In haar Zomergasten-aflevering toonde cabaretière, zangeres en actrice Eva Crutzen een reeks fragmenten die kwetsbaarheid en absurde, onverwachte humor omarmden, net zoals zij doet in haar eigen werk. Het gesprek met interviewer Griet Op de Beeck ging over jeugdtrauma’s en artistieke keuzes, met als rode draad steeds die ene vraag: hoe leef je verder met wat je niet kunt repareren? Hanna Karalic bleef achter met een andere vraag: verwacht ze van een Zomergasten-aflevering dat het een ‘mooi’ gesprek oplevert of zoekt ze als kijker toch naar goede televisie?
Het eerste fragment dat Crutzen deze avond liet zien, uit de film Ten Meter Tower, legde het thema van de avond bloot: angst en erkenning. We zagen mensen op een tien meter hoge duikplank, twijfelend aan de rand, soms sprongen ze, soms keerden ze terug via de trappen. Crutzen bewonderde juist die laatste groep mensen. Zij die durven zeggen: ‘Dit kan ik niet.’ In het creatieve proces, zei ze, moet je soms blind springen. Maar in het echte leven is durven terugkeren soms even moedig. Die nuance tekende de rest van de avond: een maker die gelooft in het tonen van kwetsbaarheid en de erkenning dat het verdriet en sommige angsten nooit helemaal verdwijnen.
En dat laatste deed Crutzen zelf gedurende de aflevering: de emoties die ze deelde voelden oprecht, soms waren ze zelfs opnieuw rauw aanwezig. Haar eigen ‘springmoment’ bleek ook verstrengeld met verlies. Moederschap was een stiekem langgekoesterde wens, maar ook een confrontatie met de afwezigheid van haar eigen moeder, die overleed toen Crutzen elf was.
Op de Beeck toonde zich een empathische interviewer, maar ik bleef door haar vragen soms op mijn honger zitten
Dat tekenende verlies kwam gedurende de eerste helft van de aflevering uitvoerig aan bod. In fragmenten zoals die uit het televisieprogramma Hoofdzaken of uit de documentaire Echo of You, maar ook in de vragen die Op de Beeck stelde. Op de Beeck toonde zich een empathische interviewer, maar ik bleef door haar vragen soms op mijn honger zitten. Ze bleef geregeld hangen bij het moment van verlies zelf, met vragen zoals: ‘Hoe deed je dat dan, op je elfde? Die boosheid is er, en hoe druk je dat weg?’ of ‘Had je die ruimte niet toen?’ Maar wat doet het vroegtijdig verlies van een ouder in de jaren daarna met iemand? Had het een impact op Crutzens relaties, bijvoorbeeld, of op haar zelfbeeld? Ik wilde horen hoe het haar twintiger en dertiger jaren (on)bewust tekende, zoals bij het personage Cat in de door Crutzen geschreven en geregisseerde serie BODEM.
Op de Beeck blonk uit in het subtiel in handen houden van de touwtjes, maar suggereerde soms nét iets te veel. Wanneer het bijvoorbeeld ging over verplichte therapie tijdens Crutzens opleiding opperde Op de Beeck: ‘Het diende zich aan’, waardoor het gesprek even in voorspelbaarheid belandde. Ongemakkelijke momenten of onverwachte vragen schudden je als kijker dan juist weer even wakker. Zoals Crutzen die de, voor ons onzichtbare, crew moest aanmanen om te stoppen met praten.
Over het verlies van haar moeder zei Crutzen: ‘Bij mij moeten de dingen in vorm, anders vind ik het ingewikkeld’
Tussen de momenten van persoonlijke emoties dook Crutzens voorliefde voor absurdistische humor op, zoals bij de keuze voor de korte film Road to Hell uit de anthologiefilm Wild Tales. Interessant werd het bij de documentaire Apolonia Apolonia en het gesprek daarna over artistieke autonomie. Crutzen sprak over het loslaten van publieksverwachtingen. Op de Beeck prikte hier door: ‘Kan je dat echt helemaal loslaten? Het is toch fijn, prijzen winnen, erkenning krijgen?’ Crutzen verbond haar eigen kwetsbaarheid aan vorm. Over het verlies van haar moeder zei ze: ‘Bij mij moeten de dingen in vorm, anders vind ik het ingewikkeld.’ Daarom is ze nu bezig met het maken van een documentaire. Zo gebruikt ze vorm, niet voor het publiek, maar om een herinneringsplek voor zichzelf en naasten te creëren.
In de tweede helft van de aflevering kwam het gesprek volledig op gang. Aan de hand van fragmenten uit de film The Worst Person in the World en de documentaire Planet Earth ging het gesprek over relaties, de liefde, loslaten, XTC, extases bereiken en artistieke keuzes die je maakt als regisseur. Crutzen toonde bewondering voor makers die zichzelf steeds opnieuw uitvinden, zoals Donald Glover doet met zijn serie Atlanta, en legde meteen de lat voor haar eigen tweede seizoen van BODEM hoger: meer verwevenheid met rouw, meer vormexperiment. Daarna keerden we met Fred Knittle, die zong voor seniorenkoor Young@Heart, terug naar de beginthema’s: vergankelijkheid, ouderdom en het verlies van Crutzens moeder.
Bij het voorlaatste fragment, de ultrakorte film Are You the Favorite Person of Anybody van regisseur Miguel Arteta en schrijver Miranda July, leek het gesprek letterlijk op zijn einde gekomen. Het vorige fragment had de cirkel mooi rond kunnen maken. Dit fragment viel hier wat uit de boot en de gespreksstof leek op. Het leek alsof Op De Beeck met haar vragen op haar horloge keek en cirkels trok rond de oninteressante vraag: ‘Ben je iemands favoriete persoon?’
Eva Crutzen was een open gast, niet bang om moeilijke herinneringen te benoemen. De focus van het gesprek lag op het persoonlijke, op individuele worstelingen. Opvallend was dat socio-politieke gebeurtenissen of context volledig ontbraken, wat op zichzelf misschien al iets zegt over de rol van die context in Crutzens leven en werk. Op de Beeck creëerde ruimte, maar gaf nét dat tikkeltje te veel herkenning en suggestie waardoor het een verkennend, voorzichtig gesprek leek tussen, eventueel toekomstige, vrienden. Maar misschien paste die vorm juist bij deze aflevering: durven terugkeren van de duikplank, kwetsbaarheid tonen, niet bezig zijn met de verwachtingen van kijkers om ‘goede televisie’ te maken. Maar toch: ik zat er wel drie uur lang.
Hanna Karalic schrijft essays en kortverhalen. Ze is gefascineerd door de ruimtes tussen mensen, talen, werelden, tijdsdimensies en disciplines. In wat ze schrijft, zoekt ze naar nieuwe manieren van kijken en onderzoekt ze onder meer de impact van politieke beslissingen op individuele levens: niet in de grote verhalen, maar in de details. Tegelijk heeft ze een voorliefde voor symbolische en zintuiglijke poëzie.
Jeltje de Koning (zij/haar) is een illustrator uit Utrecht. Ze geeft kleur en vorm aan ons gevoelsleven, hoe we liefhebben, lachen, huilen, vieren, rouwen, stilstaan, reflecteren en weer doorgaan. Gevoel, emotie en contact met elkaar, onszelf en alles wat je ooit geweest bent staat centraal. Wat zie je als je verder kan kijken dan dat er op het eerste ogenblik zichtbaar is?
