat vroegnegentiende-eeuwse Engels. Toch worstelde ik me erdoorheen. Zogenaamd voor mijn leeslijst. Wat ik eigenlijk wilde, was dat gevoel uit de bioscoop terughalen: voor altijd smelten.

Ik weet dat veel jonge vrouwen – en wellicht een enkele jongeman – een dergelijke kostuumdramafase doormaken

In de jaren die volgden, ging ik Engels studeren en werd ik een echte Austen-fan, oftewel een ‘Janeite. Ik las en keek bijna alles wat ertoe deed: alle boeken, een aantal verfilmingen, waaronder ook Bridget Jones (ja ja, Mark heet Darcy van zijn achternaam), The Jane Austen Bookclub (boek en film) en de serie Lost in Austen. Ik las zelfs Me & Mr Darcy, fanfictie die ik kocht tijdens een bezoek aan Chatsworth House in Derbyshire (in de verfilming uit 2005 het landhuis van Mr. Darcy). Ook al geneer ik me voor die titel, toch staat het boek nog altijd in mijn kast. Als ik terugkijk, vind ik het ergens wel schattig hoe ik al die films en boeken verslond. Ik weet dat veel jonge vrouwen – en wellicht een enkele jongeman – een dergelijke kostuumdramafase doormaken. Bij sommige vrouwen komt er zelfs nooit een einde aan.

Al een tijdje had ik vage plannen om Austen te herlezen, omdat ik benieuwd was of het meer dan kalverliefde was tussen Jane en mij. Wat bezielde me om alles van Austen te lezen? Zou ik haar boeken net zo goed vinden als tien jaar geleden? Toen ik hoorde dat de Vlaamse schrijfster Kristien Hemmerechts een moderne versie had geschreven van Emma, wilde ik die meteen lezen. In het televisieprogramma Mondo, waar Hemmerechts te gast was, werd het boek aangekondigd als een hervertelling met moderne thema’s als millennials, racisme en seks. Ik ben Emma speelt in de hete zomer van 2019. Emma is dan eenentwintig jaar oud, wat haar tot een millennial maakt. Zou dat ook uit het boek blijken? En in hoeverre pas ik zelf (bouwjaar: 1988) eigenlijk in dat plaatje?

Een paar weken lang las Emma en Ik ben Emma naast elkaar. Emma Woodhouse werd Emma Houthuys, Frank Churchill werd Frederik, Jane Fairfax werd Joni en Mr Knightley werd Seb. Het origineel vond ik goed en grappig, beter zelfs dan in mijn herinnering. Ik werd aangenaam verrast door Austens scherpte en gevoel voor ironie, haar inzicht in mensen. Aan de moderne versie van Hemmerechts moest ik wennen. De eerste helft van Ik ben Emma deed wat houterig aan, wellicht omdat al die verschillende personages (negentiende-eeuwse romans als Emma tellen er vaak nogal veel) eerst goed moeten worden neergezet. Klaarblijkelijk gaat dat bij Austen soepeler dan bij Hemmerechts.

Via Malika, die van Ghanese komaf is, toont Hemmerechts ons subtiele en minder subtiele vormen van racisme in de moderne samenleving

In beide gedaantes is Emma een jonge, aantrekkelijke, welgestelde, intelligente en toch licht naïeve koppelaarster. In het origineel betuttelt Emma haar vriendin Harriet Smith, die van een lagere klasse is. Ze meent haar te moeten redden van een huwelijk met een telg uit de boerenfamilie Martin, die ze beneden Harriets stand acht. In de moderne versie betuttelt Emma haar vroegere stiefzusje Malika, die in de ban dreigt te raken van haar predikant. Via Malika, die van Ghanese komaf is, toont Hemmerechts ons subtiele en minder subtiele vormen van racisme in de moderne samenleving. Meest flagrant is de scène waarin ze ’s avonds van haar fiets wordt getrokken, ‘omdat ze zonder licht reed en ze van zichzelf al zo donker was,’ waarna haar fiets in de rivier wordt gegooid. De hypocriete reacties op dit voorval worden door Hemmerechts zeer effectief verhaald.

Zoals deze scène wellicht doet vermoeden, is de romantische bovenlaag die het werk van Jane Austen onder een bepaald slag jonge vrouwen zo geliefd maakt bij Hemmerechts minder aanwezig. De liefde is eerder kluchtig dan romantisch. Van Ik ben Emma ben ik niet gesmolten. Dat had ik eerlijk gezegd ook niet verwacht, want meestal schrijft Hemmerechts over ongemakkelijke onderwerpen, zoals anorexia, seksueel misbruik of de vrouw van Marc Dutroux. In eerste instantie begreep ik ook niet waarom een schrijver als Hemmerechts aan de haal ging met wat ik me herinnerde als een vrij schattig boekje.

In het interview met Mondo wordt Hemmerechts gevraagd waarom de boeken van Austen toch zo lang meegaan. Haar antwoord is dat mensen zich in Austens personages herkennen. Ik herken inderdaad veel van mezelf in Emma, zij het met lichte tegenzin. Als tamelijk autonoom opgevoede dochter van twee ongetrouwde ouders, heb ik nooit het idee gehad iemand nodig te hebben, fantaseerde ik nooit over een sprookjesbruiloft. Emma Woodhouse is precies zo. Ze heeft een goed stel hersens, is onafhankelijk (ook in materiële zin) en wil, ongebruikelijk voor die tijd, niet trouwen. Mannen zijn er om te observeren of om aan anderen te koppelen. Ook Emma Houthuys is niet bezig met mannen of seks. ‘Ze was niet aseksueel. Ze was gewoon vergeten haar seksualiteit te ontwikkelen,’ zegt ze tegen het einde van het boek. Ahum. Juist.

Mijn generatiegenoten zouden preutser zijn dan hun ouders, alleen bezig zijn met zichzelf en hun torenhoge ambities. Navelstaren.

Het was niet Hemmerechts bedoeling om een boek over millennials te schrijven. Emma blijft Emma. Toch is de roman wel zo ontvangen. En ik voelde me aangesproken, want het ging hier wel om mijn generatie (Generatie Y). Ik logde in op het krantenaccount van mijn vader en typte de term in. Mijn generatiegenoten zouden preutser zijn dan hun ouders, alleen bezig zijn met zichzelf en hun torenhoge ambities. Navelstaren. Te veel selfies posten. Van muggen olifanten maken. Geen oog hebben voor de problemen in de rest van de wereld. Zich niet goed realiseren hoe bevoorrecht ze zijn. Het Eenhoorn-syndroom. En ze doen er langer over dan vroeger om onafhankelijk te worden van hun ouders. Nee, zo ben ik toch niet? dacht ik.

(Ondertussen zit ik tamelijk onbezorgd dit essay te typen, terwijl het coronavirus allerlei ellende aanricht, Amerika de puinhopen van Trump probeert op te ruimen en er in Indonesië de komende tijd een half miljoen extra baby’s geboren zullen worden, omdat vrouwen geen toegang hadden tot anticonceptie. Mijn grootste zorg is momenteel mijn zieke oude kat.)

Gelukkig ben ik inmiddels iets minder clueless dan vroeger (Clueless is de grappige jaren negentig herinterpretatie van Emma, met Alicia Silverstone als verwende tiener uit Beverly Hills.) Toen ik met een vriend een gesprek voerde over het herlezen van boeken, zei hij: ‘boeken, die je in je hart draagt en die een leven lang meegaan - dat doet zo’n boek niet, dat doe jij zelf.’ Een interessante gedachte, die doet denken aan wat de Duitse schrijver Thomas Mann ooit schreef: Wir finden in den Büchern nur uns selbst. Komisch, dass dann allemal die Freude gross ist und wir den Autor zum Genie erklären.

‘Each of us has a private Austen’

Klassiekers als Emma werken het ‘vinden van jezelf’ door hun gelaagdheid in de hand. Moderne interpretaties van een klassieker zijn voor iedereen die iets met literatuur doet altijd een waar feest. Je gaat als vanzelf op zoek naar overeenkomsten en verschillen, waardoor je dieper doordringt tot de kern van de vertelling, zowel in zijn oorspronkelijke als in zijn moderne vorm. Voor iedere levensfase een diepere laag? The Jane Austen Book Club, een boek over het wel en wee van de leden van een Jane Austen boekenclub, opent zelfs met die gedachte: ‘Each of us has a private Austen.’

Mijn Austen van tien jaar terug was één grote romantische komedie: twee mensen worden verliefd op elkaar, moeten allerlei obstakels overwinnen, wat vaak gepaard gaat met de nodige hilariteit. Héél even lijkt alles verloren, maar aan het eind komt het allemaal goed. Ik ben Emma heeft me geholpen om Emma anders te zien. De boeken van Austen waren niet (alleen) schattig en romantisch. Net als Hemmerechts dat doet, hield Jane Austen haar lezers een spiegel voor, uitte ze maatschappijkritiek.

Nu weet ik dat niet alleen, maar léés ik het ook. Edmund Wilson schreef ooit: ‘No two persons ever read the same book.’ Een variant daarop zou kunnen zijn: ‘No one ever reads the same book twice.’ Een boek wat je herleest is niet hetzelfde boek, en met twee keer zo veel levenservaring en dus meer zelfkennis en perspectief, lees je echt anders, dieper. Een goed boek werkt dit proces in de hand. Mijn private Austen is veranderd. Smelten wil ik stiekem nog steeds.

Mail

Anna Visser (1988) schrijft gedichten, essays en verhalen en zit in het tweede jaar van de Schrijversvakschool. Ze studeerde Engels en Amerikanistiek en is in het dagelijks leven werkzaam als literair vertaler Engels. Verder is Anna fervent klimster en amateurkunstmodel en maakt ze ook nog wel eens een jammetje of een likeurtje.

Jill Heesbeen is een illustrator die graag werk maakt over de relaties tussen personen op maatschappelijk en op persoonlijk niveau. Zo laat ze je nadenken over de omgang met je medemens. Ook de relatie met jezelf (en de mentale problematiek die daarmee gepaard kan gaan) is een onderwerp dat ze graag verbeeldt.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Ook automobilist moet aan de bak

Ook automobilist moet aan (of uit) de bak

Illustrator Veerle van der Veer brengt het nieuws in beeld. Dat de rechter Shell opdraagt zijn CO2-uitstoot drastisch terug te dringen, leverde vooral instemming en leedvermaak op, zagen opiniemakers in de Volkskrant. En de klánten van Shell dan, vroegen zij zich af. Lees meer

Speech: Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Honderden demonstranten protesteerden tegen de vernederende en dehumaniserende zorg voor transgender personen. Ze eisen hervorming van het zorgsysteem en riepen een ‘zomer van trans woede’ uit. Non-binaire trans vrouw Nilin gaf een openhartige toespraak. Lees meer

Filmtrialoog: Gunda

Gunda

Onze redacteuren Eva van den Boogaard, Nora van Arkel en Jozien Wijkhuijs bekeken de documentaire Gunda. Ze zijn onder de indruk van de unieke vorm van de film, maar er bleken ook wat dingen die iedereen anders interpreteerde. Lees meer

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

Op 1 juli 1863 schafte Nederland de slavernij af in Suriname en op Aruba, Bonaire, Curaçao, Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba. Althans, zo staat het in de geschiedenisboeken. Lees meer

Essay: Verslag van een mislukking

Verslag van een mislukking

In de essayreeks Boys don't cry onderzoekt Jonathan van der Horst mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 2 met werk van de slam poet IN-Q. Lees meer

Maling aan de paling

Maling aan de paling

Met 60 duizend stuwen, gemalen en sluizen is ons land voor trekkende palingen de grootste hindernisbaan van Europa. Lees meer

Ik bekritiseer Israël omdat ik om haar geef

Ik bekritiseer Israël omdat ik om haar geef

In gesprekken over Israël-Palestina bevindt Max Beijneveld zich afwisselend aan beide kanten. Voor hem is het bekritiseren van Israël juist een teken van hoop en vriendschap: hij uit kritiek omdat hij gelooft dat Israël kan verbeteren. Lees meer

Automatische concepten 56

Een Afrikaanse kritiek op het Antropoceen

In het Antropoceen zou 'de mens' een bepalende factor zijn in het verstoren van het klimaat en de biodiversiteit. Maar wie kan zich eigenlijk tot mens rekenen? En wie wordt als object behandeld? Grâce Ndjako verwerpt het Antropoceen als een eurocentrisch idee. Lees meer

Je partner slaan is nog geen doodvonnis voor je carrière

Je partner slaan is (nog) geen doodvonnis voor je carrière

Het onderscheid tussen de publieke en de privésfeer is soms vaag, maar geweld achter de voordeur zouden we nóóit door de vingers moeten zien, meent Jihane Chaara. Waarom komen zoveel publieke figuren ermee weg? Lees meer

Kunst is werk

Kunst is werk

Brood noemen we essentieel, theater niet. Maar wat als je in het theater je brood verdient? Lees meer

 Klop, klop, wie is waar?

Klop, klop, wie is waar?

De klopjacht op de voortvluchtige militair Jürgen Conings doet de in België woonachtige Amerikaanse illustrator Sebastian Eisenberg denken aan iets wat in zijn thuisland zou gebeuren; niet in Europa. Lees meer

Flaneur versus voyeur

Flaneur versus voyeur

Sarah Vergaerde onderzoekt het doelloos ronddwalen én het al dan niet onopgemerkt gluren naar de ander aan de hand van boeken, films, podcasts en documentaires, waaronder My Amsterdam van Ed van der Elsken. Lees meer

Filmtrialoog: Ruben Brandt: Collector

Ruben Brandt: Collector

Onze redacteuren Jorne Vriens en Oscar Spaans en illustrator Friso Blankevoort bekeken de animatiefilm Ruben Brandt: Collector en zagen een verhaal dat niet in een andere vorm had kunnen worden verteld. Lees meer

Nieuws in beeld: Is het kunst of geeft het winst?

Is het kunst of geeft het winst?

Illustrator Loes van Gils kijkt met afgrijzen naar de afwegingen die het kabinet maakt. Dierentuinen, sportscholen en binnenzwembaden werden geopend, culturele instellingen moesten de deuren gesloten houden. Lees meer

Lang leve de slush pile 1

Lang leve de slush pile

Hoe kan literair Nederland inclusiever worden als het steeds vaker weigert ongevraagde manuscripten aan te nemen? Een pleidooi voor een openboekbeleid. Lees meer