Illustratie: Anouk de l'Ecluse

Moderne architecten praten vaak in onbegrijpelijke taal. Moeten we dus maar snel de hele sector afschaffen?" />

Illustratie: Anouk de l'Ecluse

Moderne architecten praten vaak in onbegrijpelijke taal. Moeten we dus maar snel de hele sector afschaffen?" />
Asset 14

Het probleem van de architalk

Thierry Baudet, jong conservatief auteur, richtte zijn pijlen op de onbegrijpelijke taal van de moderne architecten en pleitte voor traditionalisme. Eeva begeeft zich al jaren in architectenkringen en herkent dit probleem, maar zoekt liever oplossingen dan dat ze de vele goede punten van dit vakgebied meteen maar wil afschaffen. Hoe komen we van de architalk af?

De jonge conservatieve denker Thierry Baudet schreef afgelopen weekend in NRC Handelsblad dat moderne architecten in hun werk de menselijke maat uit het oog zijn verloren en dat zij enkel voor culturele kaalslag en droefenis hebben gezorgd. Hij ergerde zich aan de holle uitleg die ze bij hun gebouwen geven als "amateurfilosofie van misplaatste quasikunstenaars". Hij pleitte ervoor een voorbeeld te nemen aan de neotraditionele architectuur van Léon Krier.

Dat architecten er soms rare praatjes op na houden, herken ik. Ik was ooit eens aanwezig bij een toespraak van een beroemde architect die zo van de hak op de tak sprong en zulke vage woorden gebruikte, dat zijn verhaal onbegrijpelijk was. Ik probeerde niet in lachen uit te barsten en zocht in de zaal naar medestanders, maar alle andere aanwezigen leken bloedserieus en luisterden aandachtig. Dat waren immers ook architecten. Maar de hele moderne architectuur verbannen zoals Baudet dat wil, dat gaat mij te ver.

Op 11 november heb je grote kans archispeak te kunnen beluisteren op Architectuur 2.0, het symposium van het Nederlands Architectuurinstituut in Rotterdam. Op een eerdere editie van dit symposium uitte een van de sprekers, de gelauwerde architect Willem Jan Neutelings zelf kritiek op de uitdrukkingswijze van architecten. Architecten zouden zich tegenwoordig bezondigen aan misplaatste journalistieke pretenties en pseudo-wetenschap, waardoor hun taal onbegrijpelijk is geworden: “Een gemeenschappelijke taal die uit de architectuur zelf komt is vervangen door geleende termen uit andere vakgebieden, die nooit bedoeld waren om fenomenen in de architectuur beschrijven.” Volgens Neutelings moeten architecten niet computerwizard, trendwatcher of rockstar willen spelen. In plaats daarvan moeten ze terug naar het oude, trage vak dat al vijfduizend jaar hetzelfde is geweest, met de woorden die daarbij horen.

Illustratie: Anouk de l'Ecluse

Zou Neutelings zich gericht hebben tot Rem Koolhaas? Rem Koolhaas wordt, onder andere door Baudet, nogal eens rocksterrengedrag en vaag taalgebruik verweten. Zijn bekendste boek, de moderne klassieker SMLXL, staat vol diagrammen van data die niets met architectuur te maken hebben. Toch keert Koolhaas zich tegen het verwijt dat hij een "starchitect" is: de starchitect bouwt iconen waarbij enkel de vorm belangrijk is. Iconen zijn imponerende esthetische sculpturen die dankzij het "wow-effect" het debat over de architectuur doen verstommen. Maar je kunt Rem Koolhaas moeilijk verwijten dat hij het debat over zijn vak schuwt. Hij was ooit de man van “Fuck Context”.

Met “Fuck Context” reageerde Koolhaas tegen een architectuur die kritiekloos kopieert en niet meer de moeite neemt om architectuur in deze tijd te plaatsen. Een nieuwe tijd vraagt soms om een nieuwe vormentaal die niet klakkeloos voortbouwt op het bestaande. En dat is wel het gevaar van het traditionalisme waar Baudet zo fan van is: een vakgebied dat zo invloedrijk is maar niet reflecteert en ontwikkelt, is zeer onwenselijk.

Het belang van reflectie op architectuur is evident. Niemand kan om de schepsels van de architect heen. Het is het eerste wat je ziet als je opstaat en de rest van de dag begeef je je in de creaties die architecten hebben uitgedacht. Van de plattegrond van je huis, de vorm van het bushokje, de kleur van de collegezaal, de hoogte van het plafond in de kantoorruimte en het licht in het café waar je ’s avonds nog een biertje pakt; het heeft allemaal invloed op de beleving van je dag en je leven. Omdat architectuur zo onontkoombaar aanwezig is in het dagelijks leven, staat het vak op het kruispunt van vele disciplines. Een architect moet rekening houden met de economie, politieke gevoeligheden, ambtelijke bepalingen, sociale omstandigheden, ecologie, milieu en culturele tradities. Het is niet zo verwonderlijk dat de architect het soms hoog in zijn bol krijgt!

Architecten zien zichzelf daarom vaak niet alleen als architect. Ze meten zich graag ook de status van filosoof, socioloog, psycholoog en kunstenaar aan. Hierdoor hebben mensen als Neutelings en Baudet de indruk dat architecten zich hebben vervreemd van hun core business en slechts onbegrijpelijke taal kunnen uitslaan. Dat is zeker te betreuren.

Door de impact van architectuur op de dagelijkse leefomgeving is het in een democratie noodzakelijk dat architecten hun werk verantwoorden. Verantwoording kunnen architecten afleggen door hun werk te relateren aan kunst, cultuur, geschiedenis en sociale omstandigheden. Helaas is de verantwoording van architecten meestal alleen voor andere architecten begrijpelijk, zoals ik eerder aan den lijve ondervond. Terwijl het zo belangrijk is dat ook leken, de mensen die dagelijks gebruik maken van de creaties, begrijpen waar het debat over gaat en kunnen deelnemen aan het debat. Maar de conclusie kan niet zijn dat de hele moderne architectuur dan maar moet worden afgeschaft, zoals Baudet voorstelt.

Een jong architectenbureau uit Denemarken heeft een pakkend antwoord voor het probleem geformuleerd. In Yes is More heeft de Bjarke Ingels Group de vertaalslag gemaakt van het complexe ontwerpproces met taal van professionals naar de dagelijkse wereld van de ‘gebruikers’. Met de publicatie van dit boek heeft BIG het genre van de "archicomic" uitgevonden. In stripvorm blijkt de evolutie van de ideeën- en ontwerpgeschiedenis goed te vertellen. Het is een soort Van Nul tot Nu maar dan over architectuurprojecten. Daarbij hebben ze een antwoord op het probleem dat Neutelings aan de kaak stelde: de verhalen van architecten verhullen het ontwerpproces in de studio.

BIG laat in stripvorm zien hoe projecten werkelijk verlopen: chaotischer, gestuurd door toevalligheden, humor en miscommunicatie. Hierdoor worden improvisatie en de aanpassingen aan de onverwachte praktijk zichtbaar. In een Ted-presentatie presenteert Bjarke Ingels op gevatte wijze enkele projecten uit Yes is More. De losse manier waarop Bjarke Ingels hier presenteert is precies hoe het boek leest: je wordt aan de hand meegenomen door zijn bureau. Hij vertelt over de ontstaansgeschiedenis van de verschillende projecten, vanaf het binnenkomen van de opdracht tot en met het leggen van de eerste steen, of totdat het project werd afgeschoten.

Door deze simpele eerlijkheid over de totstandkoming van hun eigen werk voorkomt BIG dat ze onderdeel worden van de "architectonische inteelt". Ik vraag me af of Thierry Baudet nog behoefte heeft aan de kneuterige architectuur van Leon Krier na het lezen van Yes is More. Zodra het verhaal van de moderne architectuur helder verteld wordt, blijkt direct hoe belangrijk zij is.

Mail

Eeva

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie Robert Vermeiren – de derde Zomergast van 2021 – liet interviewer Janine Abbring en de kijker niet zomaar binnen. Gaandeweg de avond leek het plots of de kijker naar twee verschillende programma’s had gekeken, zag Tessa van Rooijen. Lees meer

Nieuws in beeld: In memoriam Dusty Hill

In memoriam Dusty Hill

Illustrator Anne Schillings brengt een postume ode aan de deze week overleden ZZ Top-bassist en -achtergrondzanger Dusty Hill. Lees meer

Ons Eiland en wat we vonden op de kust 3

Ons Eiland en wat we vonden op de kust

In Ons eiland en wat we vonden op de kust (het afstudeerwerk van Liene Schipper) wordt je meegenomen naar een wereld die bijna lijkt op de onze, maar waar olifanthotels kunnen praten, eenzame koeien luid loeien en brandstichting soms de oplossing lijkt. Een zoektocht naar hoe we elkaar kunnen proberen te begrijpen, en wat je nou eigenlijk moet doen als je denkt dat je elkaar eindelijk begrepen hebt.  Lees meer

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

Nee, er bestaat geen censuur in Nederland. Een witte auteur mag schrijven over mensen van kleur en een hetero schrijver over homoseksuele relaties. Maar of de lezer het ook wil lezen, dat is nog maar de vraag. Lees meer

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

''Het is een dag waarop je stevig in je schoenen moet staan.''
Lees een fragment uit het afstudeerwerk Stormvogel & Gelegenheidshaiku van Suzanne Reedijk: een tweeledige novelle over de zee, het leven dat soms vastloopt, en een reuzenkind dat in een veld verschijnt, en dat ook weer verdwijnt. Lees meer

Tendresse / Nederzettingen

Tendresse / Nederzettingen

Met zijn 'overrompelende, rijke poëzie' won dichter Erwin Hurenkamp dit jaar Editio's Debutantenschrijfwedstrijd. De jury roemde zijn poëzie, die vertrouwde thema's wonderlijk uitwerkt. Lees meer

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Floris Alkemade trapte het nieuwe seizoen Zomergasten af. Tot al te boude uitspraken liet de Rijksbouwmeester zich niet verleiden. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Malika Soudani verzamelt de herinneringen die ze nog heeft aan alle plekken waar ze een slaapkamer heeft gehad, vanaf haar geboorte tot aan het moment waarop ze haar afstudeerbundel schrijft. Hier lees je een fragment uit 'Waar ik een slaapkamer heb gehad'. Over een zusje met kanker, twee culturen onder één dak, bruin zijn in een witte familie en een gebroken gezin.  Lees meer

Vergeetweek mixtape

Een onvergetelijke mixtape

Traditiegetrouw sluiten we onze themaweek af met een mixtape, met nummers gekozen door onze redacteuren. Welke muziek doet ons vergeten of herinneren? Welke artiest maakte het beste nummer over vergeten en welk nummer waren we zelf geheel vergeten - en misschien was dat maar beter zo? Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Wat ik mezelf beloof

Wat ik mezelf beloof

Een poging om alles te vergeten, om je af te sluiten voor je herinneringen, is op voorhand gedoemd om te mislukken. Een kort verhaal over de (on)mogelijkheid om schoon schip te maken. Lees meer

 Weet je nog, de nacht?

Weet je nog, de nacht?

Het ‘vergeten’ nachtleven krabbelt terug, en onze eigen lichamen blijken zich als gisteren te herinneren hoe ze van hun eigen bewegingen kunnen genieten. Lees meer

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Marthe van Bronkhorst leidt haar lezer rond tussen de verloren schoenen en vergeten herinneringen in het Juttersmuseum. We stuiten op drie vergeten gedichten. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Kat, boom

Kat, boom

Een meisje klimt in een boom tijdens verstoppertje en wordt door de andere kinderen vergeten. Lees meer

De Ander (Vergeten)

De Ander (Vergeten)

Annelies van Wijk vraagt zichzelf nog voor ze is opgestaan om naar de ander te kijken. Dit gaat over zitten in een tweepersoonsbed,
Eenzaamheid die in alleen zijn verandert en een vijver in het matras met een eendenmoeder erin. Lees meer