Datingsapps: een vloek en een zegen. Enerzijds laten ze je zonder grenzen gelijkgestemden te ontmoeten, anderzijds monetariseren je seks- en relatiebehoeftes. Bestaat er een best of both worlds? Onder de Griekse zon overdenkt Sharvin Ramjan de liefde in al haar vormen.
‘Looking for now? XL hung top here.’
Het scherm van mijn telefoon licht op door een carrousel aan berichten met een geel-zwart logo. Het zijn Grindr-notificaties. Een voor een stromen ongevraagde foto’s van mannen binnen. Het begint bij een behaarde en getatoeëerde borstkas. Later krijg ik een buik met oneindig veel blokjes toegestuurd. Ik wist niet eens dat het mogelijk was om zo veel buikspieren te hebben. Het maakt me onzeker. Nog later verschijnt er een kromme penis met het schaamhaar getrimd, maar net lang genoeg om nonchalant over te komen. Ook foto’s van gespreide billen, sperma en voeten passeren de revue. Gezichten zie ik zelden. De vleesmarkt is geopend.
Mijn vriend M. en ik zijn nog maar net aangekomen in de Griekse hoofdstad Athene, en ik kon het niet laten om mijn locatiegegevens aan te zwengelen. Wat nou privacy? Mijn nieuwsgierigheid neemt het voortouw om te ontdekken wat Athene te bieden heeft aan mannelijk schoon.
In mijn essaybundel Nooit genoeg schreef ik al over liefde, gemeenschap en het gebruik van dating- en hook-up-apps. Mijn fascinatie voor liefde speelt al zolang ik het me kan herinneren, als kind gevormd door Disney-films, waarin heldhaftige, sterke mannen prinsessen voor zich winnen. Later, in mijn puberjaren, zag ik in romantische comedy’s hoe voornamelijk witte vrouwen zich wanhopig voor mannen wierpen. Het leek de enige weg naar liefde: jezelf onderdanig maken om bekoord te worden. Vandaag de dag weet ik dat deze denkbeelden diepgeworteld zijn in het koloniale, heteronormatieve en patriarchale gedachtegoed en herken ik de ontbrekende representatie van niet-normatieve liefde, liefde waarin ik me als jonge, feminiene, bruine, queer man kan herkennen.
De afwezigheid van dates, relaties en representatie in mijn jonge jaren heeft geresulteerd in mijn alsmaar groeiende interesse voor liefhebben, wat dat betekent en wat daarvoor nodig is. Daardoor beperkt mijn interesse zich nu ik volwassen ben niet meer tot liefde in monogame relaties, vriendschappen en gemeenschappen, maar reikt die tot alles wat onder de paraplu van polyamoureuze verhoudingen valt. Die ethische non-monogamie verken ik voornamelijk via online dating- en hook-up-apps en door het bezoeken van sauna’s en nachtclubs met cruiseruimtes. Zelfs in ogenschijnlijk liefdeloze, kortstondige en anonieme seksuele avonturen ben ik op zoek naar wat ‘houden van’ betekent. Ook dáár is liefde te vinden, als je goed kijkt.
De paraplu van polyamorie
Het fenomeen van online daten, dat eerst gebeurde op forums en sinds 2009 via Grindr, geeft me de mogelijkheid om grenzeloos te zijn. Er gelden geen regels. Ik kan met oneindig veel mensen afspreken en mezelf over continenten tillen, zonder dat daar lichamelijke inspanning voor nodig is. Het internet geeft ons extra dimensies om andere mensen te ontmoeten, maar duwt ons tegelijkertijd in een harnas van kapitalistische normen, waarden en conventies. Achter de meeste datingapps zitten strategisch verstopte verdienmodellen. Onbeperkt swipen, matches krijgen, geavanceerde filters gebruiken en je profiel boosten maken van Tinder Plus, Bumble Premium, Feeld Majestic en Grindr XTRA handelswaar en daarmee worden menselijke relaties gemonetariseerd.
Waar zo veel mensen samenkomen, ligt een even grote hoeveelheid relatievormen voor de hand
Hoe kun je liefhebben terughalen naar de fysieke wereld, gronden, stabiliseren en uitbreiden, ook op ethisch non-monogame manieren? Hoewel ik zelf nooit heb deelgenomen aan een polycule, verkondig ik graag het vrije woord over ethisch non-monogame verhoudingen. Mét of zonder seks. De mogelijkheid om vrij te denken over het lichaam, de ziel en gemeenschap opent de deur naar ontelbare alternatieven voor samenleven.
Homoseksuele relaties en verlangens, polyamorie en alternatieve vormen van (non-monogame) relaties bestonden lang voor de opkomst van de drie monotheïstische religies. In de culturen van de oorspronkelijke bewoners van Afrika, Polynesië en Azië werden die relaties niet als zonde of afwijking gezien, maar als belangrijke, natuurlijke, menselijke (en soms zelfs goddelijke) ervaringen. In pre-monotheïstische culturen kwam je derde genders en Two Spirit-personen tegen. Samenzijn werd daar niet beperkt door gender, of platgeslagen tot financiële en religieuze verplichtingen, maar vormde een spirituele verrijking.
‘Zó zo, jij bent druk,’ zegt M. met opgetrokken wenkbrauwen, terwijl hij naar mijn scherm vol Grindr-notificaties kijkt. Hij bestelt een Aperol Spritz. ‘Make that two,’ voeg ik daar casual aan toe. Dat de rekbaarheid van gemeenschap en herenliefde mijn gedachten roeren op Griekse bodem is geen toeval. Athene ontleent haar naam aan de godin van de wijsheid, krijgskunst en ambachten, en huisvest zo’n vier miljoen mensen. Waar zo veel mensen samenkomen, ligt een even grote hoeveelheid relatievormen voor de hand. Talloze gebruiken die wij als hedendaagse beschaving kennen, vinden hun oorsprong in de Griekse oudheid. De rotsachtige heuvels vormden de basis voor het democratische bestuurssysteem en waren de thuishaven van beroemde filosofen, onder wie Socrates, Aristoteles en Plato. Wat kunnen we leren van de herenliefde en erotiek in de Griekse oudheid? Voor de opmars van het christendom? En misschien zelfs belangrijker, voor het moderne tijdperk van Grindr?
Ontmoeten op z’n Grieks
In de Griekse oudheid is veel te vinden over homoseksualiteit, al bestond de term in de betekenis van seksuele geaardheid nog niet. De Grieken dachten niet in de beperkende hokjes van homo of hetero, maar keken naar rol, status en sociale orde. Homoseksuele relaties kwamen vaak voor in de vorm van pederastie (paiderastia), waarbij een volwassen man een relatie aanging met een jongere man. Daarbij is het belangrijk om te benadrukken dat pederastie niet te verwarren is met pedofilie, waaraan seksuele verlangens naar minderjarigen ten grondslag liggen. Pederastie ging allereerst over het zijn van een boegbeeld, leermeester of beschermer voor jonge mannen, waarbij seksuele handelingen konden plaatsvinden, al gebeurde dat niet altijd.
Ik voelde me gezien door en verbonden met iemand die ik niet fysiek kon zien of aanraken
Een van de bekendste verhalen hierover vertelt hoe Zeus Ganymedes zag en verliefd werd op zijn schoonheid. De oppergod ontvoerde hem, maakte hem tot zijn favoriete bekerdrager en schonk hem eeuwige jeugd en onsterfelijkheid als symbool van zijn liefde. Vanuit een hedendaags perspectief is een dergelijke relatie ondenkbaar. Niet alleen vanwege de leeftijdsverschillen en het verschil tussen mens en god, maar ook vanwege de ongelijke machtsverhouding, het ontbreken van wederzijdse toestemming en de controle die wordt uitgeoefend. Deze verhalen leren ons hoe onze opvattingen over consent en macht zijn verschoven, maar dat liefde nooit ondenkbaar is.
Voor mannen bestonden er meer niet-seksuele manieren om relaties te onderhouden en samen te komen. Tijdens evenementen, zoals het symposion, aanbaden mannen goden als Dionysos (wijn), Apollo (muziek) en Eros (seks) en genoten ze evenveel van wat die goden voortbrachten. Daarnaast vormde het gymnasion een centrale ontmoetingsplaats waar zowel lichamelijke oefening als intellectuele vorming plaatsvond. De deelnemers sportten naakt, niet alleen om vrij te bewegen, maar bovenal om de lichamelijke esthetiek van eenieder te bewonderen. Het gymnasion fungeerde daarmee niet enkel als sportterrein, maar ook als sociale en culturele vrijplaats. In werken van Plato worden in deze context ook homo-erotische relaties beschreven, maar het was niet gebruikelijk om daarnaar te handelen. Seksuele prikkelingen en erecties werden in de kiem gesmoord door de voorhuid af te binden met lederen riempjes. Zelfbeheersing was een vorm van beschaafdheid en daarmee werd het gymnasion een ruimte voor discipline en moraliteit. De ideale Griekse man kon zijn lusten bedwingen – een van de belangrijkste redenen dat we in de Griekse beeldhouwkunst mannen zien met kleine fallussen.
Een belangrijk tegengeluid is dat veel van deze vroege verhalen, mythes en geschiedenis waarin mannen elkaar ontmoeten ook enkel mannen centreren, hiërarchische dynamieken verheerlijken en patriarchale denkwijzen benadrukken. Hoewel ik weinig geïnteresseerd ben in het opleggen van mijn eigen contextuele en morele waardeoordelen, voel ik veel voor het zien van relaties als iets bovenmenselijks. Via websites zoals Gay.nl en Queer magazine Expreszo vond ik als puber online mijn gemeenschap. Ik herinner me goed dat ik dromerige datingsadvertenties schreef over mijn zoete liefde voor chocola, waarmee ik anderen wist te charmeren. Een van de eerste reacties die ik ontving was van een elf jaar oudere man, een schrijver. Het contact dat ik op mijn vijftiende met hem had, via mailtjes, sms’jes en urenlange telefoontjes, was wellicht fout in moderne zin, maar ik leerde in korte tijd veel over mezelf. Ik voelde me gezien door en verbonden met iemand die ik niet fysiek kon zien of aanraken. Zo beschouwde ook Plato de relatie tussen twee mannen als een sociaal verschijnsel dat waarde vond in de geestelijke en morele band, en niet in het lichamelijke. Een denkwijze die stuurt op het begrijpen van hogere vormen van liefde.
De Griekse beelden die we eerder in musea en op pleinen bewonderden, lopen hier voor onze neuzen
Swipen of strelen?
Liefhebben, gemeenschap vinden of nadenken over een hogere vorm van liefde wordt in deze tijd bemoeilijkt en beperkt als zelfs ruimdenkende datingapps en platforms zijn onderworpen aan verdienmodellen en heteronormatieve denkwijzen. In januari 2016 verkocht Grindr zestig procent van de aandelen aan het Chinese gamingbedrijf Beijing Kunlun Tech voor ongeveer drieënnegentig miljoen Amerikaanse dollars, waarna dat in 2018 volledig eigenaar werd van de datingapp. Niet alleen werd de app verder gekapitaliseerd, ook verkondigde president Scott Chen: ‘Some people think the marriage is a holy matrimony between a man and a woman. And I think so too. But that’s your own business.’ Inmiddels is Grindr weer in Amerikaanse handen, maar zijn de economische drijfveren achter de app voelbaar. Als gebruiker zie je om de haverklap advertenties, kun je niet meer inzien wie je profiel bekijkt en kost een jaarabonnement je grofweg honderd euro. Veel gebruikers ervaren vermoeidheid door het eindeloze scrollen met weinig kans op interactie. Ook ontstaat er langzamerhand een klassensysteem van betalende en niet-betalende gebruikers. Waar betalende gebruikers meer prioriteit krijgen, worden niet-betalende gebruikers beperkt in wie ze kunnen swipen of liken.
Steeds vaker zie ik cruisen, mannen ontmoeten in de publieke ruimte voor seks, terugkomen als populair alternatief voor apps als Grindr. Cruisen kent een lange geschiedenis voor het laagdrempelig ontmoeten van andere homoseksuele mannen. Fysieke seksuele of romantische ontmoetingen opzoeken in het openbaar gebeurt veelal discreet, non-verbaal en op plekken zoals parken, toiletten, stranden of speciale cruiselocaties. Ook zie ik de populariteit van sauna’s toenemen, zoals voorheen badhuizen ontmoetingsplaatsen waren. Terwijl Grindr-gebruikers communiceren met tekst en beeld, is het bij cruisen van belang om te communiceren met lichaamstaal, met kleine gebaren, signalen of blikken. Daarvoor heb je geen duur abonnement nodig. Daarnaast is cruisen cruciaal om lokale netwerken op te bouwen en stimuleert het analoge sociale vaardigheden.
Seks hebben op openbare plekken is illegaal, helaas. Wellicht het bekendste cruise-moment is dat van de Britse zanger George Michael. De vertolker van Careless Whisper, Father Figure en Freedom! ’90 werd op 4 april 1998 opgepakt in een openbaar toilet in Londen, toen hij aan het cruisen was. Als de mainstreammedia hem later vragen om te reageren op de commotie rond zijn cruisen zegt hij: ‘You can't be in shame about the situation if the person isn't shamed, and I am certainly not that.’ Tegenwoordig wordt cruisen steeds vaker gedoogd, en zijn er plekken in steden als Amsterdam, Berlijn en Athene waar het kan en mag.
Er begint een schouwspel van zongebruinde behaarde lichamen die heen en weer paraderen
Buiten de grenzen van stad en liefde
Nadat we Athene ruim hebben verkend, trekken M. en ik eropuit om naar het strand te gaan. Op Instagram heb ik mijn volgers om tips gevraagd en we bezoeken een ‘strand’ dat uit rotsachtige kliffen blijkt te bestaan. Veel van onze queer vrienden hebben deze locatie getipt, niet alleen om de helderblauwe zee, maar ook omdat het een cruisegebied is. ‘Als je wil ‘mingelen’ met de lokale Griek, dan moet je hier zijn,’ hoorden we van hen. We maken een steile afdaling en leggen ons kleedje neer op de paar platte rotsen die er zijn. Comfortabel is anders. Buiten wat naakte oudere Griekse mannen is het er rustig. Misschien heeft het te maken met de doordeweekse dag, of dat drieëntwintig graden te koud is voor de lokale bevolking, horen we later. We lezen, zwemmen en hebben een rustige middag. Langzaamaan begint het te schemeren en het wordt aanzienlijk drukker op de rotsen. Afgeleid door de flanerende mannen lukt het me niet meer om me op mijn boek te concentreren.
Er begint een schouwspel van zongebruinde behaarde lichamen die heen en weer paraderen. De Griekse beelden die we eerder in musea en op pleinen bewonderden, lopen hier voor onze neuzen. Prominent, met hun handen op hun heupen en hun piemels naar voren. Eén man springt eruit door zijn hongerige ogen en de blikken die hij werpt. Als een adelaar verkent hij hoog en laag, op zoek naar een prooi. Zijn ogen dwalen over de vlezige lichamen, maar weinig lijken erin geïnteresseerd om verslonden te worden. Sommige kletsen met elkaar, zwemmen, of zijn aan het lezen, en hoger op de klif is een man de omgeving aan het schetsen in een boekje. Wanneer de adelaar een andere adonis uit het water ziet rijzen maakt hij een duikvlucht. Hij gaat recht op zijn doel af. Onderaan de klif converseren de twee mannen met elkaar. Voorzichtig zie ik een hand naar beneden glijden langs de borst, tepel en buik van de ander. De adonis houdt het nog even af, maar zijn lichaam geeft een ander signaal. De ontwakende chemie vertelt mij hoe ongedwongen ontmoetingen de heilzame werking hebben van antigif en een remedie bieden voor het groteske kapitalistische online daten. Voor heel even waan ik me in het oude Griekenland.
Op 22 mei host Sharvin Ramjan een talkshow om zijn boek Nooit genoeg te vieren. Geen standaard boekpresentatie, maar een inhoudelijke verdieping op zijn essays. MAAS, in Rotterdam, wordt omgetoverd tot een queer walhalla voor intieme gesprekken over werk, liefde en vriendschappen met Zaïre Krieger, Valentijn de Hingh, Remco Boxelaar, Chelsea Croft en Luis Bracamontes. Meer info vind je hier.
Sharvin Ramjan (hij/hem) is auteur, programmamaker en moderator. In 2025 verscheen zijn essaybundel 'Nooit genoeg'. Hij werkte aan projecten voor Rotterdam Pride en deBuren. Met zijn werk verkent hij thema’s als representatie, meerstemmigheid en kansengelijkheid.
Zoë de Beus is een illustrator en ontwerper die altijd zoekt naar een randje absurdisme, met een liefde voor druktechnieken en handgemaakte publicaties(zines), die kunst beschikbaar maken voor iedereen.
