We leven in duistere tijden. Soms vraag ik mij af in wat voor wereld mijn dochter volwassen zal worden. Zullen de verworvenheden die voor onze generatie zo vanzelfsprekend leken, niet een fata morgana uit een onbereikbaar verleden zijn voor haar? “Vroeger,” zo zal ik haar zeggen, wanneer ze de leeftijd heeft bereikt om de waarheid aan te kunnen, “was alles voorhanden. Alle muziek die ooit gemaakt was, alle films, met een paar muisklikken waren ze van jou. Voor nop.”
Met grote ogen zal ze me aankijken. “Maar hoe kan dat nou?” zal ze dan met een vies gezicht zeggen. “Wie kon daar dan iets aan verdienen?” Ik zal glimlachend mijn hoofd schudden. “Niemand. Daarom noemden sommigen het ook diefstal. Maar wij vonden dat een verouderde manier van denken. Een dief heb ik mij nooit gevoeld, want er was geen plek waar ik liever mijn geld uitgaf dan in een platenzaak. Dat was een plek waar je muziek kon kopen, waarvoor je de deur uit moest. Nu zijn ze verdwenen, want te veel mensen bleven liever thuis. Al die gekke schijfjes en plaatjes die wij in de kast hebben staan, pas als ik ze in mijn hand kon houden had ik het idee dat ze echt van mij waren. Maar misschien was ik wel ouderwets. Bijna alles wat ik kocht kende ik echter al via een upload- of torrentsite - wat dat zijn leg ik je nog wel een keertje uit. Nu is het internet één grote winkel, maar ooit was het een plek waar bezit niet bestond, een wereldwijd web waar iedereen naar hartelust in mocht verdwalen. Misschien was het naïef van ons om te denken dat dit zou kunnen voortbestaan, maar heel even leek het toch echt te werken.” Nors staat mijn dochter op van tafel. “Ik blijf je een vuile dief vinden papa, en een hebberd. Als alles gratis is, dan wordt het toch waardeloos.”
Illustratie: Tejo Verstappen
Wat het eerste liedje was dat ik downloadde weet ik niet meer, wel dat het een hele onderneming moet zijn geweest. Om het internet überhaupt op te kunnen moest ik eerst bij mijn ouders nagaan of zij geen belangrijke telefoontjes verwachtten. Als dat niet zo was, ging ik er eens goed voor zitten. Tegenwoordig kan men constant en overal online zijn – op de fiets, in bad, u zegt het maar - het is zoiets als ademen. Maar in vroegere tijden moest ik mij hiervoor terugtrekken in een aparte kamer. Daar was waar het gebeurde, waar ik het wereldwijde web betreden kon. Met ingehouden adem maakte ik verbinding. Dat heerlijke piep-brom-tuut-geluid droeg de belofte in zich van een misselijkmakende gelukzaligheid. Tergend traag ging het allemaal. Via Kazaa of Napster, of hoe het ook heette, klikte ik dan op een nummer dat ik op mijn harde schijf wilde hebben staan. Ik wachtte, met mijn neus tegen het scherm gedrukt, tot het balkje steeds verder gevuld was. Soms kon dat dagen duren. Er waren geen sociale media of grappige filmpjes om in de tussentijd te bekijken, er was alleen het wachten tot het liedje kon worden afgespeeld.
En als het dan eindelijk zo ver was, draaide ik het zo’n honderd keer achter elkaar, door mijn logge krakende computerboxen. Soms klonk er ‘oh oh’ door die boxen, dan stuurde een schoolvriend via ICQ een berichtje. Maar dat was meestal geen verrassing, we spraken doorgaans ruim van tevoren af dat we elkaar daar zouden treffen. Als ik genoeg liedjes op mijn computer had staan brandde ik ze op een cd. Vol trots stopte ik die in de stereo om mijn ouders te laten horen wat de reden was geweest van onze wekenlange telefonisch onbereikbaarheid. Vaak bleek die cd dan niet afspeelbaar, of zat het vol met irritante tikjes. Soms bleken het heel andere nummers te zijn dan erbij stond vermeld. Maar ik wist dat alles alleen maar mooier, sneller en makkelijker zou worden, dat we op weg waren naar een nieuwe wereld.
Tegenwoordig is mijn laptop in een constante sessie geruisloos muziek en films aan het binnenhalen. Ik heb een externe harde schijf gevuld met complete discografieën en filmografieën die ik grotendeels weer in de digitale prullenmand zal smijten zonder ze ooit een blik te hebben gegund. Alles heb je voordat je hebt kunnen bedenken of je het wel wil, in de allerhoogste kwaliteit. Maar ondanks de overdaad die dit gemak met zich meebrengt, blijft de gratis toegang tot wat ik wil zien of horen voor mij een onschatbare waarde hebben. Geld betalen voor downloaden of streamen gaat tegen alles in waar het internet ooit voor stond, de belofte die het in zich droeg. Dat was het idee dat iedereen overal ter wereld informatie en content kon plaatsen, delen en halen, zonder dat verdiensten een rol speelden.
Dat tijdperk lijkt nu ten einde te zijn. Steeds vaker stuit ik tijdens het surfen op sites die uit de lucht zijn gehaald, omdat daarop ‘illegale content’ werd gedeeld. Het gaat dan niet om kinderporno, maar om de liedjes waarvoor ik twaalf jaar geleden dagenlang met mijn neus tegen het scherm zat gedrukt. Uiteindelijk overwint de oude wereld en zal het lijken alsof die nieuwe wereld nooit bestaan heeft.
Maar misschien dat we nu slechts met een oprispring van die oude wereld te maken hebben en de toekomst de toekomst zal mogen zijn. Misschien zal het gesprek tussen mij en mijn dochter, waaruit de generatiekloof van een omgekeerde wereld blijkt, nooit plaatsvinden. Ik zal immers niet de enige zijn die dezer dagen geconfronteerd wordt met een nostalgie naar iets wat even zo vanzelfsprekend leek. Wanneer mijn generatiegenoten, opgegroeid met de opwinding van het downloaden, het voor het zeggen hebben, blijken de waarden wellicht toch omkeerbaar te zijn, Maar misschien is niet iedereen zo nostalgisch aangelegd als ik, en zijn we morgen onze jeugdige opwinding weer vergeten. Met copyright en verdienmodellen had die opwinding niets te maken, met een liefde om werelden te ontdekken des te meer.
