Asset 14

Zwarte prinsessen bestaan wél

Ilustratie van een zwarte vrouw die in een waterplas met haar hand cirkels creëert

Onlangs bezocht ik met vrienden de tentoonstelling In the Black Fantastic in de Kunsthal in Rotterdam. Geen van ons had goed gelezen wat er precies te zien zou zijn, dus we liepen enigszins overrompeld door wat een soort parallel universum leek. De tentoonstelling bestond uit hervertellingen uit de Afrikaanse diaspora, een alternatieve tijdslijn die de geschiedenis, het heden en de toekomst tot een magische, opnieuw verbeelde wereld vormde. Zo zag ik onder andere een kaart van Sierra Leone, waar mijn vader vandaan komt, in sprookjesachtig zwart en goud, en Lina Iris Viktors zelfportretten als moderne vrouw in traditionele West-Afrikaanse klederdracht. Terwijl ik rondliep door kunst waarin zwarte mensen centraal stonden, wist ik dat ik hier op de een of andere manier mocht, of eigenlijk móést zijn.

Het grootste gevoel van herkenning kwam echter pas toen we In the Black Fantastic uitliepen om nog wat andere tentoonstellingen te bekijken. Een verdieping lager wemelde het van de kinderen in jurkjes die stonden te kijken naar illustraties van een meisje met een kroon. Dat bleek Arabella te zijn, volgens het bijschrift 'een Zwart prinsesje met een eigen wil die alledaagse dingen beleeft, gemaakt door schrijver en illustrator Mylo Freeman'. Ik lees verder: ‘Het karakter prinses Arabella ontstaat nadat Freeman van een Surinaams meisje hoort dat zij ervan overtuigd is dat prinsessen altijd wit en blond zijn. Het meisje vond zichzelf niet geschikt om de rol van prinses te spelen in het schooltoneelstuk. Ze zei: "Er bestaan toch helemaal geen Zwarte prinsesjes?"' De laatste zin stak, omdat hij zo triest, maar herkenbaar was. Het bijschrift bracht me namelijk terug naar een soortgelijk gevoel dat ik twintig jaar geleden had.

Toenmalige beste vriendin G. en ik waren tien en in de ban van popprinsessen. Onze verzameling bestond uit merchandise in de vorm van dekbedden, barbiepoppen, en allerhande stickers en kaarten die we bij de sigarenboer kochten van ons zakgeld. Bij ieder nieuw popalbum raceten we met onze ouders naar de Free Record Shop. Had een van ons een felbegeerde cd iets eerder in bezit, dan was de ander stikjaloers. Wie anders dan wij - überfans, zelf ook jong en charmant - konden de magie van de grootste Amerikaanse podia naar ons schoolpodium in Amsterdam Westerpark te brengen? Het enige dat ons in de weg stond was uitvinden wie de meeste coupletten op zich mocht nemen op het podium. Ons gekibbel werd onderbroken door G’s moeder. 'Ik vind dat G de meeste coupletten mag playbacken,’ zei ze streng, ‘want zij is blond, dus zij lijkt het meest op de zangeres.’

Ik was immers een bruin meisje met krullen en stevige dijen en ik leek in niets op de leuke meisjes en vrouwen die in het leven de hoofdrol mochten spelen

Ik zal het gewicht van die opmerking niet direct hebben begrepen, maar ik liep gekwetst en boos naar huis. Ergens bevestigde G’s moeder namelijk wat ik al een tijdje dacht: alleen witte meisjes konden prinsessen zijn. Als er in de jaren 90 al bewonderenswaardige vrouwen en meisjes waren in film en op TV, in muziek en in boeken, zagen ze er compleet anders uit dan ik. Zag ik mezelf enigszins terug, dan was het karakter een marginaal, eendimensionaal figuur. Ik zocht vaak naar vrouwen die ik ‘kon zijn’, waar ik mezelf in terug kon zien. Veelal waren die er niet, zoals in het popprinsestijdperk waar ik destijds zoveel plezier aan beleefde. De opmerking van G’s moeder leek, hoewel ze zich vast nergens van bewust was, niet alleen iets over mijn plek op het podium, maar ook iets over mijn positie in de maatschappij te zeggen: als ik door mijn kleur niet thuishoorde op het podium, was dat dan overal zo?

Ik merkte inderdaad al snel wat voor impact die middag op me gemaakt had. Een aantal maanden na het playback-debacle zou mijn klas als afscheidsmusical Grease opvoeren. Onze lerares koos mij uit om de hoofdrol van Sandy te spelen, iets dat ik een jaar daarvoor waarschijnlijk graag had gedaan. Maar nu stelde ik me voor dat er tientallen versies van G’s moeder in het publiek zouden zitten die allemaal naar mij zouden wijzen, of nog erger: me uit zouden lachen. Ik was immers een bruin meisje met krullen en stevige dijen en ik leek in niets op de leuke meisjes en vrouwen die in het leven de hoofdrol mochten spelen. Het leek me beter als ik de de rol van Sandy inruilde voor de bijrol van Frenchie. ‘Zij ziet er met haar roze haar net zo vreemd uit als ik met mijn kroezige krullen,’ redeneerde ik. Het bleek een voorbode van jaren aan onzekerheid, het verbergen van mijn haar, het minimaliseren van mijn lichaam, het uitwissen van mezelf.

Ik lachte en troostte haar: trek je er niets van aan, want zwarte prinsessen bestaan wél

Twee decennia later liep ik door prachtige ruimtes die gecreëerd waren door mensen die eruit zagen als ik. Hoewel het twee compleet verschillende tentoonstellingen waren, vond ik het veelzeggend dat zowel het fantasierijke In the Black Fantastic, als het alledaagse van prinses Arabella, een wereld creëren waarin zwarte mensen eindelijk een plek innemen die een volledig, driedimensionaal mens nodig heeft. Omgeven door kunst waarin ik mezelf terugzag, voelde het alsof ik mijn eigen, alternatieve tijdslijn in was gestapt. Alsof deze realiteit, hier in de Kunsthal, er altijd al was en ik er altijd al had mogen zijn.

Het was alsof er iets op zijn plek viel. Het gewicht van mijn herinnering - en de daaropvolgende impact - gleed van me af. Ik stelde me mezelf voor als tienjarig meisje in G’s kamer: een meisje met lichtbruine huid, springerige krullen en een beteuterd gezicht. Ik lachte en troostte haar: trek je er niets van aan, want zwarte prinsessen bestaan wél.

Mail

Aisha Mansaray (zij/haar, 1988) studeerde Engelse taalwetenschappen aan de Universiteit Utrecht. Is o.a. columnist van Hard//hoofd en OneWorld, en hoopt ooit zo goed te worden als Amerikaans schrijfster Vivian Gornick.

Anna June (1994) is een illustrator uit Leiden en werkt voor verschillende opdrachtgevers. Haar tekeningen gaan vaak over ‘hoe mensen doen’, dieren, identiteit en ongemak. Ze is oprichter van het Leidse makerscollectief ROEM, een stichting die jonge makers ondersteunt en samenbrengt.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Tot morgen

Tot morgen

Na bijna vier jaar als columnist voor Hard//hoofd is het voor Eva tijd voor iets nieuws, maar afscheid nemen is niet haar ding. 'Dus lieve lezers: voor jullie nu een kus op de wang, en tot morgen!' Lees meer

Wat je niet zult zien op het nieuws

Wat je niet zult zien op het nieuws

Marthe van Bronkhorst beschrijft dat wat ongezien blijft op het nieuws over de demonstaties bij de UvA. 'Maar het is wel gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven.' Lees meer

Mooi weer spelen

Mooi weer spelen

Als Aisha’s eerste therapiesessie niet voelt als de warme deken waar ze op hoopte, mist ze groepsgenoot S., die haar een spiegel voorhield. Lees meer

Verdomme, ik heb wel geleefd

Maar verdomme, we hebben wel gelééfd

Marthe van Bronkhorst schreef in 2019 een toneelstuk dat bijna volledig werkelijkheid is geworden. Kan ze de slotscène nog weren uit de realiteit? Lees meer

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Wanneer Eva op bezoek is bij haar zus, vraagt die of Eva haar eicellen al in heeft laten vriezen. Het laat Eva nadenken over hoe ze de vraag 'Wil ik een kind?' überhaupt kan beantwoorden. 'De vraag omtrent het ouderschap is bij uitstek een gevoelskwestie, en mijn gevoel volgen is nooit mijn sterkste punt geweest.' Lees meer

Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva nodigt twee vrienden uit om bij haar te komen eten. Ze hoopt dat dit het begin zal zijn van een nieuwe vriendengroep. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn 1

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Marthe van Bronkhorst bekijkt hypocrisie als spectrum: hoe hypocriet ben jij op een schaal van Frans Bauer tot Johan Derksen? Lees meer

In je eentje achterblijven

In je eentje achterblijven

Als vriendin K. op een date gaat, denkt Eva van den Boogaard na over hun onuitgesproken pact. Zo lang ze beiden ongelukkig in de liefde zijn, hebben ze elkaar. Maar wat als er iemand dat pact uitstapt? Lees meer

Geld lenen

Geld lenen

‘Het spijt me,’ zeg ik. ‘Voor dit alles.’ Ik gebaar om me heen. ‘Voor Nederland.’ In deze column van Anne Schepers ontmoeten twee vrouwen, die uitkijken naar hun avond in een wijnbar, een man die een treinkaartje naar Ter Apel bij elkaar probeert te sprokkelen. Lees meer

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

'Als je je psycholoog écht een brevet van onkunde wil geven, moet je haar uitnodigen voor je euthanasiefeest.' Lees meer

Ik ook op jou

Ik ook op jou

Op een avond zegt iemand tegen Eva dat hij verliefd op haar is. Terwijl hij wacht op een antwoord, denkt Eva na over wat verliefd zijn eigenlijk is. Lees meer

Herhaalrecept

Herhaalrecept

Op een ochtend wordt Aisha Mansaray wakker in een parelmoeren bubbel. Ze onderzoekt hoe ze met haar depressie op de randen van de realiteit kan leven, zonder de grip erop te verliezen. ‘Mijn aandoening was een zuigend ding geweest dat zich om mij heen had gewikkeld, lelijk, en meer levend dan ik.’ Lees meer

Geen geld maakt ook niet gelukkig

Geen geld maakt ook niet gelukkig

Marthe van Bronkhorst maakt de balans op tussen S en M, die beide alles kwijt zijn: de een is ingebed in het zorgsysteem, de ander moet niks hebben van de verzorgingsstaat. Lees meer

‘Stel je voor dat het gewoon wérkt’

‘Stel je voor dat het gewoon wérkt’

Grootgebracht met het idee dat 'natuurlijke' oplossingen de voorkeur hebben boven synthetische medicatie stond Eva niet te springen om angstremmers te gaan gebruiken. Maar wat als het nou gewoon werkt? Lees meer

Column: Keihard chillen 2

Keihard chillen

Eva zet haar vraagtekens bij het fenomeen chillen. 'Eerlijk gezegd denk ik dat een wereld als deze, waarin fascisme oprukt, waarin genocide nog steeds bestaat, waarin het onrecht en de pijn en het verdriet van mijn schermen afspat, weinig reden geeft tot chillen.' Lees meer

We zijn tenminste allemaal nog mensen

We zijn tenminste allemaal nog mensen

In een overvolle trein ontwaart Aisha de eerste tekenen van het nieuwe verhaal waar ze - of iedereen? - naar op zoek is. Lees meer

Column: Dat heet ‘een gesprek voeren met elkaar’

Dat heet ‘een gesprek voeren met elkaar’

Als een vriendin van Eva op date gaat met een man waarmee Eva zelf al eerder afsprak, is ze erg benieuwd naar haar bevindingen. Lees meer

Column: Het glas wijn waar ik zin in heb bestaat niet

Het glas wijn waar ik zin in heb bestaat niet

Twee jaar geleden vroeg Eva nog aan een collega waarom ze niet dronk. Inmiddels laat ook zij de alcohol links liggen en is ze zelf degene die wordt bevraagd. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer