Asset 14

Vriendschapsverdriet

Vriendschapsverdriet

Ik ben bang om jou, de hele groep en de goede sfeer te verliezen, en geschokt, boos en verbaasd, want ik wil jou en dit alles niet kwijt. Marthe.’

Het is half één ’s nachts, ik lig in bed en typ dit naar een vriend. Ik sluit af met ‘Marthe’, alsof een vriend die een appje van mij krijgt niet zou weten dat het van Marthe is. Toch voelt mijn bericht op dit moment als een brief, die ik formeel wil ondertekenen – alsof ik daarmee iets bezegel. De goede vriend aan wie ik dit schrijf, heeft een dag daarvoor het contact opgezegd. Om redenen ver buiten het bereik van dit verhaal: een verdrietige combinatie van snijden in bezigheden en overmacht. We hebben het vaak over vriendschappen, maar zwijgen over het einde van vriendschappen. Relaties, die maak je uit, maar vriendschappen verwateren, zo lijkt het. Vriendschappen die eindigen zijn in verhalen geen nare scheidingen, maar lieve herinneringen met een hoog das-war-einmalgehalte. ‘Oeroeg was mijn vriend,’ schrijft Hella Haasse dromerig, of neem Nescio in Titaantjes: ‘Jongens waren we. Maar aardige jongens.’ De ik-figuren spreken geen kwaad van hun ex-vrienden. Vriendschap die abrupt, hard en bot eindigt – een friendship breakup – lijkt taboe. Met vrienden deel je meestal geen huis, seksleven, of kind, dingen die om abrupte regelingen vragen, dus de boel zachtjes laten verwateren kan prima. Als de ander de vriendschapsband toch echt actief wil doorsnijden, wat bén je dan eigenlijk voor vreselijk persoon? Als iemand een liefdesrelatie met je uitmaakt, kun je op luid uitgesproken steun rekenen. Maar wie gedumpt is door een vriend zal wel iets op de kerfstok hebben, en zelf ook wat verkeerds gedaan hebben. Men houdt zich erbuiten. De bitterheid, het missen en de verwarring van de verbroken vriendschap – het vriendschapsverdriet – wordt alleen gedragen. In stilte, in dat moeras in ons waar alle onbegrepen dingen rondkolken.

Woensdag zei hij nog ‘tot vrijdag’, donderdag was het gedaan

De vriend maakte het ‘uit’ per appje, met mijn hele vriendengroep tegelijk. Woensdag zei hij nog ‘tot vrijdag’, donderdag was het gedaan. Deze vriend was de spil van de groep. Mijn vrienden, die allemaal zo verschillend zijn, innerlijk en uiterlijk: de één heeft een afro, de ander scheerde haar hoofd kaal, de één zont naakt, de ander draagt een hoofddoek, de één schaakt naast me bij het haardvuur, de ander danst naast me in de club. Een veelvoud aan beroepen, interesses, leeftijden: hij was wat ons bij elkaar hield. Ik draai me in bed naar mijn rechterzij. Had ik dit kunnen zien aankomen? Linkerzij: ja, er waren signalen, hij was verhuisd, nieuwe relatie. Rechterzij: had ik het kunnen voorkomen? Linkerzij: ja, maar ook rechterzij, nee, zijn keus stond vast, hooguit had hij het een weekje later uitgemaakt. Linkerzij: hoe kan ik wat we hadden zo snel mogelijk vervangen? Ik mis zijn onvoorspelbaarheid, zijn energie. Zelfs al zijn het precies die ingrediënten die maakten dat hij mij zo abrupt kon afstoten. Ja, ik mis zelfs dát aan hem, zijn totale onverbiddelijkheid. Rechterzij: wat nou vervangen? Ik wil hem terug.
In de ochtend word ik wakker uit een nachtmerrie en ben ik het even vergeten. ‘Er was iets naars,’ denk ik. Dan schiet het me te binnen, opnieuw als een trap in mijn lendenen. Vriend J. belt me, hij zegt: ‘Het is net alsof er iemand dood is.’ Dan is er hoop, de vriend krabbelt terug, geeft aan eens in de zoveel tijd wel contact te willen. Hij wil het alleen niet organiseren. Misschien af en toe. Geen vastigheid.
Ik merk een nieuwe emotie bij mezelf: weerzin. Ik zie ineens haarscherp een beeld voor me dat we nieuwe afspraken maken, zonder vastigheid, en die toch altijd net niet goed uitkomen, ander keertje? ‘Net een gescheiden vader,’ zegt vriend L., ‘zo één die altijd moet overwerken op de afspraak, maar dan wel een Game Boy naar je opstuurt.’ Ik knik. Ik merk dat ik liever één keer heel erg teleurgesteld wil zijn dan nog heel veel keren een beetje.

Als we elkaar voor de laatste keer zien, huilt hij. Hij vertelt wat er bij hem speelt en waarom er geen ruimte is voor ons. En tja, wij waren er toch ook niet altijd? Het wordt me duidelijk dat hij geen idee heeft wat hij zes jaar lang voor me heeft betekend. Tijdens het gesprek denk ik aan onze in-jokes. Bij de jassen zeg ik bijna 'tot volgende week.' De rest en ik beloven elkaar plechtig te blijven zien, dit mag niet het einde zijn. Er is een korte opleving van solidariteit, we geloven het allemaal heel erg op dat moment, maar ik voel een vraagteken. L. heeft gelijk: we zijn als broers en zusjes van wie de ouders uit elkaar zijn. We weten precies van elkaar wat we voelen – en we zitten allemaal in stilte op onze eigen kamer. En mijn vriend? Hij knuffelt me, kruipt met zijn hoofd als een katje in mijn nek en spint even, gaat dan zijn eigen weg. Ik heb nooit geweten dat hij zo goed kon knuffelen. Nu weet ik het.

 

Mijn prachtig technicolor stekeldoornboeket

Vrienden!

Jullie zijn het, met jullie trouw ik

met jullie rouw ik, mijn bruiden, mijn gom,

op jullie drink ik, als elftal hink ik

samen op anderhalf been krom

zo schrijden we naast elkaar naar het altaar

zondaars, bastaards, wij zijn priesters en altaar aldaar

wij zijn de guirlandes, de sarabandes,

wij zijn de tributeband en het danspaar

jullie mijn prachtig technicolor stekeldoornboeket

zo zijn jullie ook mijn vangende handen –

En ik draag jullie op mijn hoofd,

zo lang ik het prikken verdragen kan.

Dit is waar ik ja op zei, beloofd.

 

Wij zijn het, de holle speeches, weeë wijnen, scheve ogen,

wij zijn die kwade dronken omen, envelopjes met niet-ingeloste beloftes

als poederbrieven zonder poffertjes wegens hoge bezorgkosten –

ad fundum: wij de slaagsgeraakten, de in- en handgemenen,

de achterover in de taart gevallen tante, sherryvlek op een kanten manchet,

– van harte welkom op de borrel maar niet voor het eten –

betaald parkeren, o, hadden we een afspraak? Glad vergeten.

Wij zijn elkaars te krappe pakken die we zo graag nog pasten:

altijd zitten we scheef.

 

In elk van jullie weerspiegel ik als een kiezel,

laten jullie mij worden wie ik al was en niet meer anders willen.

Met één polsbeweging draaien we de caleidoscoop om

vallen we samen op een andere plaats, een andere pasvorm.

Is dit wat jullie ook beloven?  Zeg alsjeblieft geen nee.

Mail

Marthe van Bronkhorst (zij/haar) is schrijver, theatermaker en psycholoog en studeerde aan de VU Amsterdam en Harvard Medical School. Ze schreef voor onder meer Theater Ins Blau, Sonnevanck, Over het IJ festival, Kluger Hans, Meander, De Revisor en werkt aan een roman over duikers bij uitgeverij De Geus.

Jill Heesbeen is een illustrator die graag werk maakt over de relaties tussen personen op maatschappelijk en op persoonlijk niveau. Zo laat ze je nadenken over de omgang met je medemens. Ook de relatie met jezelf (en de mentale problematiek die daarmee gepaard kan gaan) is een onderwerp dat ze graag verbeeldt.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
:Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Marthe van Bronkhorst bekijkt Europa als een treinreis en stemmen voor de Europese Parlementsverkiezingen als het zijn van de conducteur op die rammelende trein. Lees meer

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

"Ofwel we noemen mij voortaan een tokkie, en ik zal de titel met trots dragen. Of we stoppen met het gebruik van het woord tokkie en laten het weer alleen een familienaam zijn." In deze gastcolumn geeft Anne Schepers een ijzersterk pleidooi tegen het negatieve gebruik van het woord 'tokkie'. Lees meer

Tot morgen

Tot morgen

Na bijna vier jaar als columnist voor Hard//hoofd is het voor Eva tijd voor iets nieuws, maar afscheid nemen is niet haar ding. 'Dus lieve lezers: voor jullie nu een kus op de wang, en tot morgen!' Lees meer

Wat je niet zult zien op het nieuws

Wat je niet zult zien op het nieuws

Marthe van Bronkhorst beschrijft dat wat ongezien blijft op het nieuws over de demonstaties bij de UvA. 'Maar het is wel gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven.' Lees meer

Mooi weer spelen

Mooi weer spelen

Als Aisha’s eerste therapiesessie niet voelt als de warme deken waar ze op hoopte, mist ze groepsgenoot S., die haar een spiegel voorhield. Lees meer

Verdomme, ik heb wel geleefd

Maar verdomme, we hebben wel gelééfd

Marthe van Bronkhorst schreef in 2019 een toneelstuk dat bijna volledig werkelijkheid is geworden. Kan ze de slotscène nog weren uit de realiteit? Lees meer

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Wanneer Eva op bezoek is bij haar zus, vraagt die of Eva haar eicellen al in heeft laten vriezen. Het laat Eva nadenken over hoe ze de vraag 'Wil ik een kind?' überhaupt kan beantwoorden. 'De vraag omtrent het ouderschap is bij uitstek een gevoelskwestie, en mijn gevoel volgen is nooit mijn sterkste punt geweest.' Lees meer

Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva nodigt twee vrienden uit om bij haar te komen eten. Ze hoopt dat dit het begin zal zijn van een nieuwe vriendengroep. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn 1

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Marthe van Bronkhorst bekijkt hypocrisie als spectrum: hoe hypocriet ben jij op een schaal van Frans Bauer tot Johan Derksen? Lees meer

In je eentje achterblijven

In je eentje achterblijven

Als vriendin K. op een date gaat, denkt Eva van den Boogaard na over hun onuitgesproken pact. Zo lang ze beiden ongelukkig in de liefde zijn, hebben ze elkaar. Maar wat als er iemand dat pact uitstapt? Lees meer

Geld lenen

Geld lenen

‘Het spijt me,’ zeg ik. ‘Voor dit alles.’ Ik gebaar om me heen. ‘Voor Nederland.’ In deze column van Anne Schepers ontmoeten twee vrouwen, die uitkijken naar hun avond in een wijnbar, een man die een treinkaartje naar Ter Apel bij elkaar probeert te sprokkelen. Lees meer

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

'Als je je psycholoog écht een brevet van onkunde wil geven, moet je haar uitnodigen voor je euthanasiefeest.' Lees meer

Ik ook op jou

Ik ook op jou

Op een avond zegt iemand tegen Eva dat hij verliefd op haar is. Terwijl hij wacht op een antwoord, denkt Eva na over wat verliefd zijn eigenlijk is. Lees meer

Herhaalrecept

Herhaalrecept

Op een ochtend wordt Aisha Mansaray wakker in een parelmoeren bubbel. Ze onderzoekt hoe ze met haar depressie op de randen van de realiteit kan leven, zonder de grip erop te verliezen. ‘Mijn aandoening was een zuigend ding geweest dat zich om mij heen had gewikkeld, lelijk, en meer levend dan ik.’ Lees meer

Geen geld maakt ook niet gelukkig

Geen geld maakt ook niet gelukkig

Marthe van Bronkhorst maakt de balans op tussen S en M, die beide alles kwijt zijn: de een is ingebed in het zorgsysteem, de ander moet niks hebben van de verzorgingsstaat. Lees meer

‘Stel je voor dat het gewoon wérkt’

‘Stel je voor dat het gewoon wérkt’

Grootgebracht met het idee dat 'natuurlijke' oplossingen de voorkeur hebben boven synthetische medicatie stond Eva niet te springen om angstremmers te gaan gebruiken. Maar wat als het nou gewoon werkt? Lees meer

Column: Keihard chillen 2

Keihard chillen

Eva zet haar vraagtekens bij het fenomeen chillen. 'Eerlijk gezegd denk ik dat een wereld als deze, waarin fascisme oprukt, waarin genocide nog steeds bestaat, waarin het onrecht en de pijn en het verdriet van mijn schermen afspat, weinig reden geeft tot chillen.' Lees meer

We zijn tenminste allemaal nog mensen

We zijn tenminste allemaal nog mensen

In een overvolle trein ontwaart Aisha de eerste tekenen van het nieuwe verhaal waar ze - of iedereen? - naar op zoek is. Lees meer

Steun Hard//hoofd en verzamel kunst!

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe schrijvers en kunstenaars. We zijn al dertien jaar gratis toegankelijk en advertentievrij. Zo’n vrije ruimte is harder nodig dan ooit. Steun de makers van de toekomst; sluit je vóór 1 juli aan als kunstverzamelaar en ontvang in juli je eerste kunstwerk!

Word kunstverzamelaar