Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan Debutanten aan zet, het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. De meeste deelnemers wonnen in het verleden de El Hizjra literatuurprijs of zijn finalist geweest. Geïnspireerd door het boek Nation of Strangers van Ece Temelkuran, schreven negen van hen verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken, die je deze week leest op Hard//hoofd.
Vandaag lees je het verhaal van Mina Yasien, over een dochter die met haar moeder mee naar een afspraak gaat om het gesprek te vertalen, over wat er tussen de regels door verloren kan gaan en of je een vervelende boodschap verzachtend moet vertalen. 'Niemand verstond alles en toch kwam iedereen overal achter.'
Op het scherm boven de balies springt nummer 86 naar 87. Iedereen kijkt op, ook de mensen die heel goed weten dat ze nog lang niet aan de beurt zijn. Ik hoor Arabisch, een taal die ik niet herken, en Nederlands in minstens twintig verschillende versies. In het azc was het net zo: werkwoorden zonder einde, lidwoorden op goed geluk, zinnen die halverwege besloten van taal te wisselen. Niemand verstond alles en toch kwam iedereen overal achter.
Mijn moeder strijkt over haar natte rok. Het bonnetje verfrommeld in haar vuist. Haar foundation heeft de regen niet overleefd; langs haar neus en kaak zitten lichte vegen. Aan mijn haar besteedt ze meer aandacht dan aan haar eigen gezicht. Mijn knot is onderweg uitgezakt; de babyhaartjes die ze thuis nog plat had gekregen, staan alweer overeind. Ze likt haar duim nat en strijkt ermee langs mijn haarlijn.
‘Yumma,’ mompel ik met de kauwgom tussen mijn kiezen. ‘Niet doen.’
Haar blik zakt naar mijn mond. Met de rug van haar vingers tikt ze ertegen; ik voel haar ring tegen mijn lip. ‘Uit. Nu.’ Ze houdt haar hand onder mijn kin.
Ik spuug de kauwgom erin en kijk hoe ze hem in een papieren zakdoek vouwt.
Van de twee euro die ik gisteren uit haar portemonnee heb gehaald om kauwgom te kopen, zit nog zestig cent in mijn jaszak.
‘Vandaag alleen vertalen,’ zegt ze in het Arabisch. ‘Geen rare fratsen. Niets toevoegen.’
‘Ik weet het.’
‘En zo weinig mogelijk zeggen.’
De deur naast balie zes gaat open.
Een vrouw met een bruine map kijkt de wachtruimte rond.
‘Mevrouw Al-Sa… Al-Sajeg?’
Mijn moeder staat al. Ze grijpt mijn hand en trekt me mee.
Haar hakken tikken achter de ambtenaar aan. De donkerrode schoenen bewaart ze thuis in hun doos, met proppen keukenpapier in de neuzen. De regen heeft het suède rond haar tenen bijna zwart gevlekt.
In de spreekkamer legt de vrouw haar map op tafel en wijst twee stoelen aan. Mijn moeder gaat op het puntje van de hare zitten, haar knieën tegen elkaar, zonder het bonnetje los te laten.
‘Hebt u de brief meegenomen?’
Mijn moeder kijkt naar mij.
‘De brief, mama.’
Ze haalt de envelop uit haar handtas en schuift hem over tafel.
‘Spreekt u een beetje Nederlands?’
‘Little.’ Mijn moeder legt haar hand op mijn knie. ‘My daughter Aya. She speaking very good Nederlands.’
‘Ik kan wel voor haar vertalen,’ zeg ik.
De vrouw glimlacht en controleert mijn moeders naam, haar geboortedatum en ons adres. Ik vertaal de vragen, mijn moeder antwoordt en ik zet haar woorden om in het Nederlands. Naam. Straat. Huisnummer. Ze zegt de zesde maand; ik maak er juni van. Alles past waar het hoort. Voor mijn laatste toets Nederlands heb ik een zeveneneenhalf gehaald, hoger dan drie kinderen die hier geboren zijn.
Ze slaat de map open en legt een vel papier tussen ons in. ‘Dan wil ik het met uw moeder hebben over de terugvordering.’
Terugvordering.
Ik ken terug, maar ik ken vordering niet. Het eerste deel lijkt mij het belangrijkste.
‘Ze zegt dat ze geld voor ons hebben,’ vertaal ik. ‘Dat we iets terugkrijgen.’
De vingers van mijn moeder laten het bonnetje los.
Ik weet niet of ze huilt omdat ze bang is, omdat ze vernederd is of omdat ze weet dat huilen een taal is waarvoor niemand een dochter nodig heeft
Ze zakt achteruit, trekt haar rok glad en glimlacht voor het eerst sinds we binnen zijn.
De vrouw zet haar wijsvinger onder het vetgedrukte bedrag.
‘Het gaat om een terugvordering van zeshonderdvijfendertig euro,’ zegt ze, met kleine stiltes tussen de woorden.
‘Dat krijgen wij, toch?’
Ze kijkt op van het papier.
‘Nee. Door een fout in ons systeem heeft uw moeder in mei te veel vakantiegeld ontvangen.’
Ik zeg niets; naast me wacht mijn moeder nog altijd op verdere uitleg.
‘Dat bedrag moet terug.’
Terug blijkt niet naar ons toe te betekenen.
Ik voel de zestig cent in mijn jaszak en zou willen dat de vrouw andere woorden gebruikt, woorden die betekenen wat ik ervan heb gemaakt.
‘Ze hebben een fout gemaakt met het geld,’ zeg ik in het Arabisch. ‘Ze willen misschien een deel terug.’
‘Welk deel?’
Ik kijk naar het papier, hoewel de cijfers erop niets zachter maken. ‘Wat ze te veel hebben gegeven.’
De glimlach verdwijnt. Ze trekt haar handtas tegen haar buik en praat zo snel dat de woorden over elkaar heen vallen. Of ik die vrouw wil zeggen dat het geld is opgegaan aan eten, de elektriciteitsrekening en schoenen voor ons. Dat ze ons vroeger in Bagdad in een bontjas naar school bracht, een echte, geen namaak, en hier voor haar eigen kinderen nog geen jas kan kopen die de regen buiten houdt.
‘Zeg haar dat,’ gebiedt ze. ‘Zeg haar wie ik was, wie wij waren.’
De eerste traan blijft aan haar onderste wimpers hangen. De volgende loopt langs haar neus en neemt onderweg een streep foundation mee. Ze veegt niets weg, maar buigt zich naar de vrouw toe en zegt dat ze geen dief is, dat niemand haar verteld heeft dat het geld niet van haar was, dat zij hun fout niet op haar kinderen mogen verhalen.
Thuis krijgt haar verdriet een dweil, een mes, een pan die harder dan nodig op het fornuis belandt. Dit natte, open gezicht ken ik niet. Ik weet niet of ze huilt omdat ze bang is, omdat ze vernederd is of omdat ze weet dat huilen een taal is waarvoor niemand een dochter nodig heeft.
De ambtenaar laat haar uitspreken en kijkt dan naar mij.
‘Wat zegt uw moeder?’
‘Dat ze het terugbetaalt,’ zeg ik. ‘Maar het geld is op. Kan het beetje bij beetje?’
De vrouw schrijft betalingsregeling in de kantlijn en omcirkelt het woord. Ze zegt dat mijn moeder binnenkort een brief krijgt waarin staat hoeveel er maandelijks van haar uitkering wordt ingehouden.
‘Wat zegt ze?’ vraagt mijn moeder.
‘Ze gaat het met haar baas bespreken. We krijgen een brief.’
Mijn moeder droogt haar gezicht met een schone zakdoek, vouwt hem zorgvuldig dicht en vraagt of ze nog ergens moet tekenen.
Bij de bushalte bekijkt ze de donkere regenvlekken op haar schoenen.
‘Heb je haar verteld wie ik was, Aya? Wie wij waren?’
‘Ja, yumma.’
Ze kijkt me even aan, likt dan haar duim en strijkt een krul terug tegen mijn voorhoofd.
Op zondag 15 november presenteerden de deelnemers hun werk in de Oba Osdorp.
Mina Yasien schrijft proza en poëzie. In 2023 won ze met haar korte verhaal FrituurFestijn de El Hizjra Literatuurprijs voor proza. Het verhaal verscheen later in de bundel Droomhuis. Ze nam deel aan het Slow Writing Lab van het Nederlands Letterenfonds en het talentontwikkelingstraject Debutanten aan het Zet van El Hizjra. Momenteel werkt ze aan haar debuutroman.
Zoë de Beus is een illustrator en ontwerper die altijd zoekt naar een randje absurdisme, met een liefde voor druktechnieken en handgemaakte publicaties(zines), die kunst beschikbaar maken voor iedereen.


















