Asset 14

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn 1

Ik zit op de weg bij een zeker protest, en de zestienjarige rechtse relvlogger Bender douwt een microfoon in mijn gezicht: ‘Mevrouw, is dat een échte Burberry jas?’ Dit is het oog van de storm: waterkanon achter me, aan hun neusgaten weggesleepte activisten naast me en de telelens van de Telegraaf voor me. Gelukkig kan het niet nóg erger. Correctie: hier is Bender.

Het concept Bender werkt als volgt. Extreemrechtse Gooi-kakkers sturen hun jongere broertje Benjamin ‘Bender’ Kuit (een soort dreumes-Rutger van Castricum) naar alle demonstraties om te trollen voor kijkcijfers. Ze zoeken de activist die zichzelf en de hele beweging onsterfelijk belachelijk kan maken. Een boze pacifist (‘Foei!’), een klimaatmeisje dat rookt (‘Vervuilend!’), die éne activist met nogal jammer haar (‘Vies!’) of een witharige, gelukzalig glimlachende Partij-van-de-Dieren-opa (‘U bent niet erg divers hè?’). En het werkt: honderdduizenden views op Tiktok, PVV de grootste.

Waarom loopt ze niet gewoon blootsvoets het vuur van de Tata Steel-ovens uit te trappen, ze heeft het toch gezien in the flames?

Nee, het is geen echte Burberry jas. Maar of ik nou ja of nee antwoord, ik word geheid in een filmpje gepresenteerd als een Carice van Houten, die ‘de hele wereld rondvloog’ én het ooit waagde met dure schoenen te verschijnen op een klimaatprotest. (Zo decadent. Waarom loopt ze niet gewoon blootsvoets het vuur van de Tata Steel-ovens uit te trappen, ze heeft het toch gezien in the flames?) Dan ben ik er ook zo een: iemand die een luxe leven leidt en anderen gaat vertellen dat ze moeten besparen. Hy-po-criet! En dat wil ik niet zijn; dan ben je af, ben je je recht van spreken kwijt en breng je schande aan de klimaatbeweging. Doe je als links persoon ‘irritant’, aldus NRC columnist Floor Rusman, dan doe je alle inspanningen van de beweging in één klap teniet. Mijn hart klopt zo hard dat de Burberry jas - ik wil nogmaals benadrukken dat hij niet echt is! En tweedehands! - ervan vibreert.

Wacht even. Ik ben hier toch omdat ik in deze actie geloof? Waarom ben ik zo zenuwachtig? Wat ik had moeten zeggen tegen Bender, is natuurlijk: ‘Ja. Hij is gemaakt in een fast fashionfabriek door honderd Indiase kindslaven en daarna, verpakt in plastic en hun tranen, drie keer de wereld rondgevlogen naar mijn garderobe. Dat vind jij geweldig toch? Want jij geeft niet om klimaatrechtvaardigheid. We zijn het eens.’
Bam. Bender zal iets sputteren van ‘Oké, Karen.’
Ik vervolg: ‘Moet jij niet werken? Waarom ben jij niet een jas voor mij aan het maken, Smurf? Mag ik nu weer verder met mijn protest?’ Vervolgens laat ik iets – maakt niet uit wat – ontploffen en loop weg zonder achterom te kijken.

Wat ik wél zeg? Niets. Hoe saaier, hoe kleiner de kans dat ik de montage haal, hoop ik, en ik wil hem geen content gunnen. Een gemiste kans.

Waarom zijn linkse mensen toch zo bang om hypocriet genoemd te worden? Is het onze westerse obsessie met oprechtheid als het hoogst haalbare en bedrog als ergste zonde: een restje katholieke biechtcultuur meets reality-tv in een doe-maar-gewoon-dan-doe-je-al-gek-genoeg-sausje? Tja, volgens die logica zijn voetbalcommentatoren die vloeken op ‘de elite’, vrouwen vernederen, aanranden en daarvoor uitkomen, inderdaad niet minder dan heiligen: ze zijn zo heerlijk zichzelf. Níet hypocriet; ze zeggen geen sorry. Maar in collectivistischere landen – een groot deel van de wereld – denkt men daar anders over. Daar is je mening (en gedrag) bijstellen wanneer een groep dat van je verwacht, juist een teken van beleefdheid – bleek al in 1994 in baanbrekend intercultureel onderzoek.

Waarom bewijzen we steeds dat we écht zijn wie we zeiden te zijn, en doven we daarmee al het vuur van de vraag wie we willen zijn?

Het hypocrisieverwijt is een machtig wapen, en dat moet je de ander in één klap ontnemen. In plaats van koortsachtig proberen te bewijzen waarom je toch echt wel deugt, kun je ook gewoon toegeven dat je inconsistent bent, en tóch probeert goede dingen te doen. Voordeel: je hoeft je niet meer te verontschuldigen voor bondgenoten die iets stoms doen. En je ontneemt de hijgerige ‘ja-maar-jij-bakken’ meteen hun argument. Het is bevrijdend. Probeer het maar. Reageer niet op verwijten met ‘ja, maar’, zeg ‘ja, en’. ‘Ja, Frans Timmermans heeft een groot huis, én we willen woningen voor iedereen.’ ‘Ja, Sander vloog naar Zweden, én hij wil een vliegtaks. Wat doe jij?’

Je had een meelworm kunnen zijn, of niets, of erger: voetbalcommentator.

Ze zullen sputteren als Bender. Want spoiler alert: iedereen is hypocriet. (Iedereen die zegt dat-ie het niet is, liegt.) Ik begin de biecht. Ik heb een boot. Ik kook op gas. Ik heb huizen en banen bezet gehouden, kalfsharten ontleed, me niet uitgesproken over Nagorno-Karabach, Congo en mensen die koolwitjes voor hun vlinderverzameling doorboren. Ik draag kleren. Ik eet, drink en consumeer. Ik produceer, ik beschadig, ik adem, ik leef. En gelukkig maar! Ik leef. Het is een onvoorstelbaar, gruwelijk en mooi wonder van het universum; een geschenk dat ik het allemaal mag meemaken. Ik ga me er niet voor verontschuldigen. Nee, nooit. Je had een meelworm kunnen zijn, of niets, of erger: voetbalcommentator. Jij bent ook een wonder.

Wees lekker hypocriet – is niet wat ik letterlijk zeg. Schaamteloos hypocriet zijn werkt luiheid in de hand: ‘Iedereen maakt fouten, de mijne is dat ik per ongeluk heel vaak lastminutes naar Bali boek.’ Ik stel voor dat we hypocrisie als een spectrum gaan behandelen, van volledig consistent naar volledig hypocriet. Aan het consistente uiterste hebben we Jezus, Socrates en Frans Bauer. Middelmatig hypocriet zijn de mensen die wel ergens willen voldoen aan normen (‘We moeten laten zien dat we geven om het klimaat’) maar zichzelf direct sussen, zoals de uitvinder van de ‘Wilt u een boom planten?’-knop op vliegticketsites. Aan het inconsistente uiterste – hyper-hypocriet – hebben we Trump en Johan D. Dat zijn mensen die zichzelf voorliegen dat ze geen idealen hebben, omdat ze te lui zijn om iets aan hun inconsistenties te doen, maar wel anderen de maat nemen. Hoe meer macht je hebt (politicus, leider, opiniemaker), hoe meer je aan de consistente kant van het spectrum moet zitten. Leading by example. En de gewone man? Gebruik de stelregel: what would Johan Derksen do? Doe dat vervolgens niet.

‘We matchen wel hè?’ zei Bender toen ik niet antwoordde op de jas-vraag. Hij droeg een legeruniform, ook kaki. Toch geglimlacht. Het stond hem best schattig.

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn 3

Ik ging op mijn handen staan
en vliegtuigen stegen neer
ik zag fossielen teruggepompt in de grond
Ik zag vissen luchtzwemmen
daar onder de vogels en wolken van schuim

Ik zag tranen terugschieten in kinderogen
en voedselpakketten vielen niet langer te pletter
Maar kwamen op uit de bodem,
ballonnen als zaden, blauwe olijfgaarden
Ik zag kinderen naar school gaan om leraren les te geven
Ik zag gerimpelde gelaten hoofdrollen vervullen
Ik zag honden hun baas uitlaten

ik spreid mijn flanken als een condor
Bloed naar mijn gedachten, alles stroomt
voor dit alles harder. Voeten zijn vrij
de aarde verkoelt zacht onder mijn handen
mijn gezicht nog nooit zo dichtbij
ik ruik alleen korstmos
kosmos, kom nu, aan het eind een begin, een verhaal
Het schemert want de dag breekt aan: aardopkomst

Mail

Marthe van Bronkhorst (zij/haar) is schrijver, theatermaker en psycholoog en studeerde aan de VU Amsterdam en Harvard Medical School. Ze schreef voor onder meer Theater Ins Blau, Sonnevanck, Over het IJ festival, Kluger Hans, Meander, De Revisor en werkt aan een roman over duikers bij uitgeverij De Geus.

Jasmijn ter Stege (zij/haar) is illustrator werkend vanuit Den Haag. In haar werk laat ze graag kleurrijke metaforen, zachte vormen en stevige verhaallijnen het woord voor haar overnemen.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva nodigt twee vrienden uit om bij haar te komen eten. Ze hoopt dat dit het begin zal zijn van een nieuwe vriendengroep. Lees meer

In je eentje achterblijven

In je eentje achterblijven

Als vriendin K. op een date gaat, denkt Eva van den Boogaard na over hun onuitgesproken pact. Zo lang ze beiden ongelukkig in de liefde zijn, hebben ze elkaar. Maar wat als er iemand dat pact uitstapt? Lees meer

Geld lenen

Geld lenen

‘Het spijt me,’ zeg ik. ‘Voor dit alles.’ Ik gebaar om me heen. ‘Voor Nederland.’ In deze column van Anne Schepers ontmoeten twee vrouwen, die uitkijken naar hun avond in een wijnbar, een man die een treinkaartje naar Ter Apel bij elkaar probeert te sprokkelen. Lees meer

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

'Als je je psycholoog écht een brevet van onkunde wil geven, moet je haar uitnodigen voor je euthanasiefeest.' Lees meer

Ik ook op jou

Ik ook op jou

Op een avond zegt iemand tegen Eva dat hij verliefd op haar is. Terwijl hij wacht op een antwoord, denkt Eva na over wat verliefd zijn eigenlijk is. Lees meer

Herhaalrecept

Herhaalrecept

Op een ochtend wordt Aisha Mansaray wakker in een parelmoeren bubbel. Ze onderzoekt hoe ze met haar depressie op de randen van de realiteit kan leven, zonder de grip erop te verliezen. ‘Mijn aandoening was een zuigend ding geweest dat zich om mij heen had gewikkeld, lelijk, en meer levend dan ik.’ Lees meer

Geen geld maakt ook niet gelukkig

Geen geld maakt ook niet gelukkig

Marthe van Bronkhorst maakt de balans op tussen S en M, die beide alles kwijt zijn: de een is ingebed in het zorgsysteem, de ander moet niks hebben van de verzorgingsstaat. Lees meer

‘Stel je voor dat het gewoon wérkt’

‘Stel je voor dat het gewoon wérkt’

Grootgebracht met het idee dat 'natuurlijke' oplossingen de voorkeur hebben boven synthetische medicatie stond Eva niet te springen om angstremmers te gaan gebruiken. Maar wat als het nou gewoon werkt? Lees meer

Column: Keihard chillen 2

Keihard chillen

Eva zet haar vraagtekens bij het fenomeen chillen. 'Eerlijk gezegd denk ik dat een wereld als deze, waarin fascisme oprukt, waarin genocide nog steeds bestaat, waarin het onrecht en de pijn en het verdriet van mijn schermen afspat, weinig reden geeft tot chillen.' Lees meer

We zijn tenminste allemaal nog mensen

We zijn tenminste allemaal nog mensen

In een overvolle trein ontwaart Aisha de eerste tekenen van het nieuwe verhaal waar ze - of iedereen? - naar op zoek is. Lees meer

Column: Dat heet ‘een gesprek voeren met elkaar’

Dat heet ‘een gesprek voeren met elkaar’

Als een vriendin van Eva op date gaat met een man waarmee Eva zelf al eerder afsprak, is ze erg benieuwd naar haar bevindingen. Lees meer

Column: Het glas wijn waar ik zin in heb bestaat niet

Het glas wijn waar ik zin in heb bestaat niet

Twee jaar geleden vroeg Eva nog aan een collega waarom ze niet dronk. Inmiddels laat ook zij de alcohol links liggen en is ze zelf degene die wordt bevraagd. Lees meer

(Ont)hechting

(Ont)hechting

Als Aisha op proef intrekt bij haar geliefde en haar eigen gekoesterde plek achterlaat, is het net het alsof ze een onvaste vorm aanneemt. Lees meer

Hypnose

Op een dag breng ik alle wereldleiders onder hypnose

Een betere wereld begint bij een andere gedachte en daarom besluit Marthe van Bronkhorst hypnotiseur te worden. Lees meer

Column 1

Je opnemen in mijn testament

Een lugubere ontdekking tijdens een boswandeling doet Eva nadenken over wat we achterlaten voor onze nabestaanden als we overlijden. Lees meer

Automatische concepten 71

We hebben een probleem met de derde helft

Een voetbalwedstrijd stopt officieel misschien op het veld, maar Marthe van Bronkhorst merkt in de trein dat het slinkse spel doorgaat. Lees meer

Zeker weten dat hij een super goede vader wordt

Zeker weten dat hij een supergoede vader wordt

Eva wil blij zijn voor haar vriend, die na een halfjaar weer van zich liet horen, maar merkt dat het haar moeite kost. Lees meer

Ondraaglijk gewicht

Ondraaglijk gewicht

Een opmerking van een kennis activeert bij Aisha een stroom van onzekere gedachten. Waarom wordt ons zelfbeeld zo beïnvloed door externe standaarden? Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer