Asset 14

Woordenboek der Obscure Melancholieën

Woordenboek der Obscure Melancholieën

De plotselinge val in je bed die je kan maken als je wakker wordt uit een droom. Het nazinderen van de plekjes op je huid als je er bent aangeraakt. Het rukje aan je navel als een auto over een hobbel gaat. Gevoelens zonder naam zijn het. Dat zomer-in-de-startblokken, schooltassen-aan-de-vlaggenstokken, geur-van-warm-papier-voor-raketjes-inruilen-gevoel. Zovan: we moeten naar buiten, herinneringen smeken erom gemaakt te worden met de haast van smeltende ijsjes, verdringen bijna het stille, lome nu. Het overvalt me vandaag, nu ik voor het laatst met mijn studenten creatief schrijven hun ‘woord van de dag’ ga bespreken. Maar wat ís dat woord van de dag? Zomertristesse, loommoedigheid en zonwennigheid dekken de lading niet.

In de Van Dale ontbreken belangrijke woorden. Het Nederlands heeft allerlei woorden zoals ‘kamerplant’, ‘postbus’, ‘leidinggevende’, ‘kortetermijnplanning’, die van mij zo ingeruild mogen worden zodat er meer ruimte komt voor een vocabulaire van Obscure Melancholieën. Hiaten in de taal zijn het. En iets voelen, zonder het te kunnen benoemen, geeft hiaten in de ziel. Een van mijn creatief schrijven-studenten schreef een verhaal over zo’n obscure melancholie: de definitie is ‘het plotselinge besef dat elke voorbijganger een leven leidt dat even dynamisch en complex is als het jouwe.’ Hoe die term heet, ga ik niet verklappen. Dit begrip komt uit het Dictionary of Obscure Sorrows, een woordenboek opgesteld door kunstenaar John Koenig om emoties die nog geen woord hebben daarvan te voorzien. Het project begon op Tumblr en is inmiddels een New York Times-beststeller. Er staan woorden in als:

Exulansis: Het maar opgeven om over een bepaalde ervaring te vertellen omdat niemand het zich kan voorstellen

Vellichor: Het bevreemdende verlangen dat je in een winkel voor tweedehandsboeken overvalt

Kenopsia: De akelige, desolate sfeer van een plek waar het gewoonlijk een drukte van belang is, maar nu stil en verlaten is

Lachesism: Het verlangen om door een ramp getroffen te worden; een vliegtuigongeluk te overleven of alles in een brand te verliezen

Wat een goed idee is dit woordenboek, dacht ik, behalve dat veel emoties er nog niet in staan. Daarom wil ik, open source, schrijven aan een Nederlandse variant. Dit is geen definitieve versie, maar een poging om de exulansis van onbenoemde gevoelens te overwinnen. Wellicht wordt dit woordenboek net als het Engelse origineel ooit een hardcover. Eentje die je in een boekwinkeltje tegenkomt en onbedwingbare vellichor oproept. Ik hoop dat iedereen er zonder veel loommoed, kenopsia of lachesism de zomer mee in kan gaan.

 

Het Woordenboek der Obscure Melancholieën (een gedicht)

Analeugen – het gevoel dat er in een gesprek een verborgen boodschap zit, niet de hele waarheid verteld wordt, en je op twee verschillende golflengtes zit. Synoniem: anachroom

Barimpel – het oude gevoel in je handen als je uit een bad stapt

Droompel – 1. het lege gevoel in je blote voet wanneer je plotseling vanuit zand op een vlakke ondergrond stapt 2. het lege gevoel in je benen als je denkt dat er nog een traptrede komt maar dat niet zo is. Zie ook: Elephantoom - het enge gevoel in je benen als je denkt dat er geen traptrede meer komt maar dat wel zo is

Fernweh – heimwee naar een plek waar je nooit bent geweest. Zie ook: Hinausweh - de tegenzin om na een vakantie terug te keren naar huis

Ionesco – het langzaam doordringende besef dat je in een toneelscène zit waarbij niemand naar elkaar luistert

Jamais-vu-pas – het gesprek dat ontstaat wanneer een ander, blijkbaar een kennis, je uitgebreid begroet of herinneringen ophaalt en jij geen idee hebt wie het is

Kindesinde – de schaamte en toch het gemis wanneer je in je oude dagboek je zorgen en problemen van toen terugleest

Marthenen – het jezelf onnodig moeilijk maken

Negocentrisme – zielig zijn maar daar stiekem ook een beetje van genieten

Pro-skam – bij het verkopen van je eigen product of je elevator pitch ontdekken dat je een totale bedrieger bent zonder principes en je verontschuldigen voor het verdoen van iemands tijd

¿Querty? – niet zeker meer weten of je een robot bent of niet. Alternatief: QRty?

SLOMO - de angst dat je dingen mist of niet meekrijgt omdat je niet helemaal meer nuchter bent

Typifestatie - het idee dat je, door iemand met regelmaat online na te trekken, nog steeds actief een onderdeel van diens leven blijft (ook voor overleden personen) en de ontgoocheling als blijkt dat de ander gewoon zonder jou doorleeft

X – [ruimte voor aanvullingen en woordsuggesties]

Umweltschmertz – algehele malaise om de staat van het klimaat

Zolend – het besef dat verdriet zich alleen omvormt, maar nooit weg is geweest

 

Mail

Marthe van Bronkhorst (zij/haar) is schrijver, theatermaker en psycholoog en studeerde aan de VU Amsterdam en Harvard Medical School. Ze schreef voor onder meer Theater Ins Blau, Sonnevanck, Over het IJ festival, Kluger Hans, Meander, De Revisor en werkt aan een roman over duikers bij uitgeverij De Geus.

Jill Heesbeen is een illustrator die graag werk maakt over de relaties tussen personen op maatschappelijk en op persoonlijk niveau. Zo laat ze je nadenken over de omgang met je medemens. Ook de relatie met jezelf (en de mentale problematiek die daarmee gepaard kan gaan) is een onderwerp dat ze graag verbeeldt.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomChef Magazine
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Onthouden dat ik het even moet vergeten 1

Onthouden dat ik het even moet vergeten

Heeft iedereen zo'n fabelachtig goed geheugen voor schijnbaar onbenullige details, of ligt het aan Eva? Lees meer

Vriendschapsverdriet

Vriendschapsverdriet

Marthe van Bronkhorst worstelt met de abrupte beëindiging van een vriendschap. Lees meer

Automatische concepten 86

De lelijke waarheid van het wachten

Wachten is niet Eva's sterkste kant, zeker wanneer er hartstocht in het spel is. Lees meer

22 dingen om te onthouden uit 2022

22 dingen om te onthouden uit 2022

Marthe van Bronkhorst combineert plaktivisten, het WK en boze boeren in haar muzikale terugblik op 2022. Lees meer

Automatische concepten 84

Het probleem van degenen met een baarmoeder

Eva denkt terug aan alle keren dat haar bedpartners ervan uitgingen dat zij wel maatregelen zou treffen ter voorkoming van een zwangerschap. Lees meer

Automatische concepten 83

Je bent onironisch goed

Een muzikaal jaaroverzicht drukt Marthe van Bronkhorst met haar neus op het feit dat ze een onironische wansmaakhebber is. Lees meer

Mensen uit een ander leven

Mensen uit een ander leven

Tijdens een schrijfretraite op het Noord-Franse platteland ontmoet Eva van den Boogaard twee mensen met wie het meteen klikt. Maar zo snel het contact was gelegd, zo snel is het weer verbroken bij het afscheid. Of ziet ze ze nog terug? Lees meer

Column Marthe

De liefde tegen het systeem

Kan de liefde alle verschillen tussen mensen overwinnen? Marthe van Bronkhorst betwijfelt het na een vurig debat tijdens een date. Lees meer

Monddood

Schrijven is eigenlijk monddood maken

Je kan altijd over de rug van de ander schrijven, toch? Marthe van Bronkhorst raakt hierover in discussie op een literaire avond die steeds absurdistischer wordt. Lees meer

Een docent met een lichaam

Een docent met een lichaam

Ook wanneer Eva voor de klas staat is ze in de eerste plaats een mens met een lichaam dat behoeftes kent. Maar dat blijkt minder vanzelfsprekend dan het lijkt in het onderwijs. Lees meer

Stadsmens (v, jong, cynisch) zoekt boer

Stadsmens (v, jong, cynisch) zoekt boer

Marthe van Bronkhorst wordt in een sprookjesachtig eilanddorp geconfronteerd met haar cynisme. Lees meer

Een mens zoals alle anderen

Een mens zoals alle anderen

Eva probeert zich in de metro te gedragen op een manier die voor normaal moet doorgaan, maar dat valt nog niet mee. Lees meer

Dé vluchteling bestaat niet

Dé vluchteling bestaat niet

Marthe van Bronkhorst hoort bij de huisartsenpraktijk verhalen van vluchtelingen. Ze raakt gefrustreerd, omdat de politiek niet ziet 'dat een individu meer is dan twee vierkante meter ruimte en een lichaam dat gevoed moet worden'. Lees meer

Column: Objectief gelukkiger met onszelf

Objectief gelukkiger met onszelf

Ook op vakantie blijkt de tijd niet stil te staan, merken Eva en haar vrienden in Zuid-Frankrijk. Gelukkig gaan ze er qua uiterlijk alleen maar op vooruit, vindt één van hen. Lees meer

Wanneer je jezelf vergeet

Een klein beetje Selbstvergessenheit

Jezelf vergeten in een relatie, wat betekent dat eigenlijk? Marthe van Bronkhorst worstelt met hoe ze is veranderd door een geliefde. Lees meer

Als cavia's in de val

Als cavia's in de val

Marthe van Bronkhorst wil niet meer vliegen maar loopt tegen allerlei problemen aan als ze een duurzame vakantie probeert te boeken. Lees meer

Worden wie ik eigenlijk ben voor 150 euro

Worden wie ik eigenlijk ben voor 150 euro

Wat zegt het huis waarin je woont, en de meubels erin, over jou? En ben je in een ander huis, tussen andere spullen, nog wel precies dezelfde persoon? Eva past deze zomer op wat woningen van bekenden en onderzoekt wat ze beleeft. Lees meer

De onwerkbare

De onwerkbare

Dit is het derde en tevens laatste deel van een serie columns/korte verhalen waarin Jorik Amit Galama sociaal-ecologische thema’s benadert via persoonlijke ontmoetingen. Seksualiteit, marginalisering, magie en trauma blijken hierbij geregeld op intieme wijze met elkaar verweven. Lees meer

Voor niemand vindbaar

Voor niemand vindbaar

Het kan fijn zijn als je familie aan je denkt wanneer je er niet bent. Maar voor af en toe onvindbaar zijn is ook iets te zeggen, vermoedt Eva tijdens een werkbezoek aan de Estse hoofdstad Tallinn. Lees meer

Je plaats op de weg 

Je plaats op de weg 

Dit is het tweede deel van een serie columns/korte verhalen waarin Jorik Amit Galama sociaal-ecologische thema’s benadert via persoonlijke ontmoetingen. Seksualiteit, marginalisering, magie en trauma blijken hierbij geregeld op intieme wijze met elkaar verweven. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd!

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe kunstenaars en schrijvers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Wij zijn al meer dan twaalf jaar bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Onze kunstverzamelaars maken dit mogelijk. Sluit je nu aan en ontvang jaarlijks gesigneerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars én je eigen Hard//hoofd-tasje. Veel verzamelplezier!

Steun en verzamel