Asset 14

Knielen voor de kantoortuin

Knielen voor de kantoortuin

Het groeiende geloof in een religie die werk heet, is ongezond en moet ophouden; om te beginnen door te stoppen met het verafgoden van mensen om hun extreme arbeidsethos, vindt Quirine van Eeden.

De populariteit van Silicon Valley-held Elon Musk is tanende. Onlangs liet de personificatie van het productiviteitsideaal in een openhartig interview met The New York Times doorschemeren dat zijn zo geroemde 120-urige werkweek hem steeds vaker lijkt op te breken. Een recent onderzoek van de Volkskrant onderschrijft de omvang van dit probleem - waar zelfs superman Musk nu dus onder gebukt gaat - in Nederland. Huisartsen en psychologen voor alle studenten die onder de prestatiedruk bezwijken zijn niet aan te slepen en “kunnen de problemen niet meer aan”. Zo is zelfs de oplossing deel geworden van dit steeds verder uitdijende probleem, namelijk dat we van de werkvloer onze nieuwe kerk hebben gemaakt.

Het hebben van een betekenisvolle baan is de nieuwe, heilige graal.

Het wel en wee van de werkvloer is een thema dat al sinds de industriële revolutie leeft. Werk helpt de mens in zijn bestaan te kunnen voorzien en is bovendien een uitstekende vorm van bezigheidstherapie. Maar bovenal zou werk erkenning, zelfvertrouwen en zin (moeten) bieden. Het principe dat werk betekenis moet geven heeft een steeds prominentere plek in ons leven veroverd.

Sterker nog: het hebben van een betekenisvolle baan is de nieuwe, heilige graal. In het naoorlogse bestaan namen we afscheid van tijdloze waarheden, maar dat wilde niet zeggen dat aan de zoektocht naar betékenis een einde kwam. Die betekenis werd vanaf toen alleen elders gezocht. De brede moraal van het traditionele denken maakte plaats voor een grote vrijheid om het leven naar eigen inzicht in te vullen en zin te geven. In het aardse, vergankelijke bestaan betekent dat niet denken in universele ideeën, maar doen in particuliere daden. De daden die je verricht bepalen wie jij bent. Kortom, je bent wat je doet. Of, om de beroemde woorden van de existentialistische filosoof Jean-Paul Sartre te spreken: de existentie gaat vooraf aan de essentie.

Dat maakt het leven niet bepaald tot een lichtzinnige exercitie. De Deense filosoof Søren Kierkegaard, voorvader van het existentialistisch gedachtegoed, zag de angst van de duizelingwekkende vrijheid die hiermee gepaard gaat. De ware mens weet dat hij zijn leven in de waagschaal moet leggen, wetten en regels terzijde moet schuiven om aanzien te verwerven en te behouden. Nogmaals, dat vraagt om een doen, niet om een denken. Alleen daden kunnen bijdragen aan het grotere, existentialistische ideaal van zelfwording.

Voor een niet te miskennen bedrag belooft een coach, de priester van de 21e eeuw, de werkende te sterken in diens toewijding en overgave.

Die dadendrang laat logischerwijs het vaakst van zich horen op de plek waar de hedendaagse westerse mens het meest te vinden is: de werkvloer. De nieuwe wijze van zingeving zal zich dus ook voornamelijk op de werkvloer moeten voltrekken. En dat is te merken. Op heidagen buigen werkenden zich over het formuleren van een missie die de neuzen dezelfde kant op moet krijgen: Wat zijn onze gedeelde waarden? Wat is ons verhaal? Hoe blijven we daarin geloven? En tenslotte, hoe dragen we die goede boodschap uit en nemen we de ander (lees: de klant) daarin mee?

Werk wordt zo een ernstige bezigheid. Iedere ‘fte’ moet immers dienstbaar zijn aan de geformuleerde visie. Het praktiseren van het geloof komt voor een werkende neer op zo veel mogelijk zelfontplooiing; ‘het beste uit jezelf willen halen’. Gelukkig is er een scala aan organisaties die op deze wens inspeelt. Voor een niet te miskennen bedrag belooft een coach, de priester van de 21e eeuw, de werkende te sterken in diens toewijding en overgave door al zijn verborgen talenten tevoorschijn te toveren.

Hoewel Kierkegaard en de zijnen wars waren van bovengenoemd berekenend denken, is de existentialistische gedachte ‘je bent wat je doet’ – in verwaterde vorm - wijdverbreid geraakt. Neem het zelfhulpboek. Waar eerder het geloof en de ideologie aan de menselijke hang naar betekenis moesten beantwoorden, is daar nu het zelfhulpboek om de werkende mens uit de brand te helpen. Net als de kerk heeft ook betaald werk een eigen Bijbel nodig. Zou dat managementgoeroe Stephen Covey tot onze nieuwe blijde boodschapper maken? Dienen zijn Zeven eigenschappen van effectief leiderschap als het nieuwe Heilige Schrift? Covey had het waarschijnlijk zo gezien: de zeven eigenschappen die hij in dit boek noemt zijn naar eigen zeggen namelijk een variatie op de traditioneel-christelijke deugdethiek. In het vervolg op zijn Zeven eigenschappen behandelt hij de som der kwaliteiten van effectief leiderschap: het vermogen om aan de eigen roeping gehoor te geven.

Regelmatig blijkt die eindelijk bemachtigde baan niet lang zo betekenisvol als hij deed vermoeden.

Het alomtegenwoordige geloof in een religie die werk heet, vergroot niet alleen de ernst van de betaalde arbeid, maar versterkt ook de groeiende burn-outproblematiek. Vanzelfsprekend spelen diverse factoren mee, maar één daarvan is het groter wordende belang dat aan een baan wordt toegedicht. Hoe existentiëler - of existentialistischer - de beroepskeuze, des te crucialer de weg ernaartoe. De bemachtiging van het juiste plekje op de competitieve arbeidsmarkt betekent bijtijds ontdekken wat je roeping is en er vervolgens alles aan doen om die roeping te kunnen beantwoorden. Praktische bezwaren, zoals hoge toelatingseisen of grote werkdruk tijdens de studie, mogen dat niet in de weg staan.

Eenmaal op de banenmarkt blijken pas afgestudeerden vaak bedrogen uit te komen. Werk geeft immers niet altijd de zin die het lijkt te beloven. Regelmatig blijkt die eindelijk bemachtigde baan niet lang zo betekenisvol als hij deed vermoeden. Zelfs profeet Covey nam het niet altijd even nauw met zijn eigen profetie: ‘Niemand wenst op z’n sterfbed dat hij meer tijd op kantoor had doorgebracht’, schrijft hij. Misschien heeft de beurswaakhond Musk wel een dienst bewezen door hem uit zijn bestuurdersfunctie te ontheven.

Het is tijd om onze prioriteiten collectief te verschuiven naar die dingen waar we wel stil bij willen staan als Vadertje Tijd ons op de schouders tikt. Dat betekent ook dat we het ideaal van arbeid minder religieus moeten doen voorkomen, om te beginnen door te stoppen met het verafgoden van mensen als Musk om hun arbeidsethos. Alleen dán zullen toekomstig deelnemers van de arbeidsmarkt niet voortijdig geofferd worden door existentiële stress.

Mail

Quirine van Eeden (1991) studeerde rechtsfilosofie in Leiden, schreef haar scriptie over Duitse Romantiek en nationalisme en deed bij de Nationale Denktank van 2017 onderzoek naar de veranderende arbeidsmarkt en de waarde van werk.

Olivier Heiligers (1982) is illustrator en maakt zijn tekeningen in een hedendaags klare lijn-stijl, als het kan met een vleugje humor. Naast zijn autonome tekenprojecten werkt hij regelmatig voor o.a. de Volkskrant, VPRO Gids en Het Parool.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
Lees meer
het laatste
Automatische concepten 39

Vraag geen cadeaus (en krijg iets beters)

Jarig zijn én wereldproblematiek willen aanpakken, Jozien Wijkhuis leed eronder. Haar tip aan de (virtuele) verjaardagsbezoeker: geef cadeaus die geen geld kosten, of stort een bedrag dat de jarige zelf cadeau kan doen aan een medemens in nood. Lees meer

Tip: Ga naar je werk

Ga naar je werk

Ook als je kantoortuin of favoriete koffietentje met laptopaansluiting gesloten is, kun je naar werk. Nora van Arkel liet zich betoveren door het sprankje magie dat nodig is om onszelf van eindeloze pyjamadagen te bevrijden. Lees meer

Tip: Ga een potje schaken

Ga een potje schaken

Jihane Chaara heeft een hobby uit de oude doos nieuw leven ingeblazen: het schaken. Het spel blijkt een grote metafoor voor het echte leven. Een tip om niet te haasten, je verbeelding in te zetten en natuurlijk om een vermakelijk spel te spelen. Lees meer

Alles Vijf Sterrenbeelden: Een kosmische quarantaine 7

De kosmische kijk- en luisterhoroscoop

Onze mediums hebben een horoscoop gemaakt om je weer terug op aarde te brengen. Voor als je even uit je hoofd en in je scherm of je speakers wilt. Lees meer

 Kosmisch perspectief

Kosmisch perspectief

Tomas Mutsaers zoekt in zijn werk naar het wonderlijke van de wereld. Doelloos flanerend richt hij zijn lens met een kosmisch perspectief, zoals een telescoop door een wazige voorgrond van de atmosfeer kijkt, en scherpstelt op wat zich daarachter bevindt. Lees meer

Tip: Bouw een tedere takkenhut

Bouw een tedere takkenhut

Rijk Kistemaker troost zich tijdens de coronacrisis met de kosmische vraagstukken die Lars von Triers Melancholia opwerpt. Hoe rouwen we om het verlies van de aarde of - iets kleiner - een achteloze manier van leven? Lees meer

Alles vijf sterren: 24

Nuttig gebruik van weinig wilskracht

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om de groeven van onze badkamer te poetsen of een muur uit te breken. Lees meer

Tip: zoek de rebel in jezelf (die zonder applaus kan)

zoek de rebel in jezelf (die zonder applaus kan)

Sinds de boekenmaand vraagt Ruby Sanders zich af of echte rebellie nog wel bestaat, want als iedereen een rebel is, is niemand het. Een tip om je ijdele tegendraadsheid te laten varen nu in thuisisolatie niemand nog ziet waar je tegenaan schopt. Lees meer

Tip: Zet je angst voor vlogs opzij voor bestdressed

Zet je angst voor vlogs opzij voor bestdressed

Emma Stomp heeft in quarantaine iets nieuws ontdekt: ze houdt van vlogs. Niet alle vloggers komen door haar selectie heen, maar de New Yorkse Ashley heeft haar hart veroverd. Een tip om te gaan kijken naar Ashleys bestdressed: een vlog vol oneliners, hysterie en het hoognodige stijladvies. Lees meer

Tip: leer van de zombie-apocalyps 2

Leer van de zombie-apocalyps

Marthe van Bronkhorst liet zich verleiden tot het kijken van zombie-apocalyps films. Met het oog op de grimmige coronatoestand stak ze er wat van op. Een tip om te leren van rampen uit het (fictieve) verleden. Lees meer

Tip: Vind je eigen pantser

Vind je eigen pantser

Iris Blaak denkt terug aan de tijd dat ze nog vrij was de wereld over te reizen en kennismaakte met haar privéchauffeur Elliot in Oeganda. Om heel andere redenen schermde hij zich af van de buitenwereld, op zoek naar een pantser dat hem bescherming bood. Een tip om vrijheid en geborgenheid in één te vinden. Lees meer

Tip: Waarom ik geen arts ben

Waarom ik geen arts ben

Eva van den Boogaard ergerde zich tot voor kort aan de koelbloedige ‘artsenpraat’ van haar huisgenoot. Nu hij op de corona-afdeling over levens beslist, blijkt dat de mensheid niet zonder kan. Een tip om het rationele doktersbrein te koesteren. Lees meer

Alles vijf sterren: Buitengevoel en bingewatchcoma

Buitengevoel en bingewatchcoma

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om een sixpack te kweken of alles volgens een productiviteitsschema te doen. Lees meer

Tip: Vier je halve verjaardag

Vier je halve verjaardag

De geboortedag van Marit Schilling valt té ongelukkig voor een feestje. Er zit maar een ding op: de verjaardagstraditie chirurgisch bewerken. Marit deelt haar vondst graag met alle (corona)verjaardagsslachtoffers, want aan taart en knuffels heeft een mens nooit genoeg. Lees meer

Tip: Herlees een stoffige plankvrucht 1

Herlees een stoffige plankvrucht

Ook voor Rijk Kistemaker ligt quarantaine op de loer. Waar we je vorige week nog enthousiast naar de boekenwinkel stuurden, blijven we nu thuis om een stoffig boek van de plank te plukken. Want voor Rijk opent herlezen evengoed nieuwe werelden. Lees meer

Alles vijf sterren: Zullen we een hut bouwen?

Zullen we een hut bouwen?

Deze boekenweek worden we blij van lievelingsboeken: ze zijn melancholisch, sprookjesachtig en prachtig imperfect. Lees meer

Tip: Rebelleer in je lokale boekhandel

Rebelleer in je lokale boekhandel

Kiki Bolwijn werkt als boekverkoper en pleit deze boekenweek voor rebellie en verzet in je lokale boekwinkel. Koop er een boek, want een plek waar een veelheid aan verhalen mag bestaan, is in onze tijd nog veel waardevoller dan ooit. Lees meer

Alles vijf sterren: Hetzelfde als onverwacht een cadeautje krijgen

Hetzelfde als onverwacht een cadeautje krijgen

Deze week worden we blij van met liefde in elkaar getimmerde minibiebs, een film die onze ogen opent en de perfectie van oefenende ijsdansers. Lees meer

Tip: Maak slecht werk

Maak slecht werk

Imre van Son liep als kind over van vreugde en energie om dingen te maken. Nu hij 31 is, lijkt de onbevangen geest van zijn jongere ik ingeruild te zijn door een meedogenloos oordeel over alles wat hij maakt. Een tip om gewoon weer eens een keer iets slechts te maken. Lees meer

 Solastalgia, of: Heimwee naar hier

Solastalgia, of: Heimwee naar hier

Zindzi Zwietering werd gegrepen door solastalgia, of heimwee naar een plek die je nooit hebt verlaten, maar die door klimaatverandering voor altijd is veranderd. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan