Asset 14

Zomergast Lieke Marsman was eenzaam tussen de camera's

Zomergast Lieke Marsman was eenzaam tussen de camera's

Lieke Marsman bleek een eerlijke en grootmoedige Zomergast, met liefde voor het onverklaarbare en het ongemakkelijke. Presentator Janine Abbring vroeg haar gast weliswaar emotie te tonen, maar wist zich geen raad met het verdriet dat Marsman niet uit de weg ging.

Op naaldhakken zit ze erbij, met een snelle verteltrant en een lichaam dat nog herstelt van een operatie. Lieke Marsman (1990) is Dichter des Vaderlands, filosoof en schrijver. En zondag ook: Zomergast. De thema’s van haar avond zijn de dood, de taal en de demonen die daartussen leven. Zoals taalmonsters, de drogredeneringen van de mensen met macht. Marsmans eigen taal is, gelijk haar gedichten, maatschappijkritisch, analytisch, sarcastisch. De spanning in de avond werd gecreëerd door wat juist niet werd gezegd. De kijker weet dat het thema dood ook hyperpersoonlijk is: Marsman is ongeneeslijk ziek. Sinds ze Dichter des Vaderlands is, werpt zij zich op als spreekbuis van het ‘dorre hout’ van de samenleving, de zwakkeren, de mensen die tussen wal en schip van de verzorgingsstaat vallen, zowel in haar gedichten als op Twitter, waar ze ruim 21.000 volgers heeft en zich met regelmaat kritisch uitlaat over sociale thema’s.

Taal corrumpeert en verruimt ons blikveld tegelijk, toont Marsman zondagavond. Die corrumperende werking van de taal zien we vooral in het eerste halfuur. In een fragment spreekt een tennisster een scheidsrechter aan op een fout. ‘Ach, nou is ze toch weer een heel klein meisje,’ zegt de NOS-commentator. Fluitconcerten van het publiek volgen. Zo eenvoudig toont Marsman aan hoe alledaags seksisme in de sporttaal was (en is). In een ander fragment zien we een Roemeense vrouw die letterlijk gek wordt gemaakt door de kafkaëske wartaal van een overheid. In een derde fragment zit klimaatactiviste aan tafel bij Good Morning Britain (zeg maar het Britse Goedemorgen Nederland). Ze noemt het aantal graden opwarming waar de aarde op afstevent en komt met concrete oplossingen. De news anchor vraagt zich af of haar voorstel niet ‘very childish’ is. De andere tafelgast kijkt de activiste niet aan maar zegt: ‘With all due respect, I’m twice her age, I’m a mother. Here we go again, it’s eco festival time, one big jamboree.’
Na het fragment valt Marsman, zoals haar zelden gebeurt, even van haar analytische voetstuk: ‘Die vrouw, die… die vind ik gewoon stom.’

Persoonlijk wordt Marsman zondagavond wel, emotioneel niet

Persoonlijk wordt Marsman zondagavond wel, emotioneel niet: ze is een control freak, zegt ze zelf. De amputatie van haar arm en schouder, die ze onlangs onderging, komt als olifant in de kamer na drie kwartier ter sprake. Abbring spreekt haar verbazing uit dat Marsman zo snel daarna alweer in de studio zit, die ze cynisch wegwuift: ‘Een make-upje kan veel doen.’ Marsman, toppunt van strijdbaarheid, heeft zichzelf met links leren tennissen. Janine Abbring vraagt voorzichtig hoe het verlies van de arm voor Marsman is. Marsman, droog: ‘Tja, soms denk ik: als ik twee armen had, had ik die bal wel kunnen raken.’

Terug naar dat andere middel dat Marsman zo moeiteloos beheerst: de taal. Die kan ons ook doen openstaan voor nieuwe ideeën. Na een uur volgt, vrij ingecalculeerd, Marsmans ‘gekke uitstapje’ naar het thema aliens, ogenschijnlijk om te laten zien dat ze ook een mens van vlees en bloed is. Marsman heeft een fascinatie met ufo’s. Half-grappend of niet, ze toont een korrelige videodocu van Zimbabwaanse kinderen die een ruimteschip zeggen te hebben gezien. Ze probeert er een pleidooi van te maken voor het vrije denken: ‘Zoveel mensen geloven in vreemde dingen (…) maar dit is officieel erkend door het Pentagon. Wij zijn als planeet niet het scherpste mes in de la.’ Een sneer naar de medische wetenschap volgt later: ‘Neem nou chronisch vermoeidheidssyndroom. Pas nu al die artsen chronische vermoeidheid hebben, denken ze: “O ja, dat is toch wel iets.”’

Maar eigenlijk gaat de fascinatie voor de ruimte over sterfelijkheid. Plotseling persoonlijk bekent Marsman dat ze tijdens haar ziekteproces troost heeft gezocht in de Bijbel. ‘Op momenten dat ik me het meest voelde doodgaan, en dat heel erg vond.’ Die troost en hoop is er ook in het idee van buitenaards leven: ‘Als deze planeet anders ingericht was, zou ik gered kunnen worden. Als er ergens in dit heelal technologie is, dan wil ik daar wel naartoe ontvoerd worden.’ Haar schild gaat direct weer op. Ze lacht om zichzelf voordat Janine Abbring dit kan doen. ‘God is de oorzaak van alle kwaad in de wereld, maar oké, blijkbaar geloof ik dus nu in God.’

Marsman, die haar scriptie schreef over de doodsangst van Heidegger en Sartre, heeft zelf nog geen passend ritueel gevonden voor de dood

Een opvallende uitspraak: van haar arm heeft Marsman geen afscheid genomen voordat deze geamputeerd werd. Een verpleegster had haar gesuggereerd een ceremonie te houden, Marsman zegt: ‘Ja, dan maak je het meteen…’ Ze maakt de zin niet af, maar ik denk dat ze ‘zo groot’ wil zeggen. Marsman, die haar scriptie schreef over de doodsangst van Heidegger en Sartre, heeft zelf nog geen passend ritueel gevonden voor de dood. Ze leest zelf liever geen fictie meer. Zo bewust van het feit dat haar tijd beperkt is, zegt ze: ‘Waarom zou ik me dan nog verdiepen in een personage?’ De pen is machtig, maar misschien niet machtiger dan de dood. Marsman heeft een groot verlangen naar een bewijs van een hiernamaals, maar: ‘Ik denk niet dat ik ooit echt iemand ga zijn die dat gelooft. Maar dat ik dat wil, is nieuw voor mij. Ik ben bang dat er tekens zijn maar dat ik ze mis.’

En daar houdt de doodsangst niet op. Marsman is bang om in het hiernamaals alleen te zijn: ‘Dat ik daar als eerste aankom. Mijn ouders en al mijn vrienden leven nog. Dan moet ik twintig jaar wachten.’ De diepe eenzaamheid die uit deze uitspraak spreekt, is ontstellend. Janine Abbring wordt er zelf zwaar ongemakkelijk van, prevelt iets over een drankje kunnen drinken met dode dichters. Om haar ter wille te zijn, lacht Marsman met haar mee. Dat is grootmoedig van haar. Abbring vraagt Marsman om emotie te tonen, maar vraagt op de cruciale momenten niet door.

‘Ik haal mijn schouder op,’ zegt Lieke Marsman over wat mensen van haar zouden kunnen denken. In die uitspraak zit het allemaal: haar sterfelijkheid, haar cynische humor, strijdbaarheid. Even later vertelt ze het gevoel te hebben dat het leven zijn onschuld heeft verloren. Met deze kanonnade van verdriet kan Janine Abbring niets. ‘Ik lach ook ongemak weg,’ geeft Abbring toe, later in de uitzending. Op de diepgevoelde eenzaamheid van Lieke Marsman, verpakt in prachtige oneliners, heeft ze geen antwoord. En wie heeft dat wel?

Beeld: Still via VPRO.

Mail

Marthe van Bronkhorst (zij/haar) is schrijver, theatermaker en psycholoog en studeerde aan de VU Amsterdam en Harvard Medical School. Ze schreef voor onder meer Theater Ins Blau, Sonnevanck, Over het IJ festival, Kluger Hans, Meander, De Revisor en werkt aan een roman over duikers bij uitgeverij De Geus.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Vacature Lid Raad van Toezicht

Vacature Lid Raad van Toezicht

Hard//hoofd wil per 1 juni de driekoppige Raad van Toezicht uitbreiden met twee nieuwe leden waaronder een voorzitter. Mocht je willen reageren dan ontvangen wij graag voor 1 mei een reactie. Lees meer

:Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

De Stoute Stift is de gloednieuwe illustratiewedstrijd van deBuren, Stripgids, Hard//hoofd en Stichting Nieuwe Helden. Meedoen? De deadline is 1 mei 2024 (10:00). Lees meer

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva nodigt twee vrienden uit om bij haar te komen eten. Ze hoopt dat dit het begin zal zijn van een nieuwe vriendengroep. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn 1

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Marthe van Bronkhorst bekijkt hypocrisie als spectrum: hoe hypocriet ben jij op een schaal van Frans Bauer tot Johan Derksen? Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

In je eentje achterblijven

In je eentje achterblijven

Als vriendin K. op een date gaat, denkt Eva van den Boogaard na over hun onuitgesproken pact. Zo lang ze beiden ongelukkig in de liefde zijn, hebben ze elkaar. Maar wat als er iemand dat pact uitstapt? Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Fatma Shanan: de lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn 1

Fatma Shanan | De lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn

Een oase van rust midden in Berlijn. De kleine geschilderde landschappen en zelfportretten in de natuur van Fatma Shanan (1986, Israël) komen goed tot hun recht in de expositieruimte van Dittriech en Schlechtriem. De tentoonstelling ‘The Inn River’ bestaat uit een bescheiden aantal van negen schilderijen. Aucke Paulusma laat zien dat een aandachtige observatie loont, maar dat de schilderijen laten niet per se een vrolijke indruk achterlaten. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Geld lenen

Geld lenen

‘Het spijt me,’ zeg ik. ‘Voor dit alles.’ Ik gebaar om me heen. ‘Voor Nederland.’ In deze column van Anne Schepers ontmoeten twee vrouwen, die uitkijken naar hun avond in een wijnbar, een man die een treinkaartje naar Ter Apel bij elkaar probeert te sprokkelen. Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Kür op muziek

Kür op muziek

”Onlangs las ik over wezentjes die alleen bestaan in de droom van een slapende vrouw.” Nelson Morus schreef een kort verhaal over geforceerde gezelligheid, chatbotgesprekken over lievelingsgerechten, hectiek en de alledaagse sleur. Lees meer

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

'Als je je psycholoog écht een brevet van onkunde wil geven, moet je haar uitnodigen voor je euthanasiefeest.' Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Zo het begon 1

Zo het begon

Nele Peeters schreef een ontroerend verhaal, vol treffende zinnen en beelden. Het is dromerig verhaal, over eenzaamheid, hoop, zorgzaamheid en zwaarte. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer