Asset 14

Over wulken en burgemeesters

Over wulken en burgemeesters 2

Schrijver en architect Elisabeth Elegeert kent de kracht van huizen. Zij weet dat niet alleen tijd, maar ook een ruimte mensen verandert. Zoals een heremietkreeft zich in een nieuwe schelp met een oud verleden nestelt, zo voegen mensen steeds nieuwe hoofdstukken toe aan het verhaal van een huis.

I. Het huizen

Hoe het begon: het slibzand was zo verzadigd dat een schelp er amper kon indringen, hij zou zo goed als zeker breken als een schoen erop trapte. Het strand was hard als gewapend beton door het terugtrekkende water na de vloed die dag dat de wulk aanspoelde, maar er waren niet veel joggers en hij werd bij toeval vermeden. Hun honden, los en wild in de wind happend, renden hem voorbij. De halfvolwassen meeuwenjongen die door hun ouders waren achtergelaten toen ze naar het zuiden trokken, hadden andere zorgen dan een lege schelp.

De wulk was grotendeels bedekt met zeerasp. Hij was rechtsgewonden zoals de meeste slakkenhuizen, en blauw verkleurd, wat betekent dat hij een tijd zonder zuurstof had doorgebracht in de bodem van de zee. Verkalkt fossiel. Pleistoceen. Een half miljoen, een miljoen jaar oud?
In de zak van mijn jas voelt mijn duim een kale plek in de ruwe zeerasp. Er heeft een heremietkreeft in gewoond.

Over wulken en burgemeesters

Cum strideret fremitus belli

Inclytus agminis patrii dux

Rex Albertus hic substitit

VIII-VII kal. Septembr MCMXIV*

De koetsdoorgang had twee houten poorten en ze stonden die dag allebei tegelijkertijd open, een uur te vroeg. Eén massieve eiken poort aan de vest en een tweede poort aan de achtertuin, van hetzelfde formaat maar gedeeltelijk beglaasd, waar de zon haar laatste septemberwarmte naar binnen schoof.
Centraal in de doorgang was er een trap in travertijn die de vorm had van een halve cirkel, elke trede werd een kleinere witte boog. Op de zesde trede stond de burgemeester.
Hij zag zichzelf staan in de spiegel aan de overzijde op de muur. Goudomrand. Hij volgde de butler in het spiegelbeeld, die geruisloos en snel naar de diensttrap liep met een vergeten boender in de hand. De burgemeester snoof. Bijenwas en terpentijn. Zijn huis was klaar.

Maar toen de laatste lichten die nacht in de koetspoort gedoofd werden, hing er geen geur meer van boenwas. Het huis van de burgemeester rook naar tristesse en sigaren.

* Tijdens het gebrul van de oorlog
verbleef hier in dit huis
de troepenleider van het vaderland
Koning Albert I
van 7 tot 8 september 1914

II. Dood van de bouwers

De wulk schuifelde over de zeebodem op zoek naar wormen. Als hij genoeg gegeten had, kroop hij voor een tijdje in het zand. Wanneer het stormde werd hij vaak door de golven op het strand geworpen en moest hij wachten op de vloed. Hij leefde in de prehistorie, hebben zijn tentakel-ogen de mammoeten nog zien lopen op het zand?

Terwijl een jonge wulk rondkruipt en groeit, bouwt hij verder aan zijn schelp. De huid van deze slakkensoort maakt bij de mantelopening een kalkachtige substantie aan en ondertussen wentelt hij de schelp op zijn rug om en om. Zo ontstaat de typische helixvorm van een slakkenhuis, van klein en spits naar breed open gedraaid.

Deze wulk was rechtshandig, zoals de meesten onder ons. Mijn vinger volgt zijn groei, voelt de golvingen in het ribbenpatroon. Hier werkte hij sneller, hier traag en geconcentreerd. Wulken kunnen tot dertig jaar oud worden, maar dit exemplaar leefde niet zo lang. Werd hij aangeprikt door een voorhistorische zeevogel? Er zit een gat in zijn schelp.

Twee oorlogen heeft het huis van de burgemeester meegemaakt.
Tijdens de eerste oorlog had het een koning in bed te slapen gelegd, nadat hij vanop de toren zijn godsgruwelijke slagveld had gezien.
Tijdens de tweede oorlog kreeg het burgemeestershuis het weer moeilijk - soldaten stootten tegen de poort en kogels die mensen misten belandden in de muren - maar na vier jaar, op de dag van de bevrijding, geurde het eindelijk terug naar boenwas.
Opnieuw gingen de twee poorten in de koetsdoorgang open, één aan de vest en één aan de tuin waar de zon haar laatste septemberwarmte naar binnen schoof. Alles stond klaar voor de burgemeester die samen met de Engelse officieren terug zou komen van het stadhuis.
‘Leve de burgemeester!’
Maar de burgemeester lag dood in zijn kabinet.

Een huis dat in rouw is, sluit de luiken. Na een paar jaren stierf ook de echtgenote. De meubels werden afgedekt en de zoon die intussen kanunnik was geworden, trok zich terug in enkele kamers. Het huis hield zich stil, het liet zich niet meer zien aan de stad. Geen dansfeesten. Geen recepties, geen koning kwam nog op bezoek. In een van de vroegere meidenkamers maakte de kanunnik een kleine kapel, en toen stierf hij ook.

Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.

Veertig jaar hielden de luiken aan de vest hun kamers donker, en toen werd het tijd voor nieuwe inwoners. Er werd een gele affiche op de eiken koetspoort geplakt. Er werd een bezoekdag georganiseerd, er kwam weer volk naar binnen.
De rolluiken, wil u die eens optrekken?
Het huis begon aan een nieuw avontuur.

Over wulken en burgemeesters 3

III. Invasie van de heremietkreeften

Deze schelp is een goede investering, zal de heremietkreeft gedacht hebben toen ze de lege wulk zag liggen, en ze wurmde haar achterlijf erin. Heremietkreeften zijn weekdieren zonder bescherming en ze zijn, net zoals mensen en huizen, erg op lege wulkenschelpen gesteld. Hun lichaam is krom en past exact in de rechts gedraaide exemplaren, de links gedraaide kiezen ze niet. Ze leggen eitjes en bewaren ze achteraan in de helix tot de larven groot genoeg zijn om uit te zwermen.
En intussen zwerft de heremietkreeft met de wulkenschelp op haar rug over de zeebodem. Soms neemt ze een liftende poliep zeerasp mee, die een kolonie vormt op schelp. Een grijze korst. Op deze wulk zie je het sleepspoor waar de ruwe zeerasp weggesleten is door het traject in het zand.

Zonder heremietkreeft is een lege wulkenschelp volkomen weerloos en stroomt ze met het zeewater mee. Soms raakt ze voor honderden jaren bedolven in het zand en verkleurt blauw, soms komt ze boven en wordt weer ingenomen door een nieuwe heremietkreeft, tot ze weer omrolt in de golven en wegzinkt in het zand. Kijk naar deze prehistorische schelp, hoe lang zwerft die al rond in zee?
In het gebied dat wij nu de Noordzee noemen waren er meerdere ijstijden, en de natuur veranderde de kust voortdurend van vorm. Waar dobberde ze in de periode dat Engeland loskwam van Europa en een eiland werd? En toen het Nauw van Calais zesduizend jaar geleden ontstond? Had ze een bewoner bij zich toen de grote Sint Elisabethsvloed in 1404 door het water raasde? Was ze na die vreselijke stormnacht terug leeg of overleefde haar heremietkreeft?

Eeuwenlang rolden de golven. Als het in Engeland laag water was, werd het bij ons hoog water, en waar de zeebodem omhoogloopt bij de kust ontstaat er branding, en de schelp buitelde maar verder. Tot het vandaag hoogtij werd, het water zich terugtrok en de wulk bleef liggen op het strand van het Zwin. Ze werd niet vertrapt door de schoen van een jogger, niet aangevallen door een hond of een hongerig krijsend meeuwenjong. Ze ligt hier in mijn hand. Een kleine blauwe tijdscapsule.

Dit huis is een goede investering, dachten wij toen we de gele affiche zagen hangen op de koetspoort.
In die periode waren niet veel mensen geïnteresseerd in een verkommerde burgemeesterswoning, en we trokken erin. ‘Wat heb je nu gekocht?’ riep mijn moeder, maar we waren jong en architect en overmoedig. Drie kinderen brachten we groot diep in het huis, tot ze klaar waren om uit te zwermen. We hielden er een architectenbureau waar dromen concepten werden en realiteiten gebouwd. Intussen paste het huis zich aan ons gezin aan: er kwam een erkertje bij de achtergevel, zo groot als één zetel waar de zon kwam spelen met de poes. De ronde trap met de zes treden kreeg een nieuwe leuning, en er staat nu een tafel vol varens onder de goudomrande spiegel. De gedenkplaat hangt er nog, van die nacht toen de koning kwam slapen nadat hij vanop de toren van de kathedraal het moorden had gezien. Er hangt ook een gedenksteen voor de overleden burgemeester, geschonken door de Stad na de tweede oorlog. En het huis ruikt terug naar boenwas. In het grote salon, net boven de lambrisering, hangt er nu op de muren rondom, een ritme van tientallen dezelfde kale hoofdjes die we afgegoten hebben in gips. Een bas-reliëf als een verslag, met kleine witte replica’s van alle heremietkreeften die ooit in de wereld van dit huis, gewoond hebben en nog zullen wonen.

Over wulken en burgemeesters 1

IV. Samen rond de tafel

De wulk, vandaag gevonden in het Zwin, tussen de 465.000 en 2,59 miljoen jaar oud. Het huis van de burgemeester, 114 jaar geleden gebouwd. De tafel in zijn salon waarop de schelp ligt. Wij die rond de tafel zitten.

Over sporen wou ik het hebben. Over wonen in schelpen. Over de wijnvlekken van de burgemeester op het parket. Over onze verbouwing. Over de dans van twee naaktslakken vorige nacht op ons terras en de slijmsporen die ze achterlieten. Over resten van intimiteit. Wat is een huis? Een rustplaats, veilig weggedoken voor even? Of een avontuur dat telkens herbegint?

Essay: Over wulken en burgemeesters
Dit essay kwam tot stand met steun van De Nieuwe Garde.



Mail

Elisabeth Elegeert won een aantal prijzen zoals de verhalenwedstrijd op de Antwerpse boekenbeurs, de Canvas-televisieprijs, de reisverhalenwedstrijd van de krant De Standaard. Haar debuut Werfverslagen wordt binnenkort gepubliceerd bij uitgeverij Karaat. Op haar instagramaccount @fictionfollowsform vind je nog teksten.

Lucia Lenders

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
Lees meer
het laatste
 Anderhalvemetergymnastiek

Anderhalvemetergymnastiek

Voor illustrator Jente Hoogeveen kan 1 juli niet snel genoeg komen: dan mogen de eerste mensen weer mondjesmaats naar de sportschool. Hoe dat eruitziet? Lees meer

 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Wie leest er tegenwoordig nog een horoscoop om te weten wat de dag, de maand het jaar je brengt? Nou, best veel mensen dus. Het is zelfs een wereldwijde trend. Ook Else Boer geeft toe regelmatig de astrologie in te duiken. Op zoek naar een verklaring gaat ze na wat astrologie de moderne mens kan bieden. Lees meer

 De ene bij is de andere niet

De ene bij is de andere niet

Wat als de ene bijensoort (onze geliefde honingbij) 299 andere bijensoorten verdrukt? Lees meer

 Damien Hirst is verknipt

Damien Hirst is verknipt

Ruim 30.000 dollar betaalde het New Yorkse kunstcollectief MSCHF voor een werk van Damien Hirst: een zeefdruk met 88 gekleurde stippen in elf rijen van acht. Geen weggegooid geld, als je het werk vervolgens in stukjes doorverkoopt. Lees meer

Reflecties van een proefkonijn

Reflecties van een proefkonijn (deel 3)

'Er is veel dat de wetenschap tot nu toe voor mekaar heeft weten te boksen, maar nog geen remedie tegen sociaal ongemak. Hoeft ook niet. Gaat vanzelf weer over.' Lees meer

Filmtrialoog: Solaris

Solaris

'Solaris' uit 1972 blijkt de perfecte film om in thuisquarantaine te bekijken. Lees meer

Hard//talk: Uit de coronacrisis een nieuwe economie in

Vanuit de coronacrisis naar een nieuwe economie

Als we nu echt rechtvaardig en solidair te werk willen gaan, moeten we de behoeftes van zwaar getroffen groepen zoals daklozen en vluchtelingen centraal stellen. Lees meer

Beste Susan

Beste Susan

Susan Sontag uitte zich nooit publiekelijk over haar lesbische geaardheid. Is dat wel eerlijk, vraagt Fien Veldman zich af. Ben je de maatschappij iets verplicht? Is er opheldering nodig als je seksuele identiteit niet uit je uiterlijk op te maken valt? En hoe zou je je dan moeten presenteren?  Lees meer

 Schrödingers Dictator

Schrödingers Dictator

Kim Jong-Uns onzichtbaarheid is voer voor speculaties: hij zou zijn overleden tijdens een operatie, zoek zijn of gewond geraakt bij een raketlancering. Dood of levend, zolang Kim zich niet in het openbaar heeft vertoond, is het enige logische antwoord: hij is het allebei. Pirmin Rengers illustreerde de dictator in superpositie. Lees meer

 De anderhalvemetersamenleving botst

De anderhalvemetersamenleving botst

In Apeldoorn proberen dertig kermisexploitanten de 'Kermis nieuw stijl' uit. Gaat prima. Lees meer

Dagboek van een proefkonijn

Dagboek van een proefkonijn (deel 2)

Hoelang houden mensen het vol in een kliniek en bloeit er weleens liefde op tussen proefpersonen? Oscar Spaans deed eind vorig jaar mee aan medicijnonderzoek en verwerkte zijn notities tot een driedelige serie. Lees meer

 Groetjes uit mijn woonkamer

Groetjes uit mijn woonkamer

Jente Hoogeveen was er snel uit: als zij niet naar de tropen kan, haalt ze de tropen net zo makkelijk haar woonkamer. Lees meer

Het begin van een rouwwoordenboek

Het begin van een rouwwoordenboek

Na de dood van haar moeder besefte Babet te Winkel dat ze haar gevoelens niet met bestaande woorden kon omschrijven. Dus sloeg ze zelf aan het schrijven van een nieuw 'rouwwoordenboek'. Lees meer

Overwegingen van een proefkonijn (deel 1)

Overwegingen van een proefkonijn (deel 1)

Wie zijn de mensen die zich als proefpersoon aanmelden en wat drijft hen? Oscar Spaans deed eind vorig jaar mee aan medicijnonderzoek en verwerkte zijn notities tot een driedelige serie. Lees meer

Sluit jezelf op in je huis, niet in je hoofd

Sluit jezelf op in je huis, niet in je hoofd

Heeft de huidige coronapandemie zin? Of hoeven we die vraag überhaupt niet te stellen? Lees meer

 Als de sterfbedden op zijn

Als de sterfbedden op zijn

Als het laatste IC-bed bezet is, zullen artsen moeten kiezen wie zorg krijgt en wie niet. Ze gaan naar hun werk met het doodsvonnis van vele patiënten in hun hand. Lees meer

Filmtrialoog: Porselein

Porselein

Thuis zagen onze redacteuren 'Porselein', over een succesvol gezin dat wordt opgeschud wanneer het zevenjarige zoontje Thomas zich vreemd begint te gedragen. Heeft hij misschien een virus te pakken? Lees meer

Kijken naar het verleden en de toekomst

De complexiteit van excuses voor het verleden

Vorige maand maakte koning Willem-Alexander excuses voor het optreden van de Nederlanders tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog. Een goede eerste stap, aldus Vivian Mac Gillavry. Maar hoe komt het dat zo'n excuus kan bijdragen aan een gevoel van erkenning en tegelijkertijd kan kwetsen? Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan