Ook Kasper wilde het uitschreeuwen op 4 mei. Maar hij deed het niet." /> Ook Kasper wilde het uitschreeuwen op 4 mei. Maar hij deed het niet." />
Asset 14

De schreeuw

Op 4 mei ben ik altijd braaf twee minuten stil. Ik probeer aan de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog te denken, ik probeer het zo erg, maar het lukt me nooit. In plaats daarvan denk ik aan wat ik deze week nog allemaal moet doen, zoals een T-biljet invullen, de wc schoonmaken, mijn moeder bellen, mijn column schrijven. En als ik die gedachten heb kunnen verdrijven begin ik te piekeren over mijn verdere toekomst. En aan het verleden, maar dan wel mijn eigen onbetekenende verleden, dingen die ik anders had moeten aanpakken. In de verte hoor ik vogels fluiten en een auto opstarten. God, wat duren twee minuten toch lang. Hoeveel tijd is er nog over om toch nog even aan die slachtoffers te denken? Het is toch vreselijk dat me dat maar niet lukt? Zo direct beginnen de toeters te schellen en is het te laat, dan is het mij dit jaar wéér niet gelukt.

Het is niet zo dat ik ongevoelig ben voor wat er in de jaren ’40 – ’45 is gebeurd. Ik trek het me juist heel erg aan, wanneer ik er een boek over lees, of een film over zie. Dan kan ik er nachten van wakker liggen. Maar op het moment dat het zou moeten, kan die oorlog mijn gedachten maar niet binnendringen. Het komt denk ik ook door het ritueel, de symboliek. Ik kan daar moeilijk in meegaan. Ik ben diep van binnen een zwaar religieus persoon, maar zodra ik bij mensen voor het eten moet bidden, heb ik het idee dat God scheten onder de tafel laat. Terwijl ik juist zo graag mee zou gaan in die verbinding van geestelijke sereniteit. Op begrafenissen pers ik hard om te kunnen huilen, omdat dat zo mooi zou staan. En omdat het toch ook gewoon heel mooi ís dat je je liefde voor een dierbare die je voor altijd zal moeten missen publiekelijk mag uiten. Maar in plaats daarvan kan ik alleen aan smerige moppen denken en moet ik met alle kracht van de wereld een grijns van mijn gezicht – of nog erger: een aanval van de slappe lach - tegenhouden. Ik ben een ernstig persoon, maar zo gauw ernst van mij verwacht wordt – omdat iedereen ernstig is en dat zo hoort, omdat je er simpelweg respect mee toont – voel ik mij een onuitstaanbare puber die overal tegenaan wil trappen, alles kapot wil maken. En dat terwijl ik juist hartgrondig neerkijk op dat soort infantiele recalcitrantie.

Om heel eerlijk te zijn kan ik mij er geen voorstelling van maken dat iemand in die jaarlijkse twee minuten daadwerkelijk op een betekenisvolle manier kan denken aan het leed dat de mensheid zichzelf heeft toegebracht. Maar voor hetzelfde geld zijn er mensen die juist het ritueel nodig hebben om te kunnen gedenken, die pas in het stilzwijgende collectief toegang tot hun diepte weten te vinden, tot hun verbondenheid met de wereld en de geschiedenis. Ik voel mij geconfronteerd in de stilte met een niets, dat ik spastisch probeer op te vullen met niet ter zake doende egocentrische terzijdes. En ja, wanneer ik me daar dan weer bewust van raak, moet ik een schreeuw onderdrukken. Ik heb herrie, chaos en paniek om mij heen nodig. Dan pas voel ik mij verbonden.

Toch ben ik allerminst een tegenstander van het 4 mei-ritueel, zoals ik ook geen tegenstander van begrafenissen of het gebed ben. Zelfs als iedereen zou zijn zoals ik, en niet kan stilstaan in de stilte, is de verwachting die we van elkaar hebben en die wellicht een onmogelijke verwachting is, in zichzelf waardevol. De schreeuwer overschreeuwt zijn angst, zijn leegte, maar daarmee ook zijn menselijkheid. Want de stap die mij weerhoudt om totale anarchie te veroorzaken is schaamte. En die schaamte is er niet voor niets. Die schaamte is wat ons misschien wel allemaal verbindt, omdat het laat zien dat we zijn wat we zijn doordat we nooit kunnen zijn wat we willen zijn. Daar doorheen breken vergt moed, maar het is een destructieve moed, een moed zonder enkele gerichtheid. Er is geen alternatief voorhanden. Je bent een verstoorder van de openbare orde, veroorzaker van lichamelijk letsel, een ‘on-mens’. Dat was natuurlijk allemaal nou ook weer niet de bedoeling, maar je motieven doen er niet meer toe als het reeds te laat is en de pleuris is uitgebroken. Je bent een alcoholistische gek en het wordt net te gretig als een opluchting ervaren dat je ontoerekeningsvatbaar blijkt te zijn. Je bent de mogelijkheid die ons constant verleidt en die we daarom moeten verwerpen.

Het onderdrukken van een schreeuw is misschien wel de enige gepaste en oprechte manier waarop we onze doden kunnen herdenken.

Mail

Kasper van Royen is Hard//hoofd-redactielid, is naast vader ook filosoof, ex-docent, ex-dichter, ex-echtgenoot, popfetisjist en postbode.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
het laatste
Automatische concepten 39

Vraag geen cadeaus (en krijg iets beters)

Jarig zijn én wereldproblematiek willen aanpakken, Jozien Wijkhuis leed eronder. Haar tip aan de (virtuele) verjaardagsbezoeker: geef cadeaus die geen geld kosten, of stort een bedrag dat de jarige zelf cadeau kan doen aan een medemens in nood. Lees meer

Tip: Ga naar je werk

Ga naar je werk

Ook als je kantoortuin of favoriete koffietentje met laptopaansluiting gesloten is, kun je naar werk. Nora van Arkel liet zich betoveren door het sprankje magie dat nodig is om onszelf van eindeloze pyjamadagen te bevrijden. Lees meer

Tip: Ga een potje schaken

Ga een potje schaken

Jihane Chaara heeft een hobby uit de oude doos nieuw leven ingeblazen: het schaken. Het spel blijkt een grote metafoor voor het echte leven. Een tip om niet te haasten, je verbeelding in te zetten en natuurlijk om een vermakelijk spel te spelen. Lees meer

Alles Vijf Sterrenbeelden: Een kosmische quarantaine 7

De kosmische kijk- en luisterhoroscoop

Onze mediums hebben een horoscoop gemaakt om je weer terug op aarde te brengen. Voor als je even uit je hoofd en in je scherm of je speakers wilt. Lees meer

 Kosmisch perspectief

Kosmisch perspectief

Tomas Mutsaers zoekt in zijn werk naar het wonderlijke van de wereld. Doelloos flanerend richt hij zijn lens met een kosmisch perspectief, zoals een telescoop door een wazige voorgrond van de atmosfeer kijkt, en scherpstelt op wat zich daarachter bevindt. Lees meer

Tip: Bouw een tedere takkenhut

Bouw een tedere takkenhut

Rijk Kistemaker troost zich tijdens de coronacrisis met de kosmische vraagstukken die Lars von Triers Melancholia opwerpt. Hoe rouwen we om het verlies van de aarde of - iets kleiner - een achteloze manier van leven? Lees meer

Alles vijf sterren: 24

Nuttig gebruik van weinig wilskracht

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om de groeven van onze badkamer te poetsen of een muur uit te breken. Lees meer

Tip: zoek de rebel in jezelf (die zonder applaus kan)

zoek de rebel in jezelf (die zonder applaus kan)

Sinds de boekenmaand vraagt Ruby Sanders zich af of echte rebellie nog wel bestaat, want als iedereen een rebel is, is niemand het. Een tip om je ijdele tegendraadsheid te laten varen nu in thuisisolatie niemand nog ziet waar je tegenaan schopt. Lees meer

Tip: Zet je angst voor vlogs opzij voor bestdressed

Zet je angst voor vlogs opzij voor bestdressed

Emma Stomp heeft in quarantaine iets nieuws ontdekt: ze houdt van vlogs. Niet alle vloggers komen door haar selectie heen, maar de New Yorkse Ashley heeft haar hart veroverd. Een tip om te gaan kijken naar Ashleys bestdressed: een vlog vol oneliners, hysterie en het hoognodige stijladvies. Lees meer

Tip: leer van de zombie-apocalyps 2

Leer van de zombie-apocalyps

Marthe van Bronkhorst liet zich verleiden tot het kijken van zombie-apocalyps films. Met het oog op de grimmige coronatoestand stak ze er wat van op. Een tip om te leren van rampen uit het (fictieve) verleden. Lees meer

Tip: Vind je eigen pantser

Vind je eigen pantser

Iris Blaak denkt terug aan de tijd dat ze nog vrij was de wereld over te reizen en kennismaakte met haar privéchauffeur Elliot in Oeganda. Om heel andere redenen schermde hij zich af van de buitenwereld, op zoek naar een pantser dat hem bescherming bood. Een tip om vrijheid en geborgenheid in één te vinden. Lees meer

Tip: Waarom ik geen arts ben

Waarom ik geen arts ben

Eva van den Boogaard ergerde zich tot voor kort aan de koelbloedige ‘artsenpraat’ van haar huisgenoot. Nu hij op de corona-afdeling over levens beslist, blijkt dat de mensheid niet zonder kan. Een tip om het rationele doktersbrein te koesteren. Lees meer

Alles vijf sterren: Buitengevoel en bingewatchcoma

Buitengevoel en bingewatchcoma

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om een sixpack te kweken of alles volgens een productiviteitsschema te doen. Lees meer

Tip: Vier je halve verjaardag

Vier je halve verjaardag

De geboortedag van Marit Schilling valt té ongelukkig voor een feestje. Er zit maar een ding op: de verjaardagstraditie chirurgisch bewerken. Marit deelt haar vondst graag met alle (corona)verjaardagsslachtoffers, want aan taart en knuffels heeft een mens nooit genoeg. Lees meer

Tip: Herlees een stoffige plankvrucht 1

Herlees een stoffige plankvrucht

Ook voor Rijk Kistemaker ligt quarantaine op de loer. Waar we je vorige week nog enthousiast naar de boekenwinkel stuurden, blijven we nu thuis om een stoffig boek van de plank te plukken. Want voor Rijk opent herlezen evengoed nieuwe werelden. Lees meer

Alles vijf sterren: Zullen we een hut bouwen?

Zullen we een hut bouwen?

Deze boekenweek worden we blij van lievelingsboeken: ze zijn melancholisch, sprookjesachtig en prachtig imperfect. Lees meer

Tip: Rebelleer in je lokale boekhandel

Rebelleer in je lokale boekhandel

Kiki Bolwijn werkt als boekverkoper en pleit deze boekenweek voor rebellie en verzet in je lokale boekwinkel. Koop er een boek, want een plek waar een veelheid aan verhalen mag bestaan, is in onze tijd nog veel waardevoller dan ooit. Lees meer

Alles vijf sterren: Hetzelfde als onverwacht een cadeautje krijgen

Hetzelfde als onverwacht een cadeautje krijgen

Deze week worden we blij van met liefde in elkaar getimmerde minibiebs, een film die onze ogen opent en de perfectie van oefenende ijsdansers. Lees meer

Tip: Maak slecht werk

Maak slecht werk

Imre van Son liep als kind over van vreugde en energie om dingen te maken. Nu hij 31 is, lijkt de onbevangen geest van zijn jongere ik ingeruild te zijn door een meedogenloos oordeel over alles wat hij maakt. Een tip om gewoon weer eens een keer iets slechts te maken. Lees meer

 Solastalgia, of: Heimwee naar hier

Solastalgia, of: Heimwee naar hier

Zindzi Zwietering werd gegrepen door solastalgia, of heimwee naar een plek die je nooit hebt verlaten, maar die door klimaatverandering voor altijd is veranderd. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan