‘Wat voor plaatje zie jij in je hoofd als je aan een appel denkt?’ Is het A) een foto van een rode appel, B) een tekening van een vrij basic rode appel, inclusief steeltje en blad, C) zo’n zelfde getekende appel maar dan in grijstinten, D) een lijntekening van een appel of E) niets. Aan dat internettestje met de titel ‘DO YOU HAVE FANTASY?’ moet ik denken als ik de nieuwe kabinetsplannen lees.
Als je antwoord E ‘niets’ kiest, lijd je volgens de test aan een neuropsychologische aandoening: afantasie. Dat is het onvermogen tot visualiseren, oftewel het vormen van mentale plaatjes – terwijl je niet blind bent en wel onthoudt wat je ziet. Het heeft dus niets te maken met je vermogen de wereld te zien zoals hij is. Je kunt die beelden alleen niet in je hoofd oproepen en er iets nieuws mee samenstellen.
Waarom? Hersenschade, psychoses – onderzoekers weten het niet precies. Dat brengt mij tot de conclusie dat dit kabinet (net als het vorige) helaas ziek is; het lijdt aan afantasie, (chronische variant). Het vorige kabinet moest, om te kijken of het de btw op groente en fruit kon verlagen, een extern consultancybureau inhuren om te definiëren wat ‘groenten en fruit’ precies zijn. Dat wisten ze niet. Dat is eigenlijk alles wat je over ze hoeft te weten. Het huidige kabinet is helemaal niet meer bezig met groenten en fruit voor iedereen. Er moet eerst onderzocht worden of sigaretten niet goedkoper kunnen worden. Zegt ook weer genoeg. En niet alleen die appel, ook andere toekomstbeelden zijn in de hoofden van kabinet Schoof plaatje E: een gapende leegte.
Verlekkerd, likkebaardend zouden ze moeten trappelen om hun hemelbestormende ideeën de wereld in te slingeren
Van alle regeerplannen gaat een enorme afantasie uit. Want stel je toch eens voor: je mag het land besturen. Je hebt 26 jaar in de Kamer gezeten, zoals Wilders, om nu eindelijk de grootste partij te zijn! Bent misschien straks de eerste vrouwelijke premier (Yesilgöz), een nieuwe partij (Omtzigt, Van der Plas), een omdenker! Verlekkerd, likkebaardend zouden ze moeten trappelen om hun hemelbestormende ideeën de wereld in te slingeren!
En waar komen ze mee? De helmplicht voor de fatbike! Minder vapes! De dienstplicht!
Waarom zóu je ook natuur willen in Nederland en niet alleen maar een stuk dood geel gras?
Alles wat maar een klein beetje ruikt naar gelijkheid en vooruitgang, wordt teruggedraaid, zodat een comfortabele minderheid comfortabel kan blijven. Ik vat het voor je samen in zes punten en een Spongebob-aflevering:
1. Stikstofaanpak? Streep erdoorheen. Waarom zóu je ook natuur willen in Nederland en niet alleen maar een stuk dood geel gras? Is veel overzichtelijker. Dan kun je namelijk precies zien waar je moet betegelen.
2. Bedrijven belasten? Welnee: geld terugschrapen van teveel betaalde toeslagen – what could possibly go wrong? En korten op de WW: de uitkering voor als je tijdelijk zonder baan zit, bijvoorbeeld omdat je baas je geen nieuw contract aanbood. Oneerlijk? Boeie! Het raakt politici zelf niet, want zij krijgen geen WW, maar ‘wachtgeld’.
3. En die belastingverlaging voor de hardwerkende Nederlander dan? Helaas; ’t is gewoon stuivertje wisselen. Want een andere verlaging (de algemene heffingskorting) wordt juist weer minder. En ze knallen de btw op concertkaartjes, films en boeken omhoog. Een hardwerkende Nederlander heeft namelijk helemaal geen tijd voor onzin als lezen.
Bed-bad-brood? More like bankje-bah-dood
4. En de kinderen? Ze worden niet vergeten. De Nederlandse kids, niet-werkende profiteurs dat ze zijn, krijgen toch de kans om óók mee te betalen; via een langstudeerboete en bezuinigingen op hun onderwijs. Leerzaam!
5. Bed-bad-brood? More like bankje-bah-dood. Waarom zou je - trigger warning voor de echte tata - gratis (!) basisvoorzieningen geven aan mensen die zo dom waren om op de verkeerde plek geboren te worden (ha, losers!) en hier dus geen asiel krijgen? Je kunt ze er ook gewoon voor laten knokken op straat. Dat je dan een daklozenprobleem krijgt, vindt het kabinet niet erg. De angst dat iemand iets gratis zou kunnen krijgen is te groot. Dat idee zou alle wetten van ‘werken voor je geld’ en ‘je krijgt wat je verdient’ tarten. Angstaanjagend. Dat gaat de fantasie te boven. Straks gaan we nog inzien dat mensen die hard werken, soms toch heel weinig verdienen en dat mensen met veel geld vaak niet hard werken. Of we gaan twijfelen aan de waarde van werk, van geld, van grenzen… Is dan niets meer heilig?
6. Overig. Voor overige ideeën put het kabinet niet uit de verbeeldingskracht, maar grijpt het terug naar het verleden. Naar een Nederland uit de jaren veertig, waarin iedereen Henk en Jopie heet (voor het gemak gaan we de gastarbeiders even vergeten), armoede over de grens niet bestaat omdat er geen nieuws over wordt bericht, er daarom geen ontwikkelingshulp nodig is, of asiel, maar wel tanks en bewapening. Brekelmans (VVD) wil onderzoeken of er een dienjaar heringevoerd kan worden, met gradueel toenemende dwang. Faber (PVV) wil een crisissituatie uitroepen – in dit geval niet vanwege corona, maar vanwege asiel, om er snel wetten doorheen te kunnen jagen. Geniale ideeën die in het verleden waanzinnig populair waren.
Too long didn’t read: je hebt die aflevering van Spongebob, waarin hij met zijn handen een volledige regenboog tevoorschijn tovert elke keer dat hij het woord ‘fantasie’ uitspreekt. Als Octo dat ook probeert, blijft het leeg. Dat komt omdat hij het met een ontzettende zeurstem zegt. En Octo wíl ook helemaal niet fantaseren, hij wil alleen Spongebob - aan wie hij een pesthekel heeft - aftroeven. En kabinet Schoof is eigenlijk precies Octo: a-fantastisch. Maar is het ongeneeslijk?
Wie geen appel kan fantaseren, kan hem nog wel eten. Als je tand erop breekt of als hij vanuit de boom op je hoofd valt, is die appel ineens heel echt. De Groningse VVD-burgemeester Schuiling stapte voortijdig op, las ik. Hij was moe. Hij was verantwoordelijk voor een gemeente met veel vluchtelingen – die zure appel kwam op zijn bordje. Er was bij hem iets ‘geknakt,’ zei hij, ‘door de onwil en terughoudendheid bij sommigen om vluchtelingen op te vangen of te helpen.’ Nu vluchtelingen geen getallen meer waren, maar echte mensen, waar hij iets mee moest, was het kille beleid van zijn eigen partij ineens heel zwaar. En dat zie je vaak bij VVD’ers: ze staan een fantasieloos harde cijfermatige aanpak juichend te verdedigen, tot ze er zelf mee te maken krijgen, dan worden ze mild en ‘bezorgd’.
Want dat is het met afantasie: een vluchtelingenbeleid, een natuurbeleid, euthanasie, abortus, jonge mensen bij defensie met wapens leren schieten. Het is allemaal heel abstract, een concept zonder plaatje, voor de afantastische mensen die deze plannen maken.
Wat weet Ruben Brekelmans nou van oorlog? Van dood, van lijden? Wat weet Pieter Omtzigt nou van het moederschap? Wat weet Dilan Yesilgöz nou van zware beroepen? Laat fantasieloze mensen je niets wijsmaken. Een andere wereld is mogelijk.
Alternatief regeerprogramma
Van de één op andere dag, de dag dat alles anders was,
stapten we uit de wapens, uit de conflicten, uit de vervuiling, en allemaal naakt in een bad.
Er was nog wat schaamte,
maar ook daar stapten we uit.
We hadden eerst angst dat het water op zou raken,
maar bij ieder die in het bad stapte steeg het water nog meer,
een wonder!
Wie we zijn, zijn we vergeten,
iedereen rimpelt,
slaat een arm om de reling,
leunt achterover, knijpt zijn ogen, vangt in zijn wimpers, de zon
en de vroegte in de dauw.
Marthe van Bronkhorst (zij/haar) is schrijver, theatermaker en psycholoog en studeerde aan de VU Amsterdam en Harvard Medical School. Ze schreef voor onder meer Theater Ins Blau, Sonnevanck, Over het IJ festival, Kluger Hans, Meander, De Revisor en werkt aan een roman over duikers bij uitgeverij De Geus.
Jasmijn ter Stege (zij/haar) is illustrator werkend vanuit Den Haag. In haar werk laat ze graag kleurrijke metaforen, zachte vormen en stevige verhaallijnen het woord voor haar overnemen.
