Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan Debutanten aan zet, het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. De meeste deelnemers wonnen in het verleden de El Hizjra literatuurprijs of zijn finalist geweest. Geïnspireerd door het boek Nation of Strangers van Ece Temelkuran, schreven negen van hen verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken, die je deze week leest op Hard//hoofd.
Vandaag lees je het verhaal van Lidice Michelle Melara Minero. 'Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord.'
Op een zaterdagmiddag tijdens een schrijflab in Amsterdam krijg ik de opdracht om over vervreemding te gaan schrijven. Het woord was voor mij een raadsel, ik had nooit van het woord gehoord. In de appgroep hadden ze de opdracht al een tijdje terug rondgestuurd, maar helaas had ik het niet gelezen. De andere deelnemers waren dus al voorbereid. Ik was heel rustig totdat ik de opdracht las. Ik moest het een paar keer lezen. Vooral het woord vervreemding was vreemd. Meteen ging ik zoeken wat de betekenis van het woord was in mijn eigen taal, het Spaans. Op een bekende vertaalwebsite was de eerste betekenis die naar boven kwam: aliënatie, wat ik heel interessant vond. Ik dacht meteen aan mijn jaren op de universiteit waar ik over Karl Marx had gelezen en hoe het kapitalisme ons vervreemdt. Hoe wij hierdoor het gevoel krijgen losgekoppeld te zijn van de wereld en controle over ons leven verliezen. Ik ging verder met mijn onderzoek. Die website is niet helemaal te vertrouwen, dacht ik. Vaak zoek ik er woorden om te vertalen en dan klopt het lang niet altijd. Woorden kunnen meer dan één betekenis hebben. Bovendien, de opdracht die ik had gekregen en het woord aliënatie leken in betekenis enigszins uit elkaar te liggen. De opdracht ging over ontmoeting met onbekenden, de beleving van een buitenstaander en het bewegen door een vreemd gebied. Ik ging in een digitaal Nederlands woordenboek verder zoeken en kijken wat de betekenis van het woord was. Hiermee werd het nog ingewikkelder! Er stond een lange rij van betekenissen. Naast de filosofische definitie van Karl Marx stonden nog er nog elf andere definities. Ik was in de war. Welke van die definities bedoelden ze met de opdracht?
Er werd een halfuur gegeven om onze tekst te verbeteren of af te ronden, ik moest nog beginnen. Daarna zou iedereen haar of zijn stuk voorlezen of dat van iemand anders. De andere deelnemers waren duidelijk lekker bezig. Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord. Als ik de betekenis van Karl Marx zou volgen, had ik meer dan een halfuurtje nodig om te bedenken wat ik moest schrijven. Onderweg naar de bijeenkomst was ik begonnen aan een gedicht. Ik had op mijn telefoon al een aantal zinnen geschreven, met de titel ‘Wie is de ander?’ Ik wist echter niet zeker of het te maken had met de opdracht.
Na dat halfuur kwamen we bij elkaar. Ik was de enige die een gedicht had geschreven. De rest had verhalen geschreven. Iedereen stemde ermee in dat ik begon met voorlezen. Ik deed mee. Ik las voor met mijn Nederlands-Spaanse accent: ‘Wie is de ander?...’ Gelukkig lag mijn thema niet zo ver af van de opdracht en ik kreeg leuke complimenten op mijn tekst. Met volle aandacht luisterde ik naar de verhalen van de anderen. Toch kon ik nog steeds niet plaatsen wat vervreemding was.
Ik nam mijn verwarring mee naar huis
In mijn zoektocht naar betekenis ging ik vragen of in alle verhalen het idee van vervreemding aanwezig was geweest. Dat bleek zo te zijn. Ik kon het nog steeds niet zien. Ik bleef vastlopen op die ene betekenis: aliënatie. Dit maakte alles ingewikkelder dan het klaarblijkelijk was.
Ik nam mijn verwarring mee naar huis. Tot nu toe wist ik hoe het woord eruitzag, de klankvorm, in de linguïstiek ‘de significant’ genoemd. Ik moest nog goed begrijpen wat de verschillende ‘signifié’ van de woorden waren, dus de betekenis of het concept van het woord. Maar ik wilde nog iets extra’s, ik wilde het woord voelen, ervaren, een herinnering eraan creëren.
Tijdens mijn Spaanse lessen besloot ik aan mijn studenten te vragen wat voor hen de betekenis van het woord was. Oefening van de uitspraak was wel nodig. Ik merkte toen ik het woord voor het eerst zei dat iedereen een paar seconden nodig had om te begrijpen wat ik bedoelde. Mijn zoektocht naar de betekenis schoot nog niet op.
Op een feestje bracht ik het onderwerp te berde. Een vriend die aan de universiteit lesgeeft over sociologie en geschiedenis zei meteen: ‘Karl Marx heeft daarover geschreven.’ Ik zei ‘ja, precies, maar dat is niet hoe het woord in de opdracht wordt gebruikt.’ Een vriendin van mij die therapeut is, zei dat het woord in de psychologie beschrijft hoe iemand zich losgekoppeld voelt van zijn of haar lichaam en zichzelf niet meer herkent. Zij had dit gevoel gehad toen zij zwanger werd. Ze keek in de spiegel en herkende zichzelf niet meer, ervoer een gevoel van afstand. Mijn dochter was het daar ook mee eens. Ze had toegevoegd dat je dat gevoel ook kan hebben in een groep mensen, in je huis of in je land.
Ik woon al een aantal jaren in dit land en woorden die ik niet ken komen nog steeds langs. Steeds minder vaak maar ik word af en toe verrast. Ondertussen beleef ik er plezier aan, maar toen ik Nederlands begon te leren, voelde ik een afstand. De klankvorm was een puzzel waar ik geen gevoel bij had. Ik struikel vaak over de dubbele ‘aa’ en de dubbele ‘oo’. Sommige woorden zijn tot nu toe nog onuitspreekbaar. Ik moest ook de nieuwe vorm van het woord aan een onderwerp verbinden. Van ‘tafel’ naar mesa’ (het Spaanse woord) was het niet moeilijk, maar ‘gezellig’ was niet zo makkelijk om te vertalen in het Spaans. Er zijn zo veel gevoelens gekoppeld aan ‘gezellig’ dat je een aantal woorden nodig hebt in het Spaans om het te beschrijven.
Mijn lichaam begint minder afstand te voelen met het woord ‘vervreemding’. Mijn stem kan het woord nu makkelijker reproduceren en ik kan het woord met meer zekerheid gebruiken. Bij de constructieve creatieve paradox heeft de afstand tot de betekenis van dit woord mij juist dichter bij haar gebracht. Het woord herinnert mij er weer aan dat ik nog steeds mijn identiteit in het Nederlands aan het ontwikkelen ben. Ik blijf het woord evengoed wel oefenen omdat ik me bij haar nog steeds niet echt thuis voel.
Op zondag 15 november presenteerden de deelnemers hun werk in de Oba Osdorp.
Lidice Michelle Melara Minero is Salvadoraans-Nederlands. Ze studeerde sociologie en politicologie en geeft momenteel Spaanse les. Vanuit haar persoonlijke achtergrond en academische opleiding is ze betrokken bij het project Surviving Memory in Postwar El Salvador. Haar onderzoek en publicaties richten zich op het rechtse discours, de revolutie, het gewapende conflict, geweld en herinnering in El Salvador. Ook in haar beeldende kunst en poëzie onderzoekt ze deze onderwerpen, samen met thema’s als afwezigheid, verlies en veerkracht.
Zoë de Beus is een illustrator en ontwerper die altijd zoekt naar een randje absurdisme, met een liefde voor druktechnieken en handgemaakte publicaties(zines), die kunst beschikbaar maken voor iedereen.


















