Illustratie: Floris Solleveld Ouderen haten Duitsers, twintigers trekken massaal naar Berlijn. Wie heeft gelijk?" /> Illustratie: Floris Solleveld Ouderen haten Duitsers, twintigers trekken massaal naar Berlijn. Wie heeft gelijk?" />
nieuwsbrief
Asset 14

Associaties en generaties

Voor hard//hoofd bekijkt Philip Huff elke week een actuele kwestie uit de media. Vaak reageert hij op de televisie, soms op de krant, en bij regen en onweer wil de radio wel eens voorbij komen. Leidraad is: wordt de twintiger genoeg aan het woord gelaten?

Mail

Door een verblijf op het platteland van Ierland, de afgelopen weken, miste ik veel van het nieuws.
Het ging zelfs zo ver dat ik geen idee had wat er was gebeurd, toen ik weer Dublin in een pub zat en op een mute televisie een blonde vrouw in een camera zag praten met onder haar in een rode balk de volgende mededelingen: Swedish airspace closed, Norwegian airspace closed, British airspace closed, Dutch airspace closed, German airspace closed.

Ik dacht toen ik het zag wel meteen aan een aanslag, moet ik toegeven, hoewel ik daar verder – voor zo ver ik kan merken – weinig bezig mee ben, aanslagen. Maar blijkbaar is het afsluiten van het luchtruim in mijn hoofd dus direct gekoppeld aan aanslagen. En Bin Laden.

Kan door 9/11 komen.

Ik weet nog goed waar ik toen was, toen ‘het’ gebeurde. Wie niet? Maar dat door die twee vliegtuigen, tien jaar geleden, mijn directe, automatische nieuws‘duiding’ – Geen vliegverkeer = aanslag – was beïnvloed, dat wist ik niet. Op zich leuk om te zien: hoe mijn hoofd reageert op nieuwsheaders, die ik zonder frame of reference moet duiden. Maar geldt dat ook voor de associaties van anderen?

In een nieuw programma van BNN moeten BN’ers (wie anders?) aangeven of nieuwsberichten die ze te horen krijgen, waargebeurd zijn of niet. Wat ik leuk vond aan mijn informatievacuüm, was hoe ik reageerde op krantenkoppen die mijn kant werden opgeslingerd. Het toonde me wat over mijn onbewuste associaties, over hoe ik de wereld blijkbaar orden en indeel. En Viggo Waas die nieuwsberichten probeert in te delen in waar of onwaar, dat leert mij veel minder over mijzelf en de ordeningen in mijn hoofd. Behalve dan dat Viggo Waas echt zo grappig niet is.

Enkele jaren geleden was ik bij een lezing van een beroemde psycholoog. Hij las een lijst woorden voor en bij elk woord moest je direct op je linker- of rechterknie tikken. Links tikken was positief en rechts negatief (of andersom, dat weet ik niet meer. Misschien is dit wel nog zo’n directe associatie). De lijst begon redelijk eenvoudig, met woorden als ‘oorlog’, ‘kanker’, ‘vrede’, ‘liefde’, etc. Maar al snel werden de begrippen dubbelzinniger: Moslim, Christen, dierenrechtenactivist. En eerlijk gezegd verbaasde ik mijzelf nogal met mijn directie associaties. De knie waarop ik tikte. Dierenrechtenactivist, mag u weten, had bij mijn geen positieve directe associatie. Dat kan door die aanslag op Pim Fortuyn komen.


Illustratie: Floris Solleveld

Bij Pim Fortuyn zelf was mijn directe associatie dus wel positief, terwijl ik van hem – na over hem te hebben nagedacht en een kritisch paper over hem te hebben geschreven – niet helemaal weg was. Maar we spreken hier dus over mijn directe, ongereflecteerde reacties. Niet over mijn politiek correcte – of uitgedachte oordelen. Het schijnt zo te zijn dat als je zestigers of zeventigers op het woord ‘Duitsers’ laat reageren, hun directe associatie over het algemeen negatiever is dan die van twintigers met het zelfde woord. Mijn Nederlandse oudoom in Ierland – 89 – viel in ieder geval bijna van zijn stokje toen ik hem vertelde dat ik een jaar in Berlijn had gestudeerd, terwijl mensen van mijn leeftijd bijna allemaal met ‘mazzelpik’ reageren. Gisteren, op 4 mei, in Dit was de dag op Radio 1, waren de meeste oudere mensen tegen Duitse aanwezigheid bij de Dodenherdenking op de Dam.

Volgens mij is dat voor jongere mensen veel minder het geval. Ik ben in ieder geval voor Duitsers bij die herdenking. Ik ben voor binden, verbinden, samen herdenken. Vriendschappen kweken. Nu is de vraag natuurlijk: in hoeverre spelen dergelijke directe associaties van een oudere generatie nog langer een leidende rol bij wat ook onze herdenkingen zijn? En in hoeverre beïnvloeden ze onze uitgekristalliseerde gedachten of – bijvoorbeeld – ons (stem)gedrag of onze mening over anderen? Ik was nog nooit in Berlijn geweest en toch wist ik al: die stad, daar wil ik een tijdje werken en leven. Maar mijn oudoom van bijna 90 is ook nog nooit in Berlijn geweest en toch weet ik zeker, dat zelfs als ik hem mocht meenemen, hij niet zou zien waarom die stad zo gaaf is.

Dat heeft met zijn leeftijd te maken, ja. Met zijn associaties. De vraag is dus: in hoeverre zijn directe associaties van ouderen leidend voor de jongeren? Onoverkoombaar? Bepalend voor ons gedrag? En hoe lang nog? De manier waarop een oorlog wordt herdacht, zegt namelijk veel meer over de tijd waarin hij wordt herdacht dan over de oorlog zelf. En de Duitsers, dat zijn voor ons twintiger de boemannen niet meer.
De boeman, daar hebben we een ander stereotiep beeld voor in de plaats gekregen. Helaas. Dat door sommige mensen goed wordt gevoed – en uitgebuit.

Als we ergens voor moeten vrezen, weet ik, zijn het wel stereotyperingen. En mensen die je wol voor de ogen trekken, of altijd op je directe associatie inspelen.

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Tip: Ga saneren

Ga saneren

Esmé van den Boom werkt sinds kort in een bibliotheek en dat werk draait tot haar grote schrik meer om boeken wegdoen dan boeken koesteren. Lees meer

Alles vijf sterren: Over straat in een andere wereld

Over straat in een andere wereld

Deze week worden we blij van een ontroerende, grappige bewerking van Oorlog en Vrede, een hilarische podcast over porno, en een app die hardlopen combineert met zombies. Lees meer

Column: Een brief op de schoorsteenmantel

Een brief op de schoorsteenmantel

In de jaren '70 hadden veel dertigers iets uit te vechten met hun moeder. Zo ook Trudy, die de hare speciaal daarvoor uitnodigde voor een weekend op het strand. Lees meer

Tip: Neem geen kat 1

Neem geen kat

Eva van den Boogaard heeft een kat. Een hele mooie, die het goed doet op Instagram. Maar toch had ze hem liever niet gehad. Een tip om niet onwillekeurig te gaan houden van een dier. Lees meer

Column: Joh wat origineel

Joh wat origineel

Iduna Paalman had een zinnelijke droom over iemand die niet haar vriend is. Wat moet ze daarvan maken? Lees meer

Tip: Maak zinloze lijstjes

Maak zinloze lijstjes

Het schrijven gaat Jozien Wijkhuis niet altijd even makkelijk af, terwijl ze eigenlijk niets liever doet. Een podcast van Tim Clare bood soelaas. Een tip om het schrijven te demystificeren. Lees meer

Column: Gemaakt om te scharrelen

Gemaakt om te scharrelen

Op alle dingen die Trudy leuk, lekker of gemakkelijk vindt rust tegenwoordig een taboe. Als pensionado geniet ze volop van het leven, en daar drinkt ze graag een wijntje bij. En haar gezonde verstand krijgt weer eens gelijk. Lees meer

Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

Josephine Keuter kijkt graag slechte televisie en schaamt zich daar niet voor. Het is verblijdend, helend en ultiem ontspannend. Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Zien en gezien worden

Zien en gezien worden

Polderdiva Tim Fraanje deelt weer eens een anekdote uit zijn leven als bijna doorgebroken rockster. Hij maakt daarmee schaamteloos reclame voor de nieuwe elpee (+ videoclip!) van Big Hare, het synthpopduo waarvan hij de helft is. ‘Gaat u hier maar staan,’ wordt er afgemeten tegen uw eigen bijna doorgebroken rockster gezegd als ik binnenloop bij... Lees meer

Tip: Flirt gewoon

Flirt gewoon

'Misschien kom je wel niemand tegen omdat je op al die apps zit.' Lees meer

Column: ‘Mijn Ritalin-dealer is op vakantie’

‘Mijn Ritalin-dealer is op vakantie’

Iduna Paalman wordt regelmatig geconfronteerd met de als nonchalance verpakte onzekerheden van de jonge generatie. Lees meer

Tip: It takes a village

It takes a village

Een tip om een dorp te bouwen met de leukste mensen om je heen. Lees meer

Tip: Ga rennen

Ga rennen

Soms zegt het stemmetje in Eva van den Boogaards achterhoofd precies op tijd: 'Eet een banaan, drink een glas water, trek je sportbeha en je hardloopschoenen aan, en ga.' Lees meer

Column: Klein leed

Klein leed

De vriend van Trudy kan zich goed opwinden over de grote thema's in het leven. Zijzelf ligt eerder wakker van een eenzaam oud vrouwtje of een kippenstal die afbrandt. Lees meer

Tip: Skip het hoofdgerecht

Skip het hoofdgerecht

'We deelden een perentaart, bananensorbet en tiramisu en leefden nog lang en gelukkig.' Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5