Asset 14

Word jezelf (ook als je dat niet wilt)

Automatische concepten 57

Samen met andere kunstacademiestudenten rondt Vivian Mac Gillavry dit jaar haar studie aan de Gerrit Rietveld Academie af. Uitgeleerd is ze echter allerminst. Voor zichzelf en voor andere aanstormende kunstenaars stelt ze haar docenten de vraag wat het beste advies was dat zij ooit gekregen hebben. In een reeks van drie artikelen geven zij hun waardevolle adviezen mee. Beeldend kunstenaar en publicist Q.S. Serafijn is de eerste die zij spreekt.

Aangezien ik dit jaar afstudeer aan de Gerrit Rietveld Academie dacht ik dat ik de vraag hoe je een kunstenaar moet zijn nu wel moest kunnen beantwoorden. Ik verwachtte dat ik na mijn studie Fine Arts antwoorden zou hebben, maar de kunstacademie blijkt juist de perfecte plek om meer vragen te ontdekken. Als student op de kunstacademie was het voor mij balanceren tussen het begrijpen van kunst en de kunstwereld en het maken van kunst. Docenten en medestudenten delen ondertussen hun meningen, stellen vragen, kijken kritisch naar je werk. Leerzaam, maar als je naar alle meningen luistert, blijft er weinig over van je werk.  

De relatie tussen student en docent was voor mij vaak een bron van inspiratie. Een van mijn eerste werken op de Gerrit Rietveld Academie ging over het omdraaien van het leerproces. Zo wilde ik spelen met de docent-studentverhoudingen. Ik vroeg een aantal van mijn docenten om mee te doen aan een project waarbij ik hen een opdracht gaf. Zij moesten vervolgens een opdracht geven aan een docent waar zij ooit les van hadden. Het eindwerk was een expositie van werken van mijn docenten en de docenten van mijn docenten waarbij ik zelf niks had gemaakt.  

Ik ben erg benieuwd hoe mijn docenten reflecteren op het kunstonderwijs en hun rol daarin. Zij leiden studenten binnen een aantal jaar op om zelfstandig te kunnen werken als autonoom kunstenaar. Een verantwoordelijke taak. Een paar jaar de tijd om ze vol te stoppen met kennis, levenslessen en advies. En dan moeten ze het verder zelf uitvinden. Nu ik beland ben in mijn afstudeerjaar, stel ik mijn docenten voor de laatste keer de vragen wat het beste advies was dat zij zelf ooit ontvingen? En als ze iets kunnen meegeven aan (afstuderende) kunstenaars, wat zou dat zijn?

De eerste docent die ik dit vraag is Q.S. Serafijn.  Q.S. Serafijn is naast zijn docentschap beeldend kunstenaar en publicist. Bekende werken van hem in de openbare ruimte zijn onder andere MANNES, de interactieve hond voor het station van Assen (2018), het ruiterstandbeeld John Wayne te Wateringse Veld, de interactieve D-toren in Doetinchem (i.s.m. NOX Architecten) en BANK! in de Hilversumse Meent (i.s.m. Buro Poppinga Amsterdam, 2011). Sinds 2013 schildert Q.S. Serafijn en liet hij werk zien bij onder andere galerie Cokkie Snoei Rotterdam, Amsterdam Art Fair, Kunsthal & TENT.
 
Wanneer Q.S. terugdenkt aan zijn eigen docenten, komt er een indrukwekkende lijst aan kunstenaars voorbij. Van Marlene Dumas en Stanley Brouwn tot Armando en Jan Dibbets. Elk van hen met een eigen stijl van werk en een eigen stijl van doceren. Q.S. Serafijn leerde dan ook vooral via het gedrag van zijn docenten. Meer nog dan wat ze zeiden tijdens de lessen was hij benieuwd naar hoe ze in het leven stonden. Hij licht toe: ‘’Wat me opviel tijdens mijn eigen opleiding was dat docenten zich altijd gedroegen ‘conform’ hun werk. Daar deden ze natuurlijk geen moeite voor: zo was het. Ik denk daarom dat authenticiteit en eerlijkheid de enige parameters zijn die van belang zijn. ‘’

Wat bedoel je precies met ‘conform’ hun werk? 
‘’Dat hun persoonlijkheid ook in het werk te zien is. Het ging mij vooral om de persoon achter de docent. Een goed docent hoeft niet per se een goed kunstenaar te zijn.
Ik was nieuwsgierig hoe mijn docenten zich tot de wereld verhielden, hoe ze in de maatschappij stonden. Hoe en waarop ze me aanspraken. Ik had een docent die zelf geen kunstenaar was, maar die altijd vroeg waarom, waarom, waarom? En als je dan moeizaam je antwoord had geformuleerd, volgde een volgend ‘waarom’? Zijn vraag betrof altijd de verhouding inhoud-vorm. Hij trainde mij anders te denken en anders te kijken. ‘’

En het werk van de kunstenaars die jou doceerden, hoefde jou dus niet aan te spreken? 
‘’Toch wel, want hoe beter ik hun werk vond, hoe beter ik luisterde. Ik had ook docenten die niet eens naar mijn werk keken. Zij vroegen wel naar mij, naar wat mij bewoog in het leven. Hoe mijn leven eruitzag. Ik vind dat belangrijk.’’

Waarom vind je dat belangrijk? 
‘’Juist omdat docenten die ik waardeerde hun eigen weg gingen. Ze waren niet bezig met de markt, de kunstwereld, wat de juiste afslagen waren of wat anderen van je verwachten. Ze deden gewoon wat ze moesten doen, wat zij wilden doen.’’

Het beste advies ooit: word jezelf Für die Bühne/Famous People (Gerard Joling - rechts; Patricia Paaij (links), 2021

De nieuwsgierigheid van Q.S. Serafijn voor zijn docenten betekent overigens niet dat hij altijd naar ze luisterde. ‘’Een aardige docent van mij adviseerde me eens: je moet dit doen, dit is de weg die je moet gaan! Maar ik wilde precies de andere kant op. Ik zei: Ik wil dat doen, dus dat moet ik doen! Toen liep hij boos weg.’’ Wanneer Q.S. Serafijn vertelt hoe deze docent boos op hem werd toen hij niet datgene deed waarvan de docent vond dat goed voor hem was, schiet ik in de lach. Ik herken de zoektocht in het kunstonderwijs. De combinatie van luisteren naar de feedback van mensen die verstand van zaken hebben maar daarbij niet je eigen visie verliezen. Q.S. Serafijn vertelt dat hij en de bovengenoemde docent na hun meningsverschil anderhalf jaar lang niet meer met elkaar spraken. Zelf heb ik gelukkig niet zulke botsingen meegemaakt, hoewel ook ik menig meningsverschil heb gehad. 

Thema’s als macht en autoriteit waren voor mij vaak een inspiratiebron. Zo schreef ik een essay over manieren waarop je creativiteit beperkt kan worden door het besef dat een werk uiteindelijk wordt beoordeeld aan de hand van bepaalde normen. Om mijzelf van deze beperking te bevrijden, stelde ik aan mijn docenten voor dat ze mij al een positieve beoordeling zouden geven, voordat ik aan het semester begon. In dit experiment zou ik me dan geen zorgen hoeven te maken over beoordelingscriteria en daardoor kon ik, zo dacht ik, volledig vrij werken. Precies zoals Q.S. Serafijn beweert. Mijn docenten waren minder onder de indruk van mijn voorstel. Eén van hen stelde voor mij anders vooraf een onvoldoende te geven, wat volgens hem hetzelfde bevrijdende effect zou kunnen hebben.

Deden de meningen en oordelen van de docenten ertoe voor jou?  
‘’Ik ben sowieso een slechte luisteraar. Maar in het geval van de autoritaire docent vond ik gewoon dat hij geen gelijk had.’’

Hoe ging je om met kritiek waar je het wel mee eens was? 
‘’Dat kon lastig zijn. Ik had dagen waarop er vijf docenten langskwamen in mijn atelier om feedback te geven. Dan stuiterde je als een pingpongbal door het lokaal van alle op- en aanmerkingen. Dat was zo verwarrend. De volgende dag moest je jezelf als het ware weer opnieuw opbouwen, haha. En tja, dat lukte niet altijd. Je pikte er iets uit, iets waar je wat aan had misschien en de rest probeerde je van je af te laten glijden. Of te vergeten. Soms duurde dat heel lang. Het is natuurlijk een bekend didactisch model dat op kunstacademies wordt toegepast. Iedere docent geeft zijn oprechte, authentieke mening en vaak zijn die meningen tegenstrijdig.  Uit al die verschillende ‘brokstukken’ probeer jij als student je identiteit als kunstenaar op te bouwen.’’

Wat is het idee achter dat didactische model? 
‘’Het is een voorbereiding op de beroepspraktijk. Het kweekt eelt op je ziel. De kunstwereld is een harde wereld, je kan beter niet al te teerhartig zijn. Maar dat is een ander gesprek.’’

 Waar zou dat gesprek over gaan? 
‘’Over de maatschappelijke waardering voor kunst en cultuur, met name in Nederland. Dat moet je leren als kind, zoals je ook spruitjes moet leren eten. Er valt natuurlijk van alles te zeggen over de manier waarop de kunstwereld in elkaar zit., maar we zouden het dan ook moeten hebben over de positie van de kunst in een groter verband, binnen onze samenleving.’’

Je vertelde mij eens dat het kunstenaarschap geen eenvoudig bestaan is, is dat hieraan gelinkt? 
‘’Kunst en cultuur zijn in Nederland veelal het kind van de rekening. Dat heeft gevolgen voor de financiële positie van kunstenaars en dat heeft weer zijn neerslag op het welzijn van de kunstenaars, op hun fysieke en mentale gezondheid, het ‘maatschappelijke geluk’. Dat blijkt nu ook weer tijdens deze coronacrisis. Als de markt stilvalt en je draagt zorg voor een gezin, dan brengt dat zorgen met zich mee. ‘’

Terugkomend op dat vaak gebruikte didactische model. Waarom denk je dat het vaak moeilijk is om de kritiek van je af te laten glijden als student? 
‘’Wanneer docent en student werk met elkaar bespreken, praten ze onbewust over hele persoonlijke dingen. Er zit weinig afstand tussen jou, je werk en je docent tijdens een werkbespreking. Er zijn bovendien geen regels. Die regels stel je zelf, er ligt niets vast in je werk of werkmethode. Dus als je daar een rake opmerking over krijgt dan komt dat hard binnen. Je moet echt jezelf zijn in je kunst. Zo slecht en zo goed als je zelf bent. Een andere keuze is er niet. Ik denk daarom dus dat authenticiteit en eerlijkheid de enige parameters zijn die van belang zijn.’’

Daaruit volgen de belangrijkste tips van Q.S. Serafijn:

1. Word jezelf. (Word je geen kunstenaar, dat is ook goed).

2. Wees voorbereid. De keuze voor het kunstenaarschap brengt je veel geluk (maar weinig maatschappelijk geluk).

3. Wees onverstoorbaar. Er is maar één mogelijke weg: jouw weg.

Kortom: luister zo weinig mogelijk naar je docenten, maar kijk naar ze en leer daarvan.

Mail

Vivian Mac Gillavry is antropoloog, student aan de Gerrit Rietveld Academie en verwondert zich graag over de mens en sociale constructen. Die verwondering uit zich in tekst, illustraties, beeldend werk en beeld-taalcombinaties. // vivian.mac.gillavry@hardhoofd.com

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie Robert Vermeiren – de derde Zomergast van 2021 – liet interviewer Janine Abbring en de kijker niet zomaar binnen. Gaandeweg de avond leek het plots of de kijker naar twee verschillende programma’s had gekeken, zag Tessa van Rooijen. Lees meer

Nieuws in beeld: In memoriam Dusty Hill

In memoriam Dusty Hill

Illustrator Anne Schillings brengt een postume ode aan de deze week overleden ZZ Top-bassist en -achtergrondzanger Dusty Hill. Lees meer

Ons Eiland en wat we vonden op de kust 3

Ons Eiland en wat we vonden op de kust

In Ons eiland en wat we vonden op de kust (het afstudeerwerk van Liene Schipper) wordt je meegenomen naar een wereld die bijna lijkt op de onze, maar waar olifanthotels kunnen praten, eenzame koeien luid loeien en brandstichting soms de oplossing lijkt. Een zoektocht naar hoe we elkaar kunnen proberen te begrijpen, en wat je nou eigenlijk moet doen als je denkt dat je elkaar eindelijk begrepen hebt.  Lees meer

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

Nee, er bestaat geen censuur in Nederland. Een witte auteur mag schrijven over mensen van kleur en een hetero schrijver over homoseksuele relaties. Maar of de lezer het ook wil lezen, dat is nog maar de vraag. Lees meer

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

''Het is een dag waarop je stevig in je schoenen moet staan.''
Lees een fragment uit het afstudeerwerk Stormvogel & Gelegenheidshaiku van Suzanne Reedijk: een tweeledige novelle over de zee, het leven dat soms vastloopt, en een reuzenkind dat in een veld verschijnt, en dat ook weer verdwijnt. Lees meer

Tendresse / Nederzettingen

Tendresse / Nederzettingen

Met zijn 'overrompelende, rijke poëzie' won dichter Erwin Hurenkamp dit jaar Editio's Debutantenschrijfwedstrijd. De jury roemde zijn poëzie, die vertrouwde thema's wonderlijk uitwerkt. Lees meer

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Floris Alkemade trapte het nieuwe seizoen Zomergasten af. Tot al te boude uitspraken liet de Rijksbouwmeester zich niet verleiden. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Malika Soudani verzamelt de herinneringen die ze nog heeft aan alle plekken waar ze een slaapkamer heeft gehad, vanaf haar geboorte tot aan het moment waarop ze haar afstudeerbundel schrijft. Hier lees je een fragment uit 'Waar ik een slaapkamer heb gehad'. Over een zusje met kanker, twee culturen onder één dak, bruin zijn in een witte familie en een gebroken gezin.  Lees meer

Vergeetweek mixtape

Een onvergetelijke mixtape

Traditiegetrouw sluiten we onze themaweek af met een mixtape, met nummers gekozen door onze redacteuren. Welke muziek doet ons vergeten of herinneren? Welke artiest maakte het beste nummer over vergeten en welk nummer waren we zelf geheel vergeten - en misschien was dat maar beter zo? Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Wat ik mezelf beloof

Wat ik mezelf beloof

Een poging om alles te vergeten, om je af te sluiten voor je herinneringen, is op voorhand gedoemd om te mislukken. Een kort verhaal over de (on)mogelijkheid om schoon schip te maken. Lees meer

 Weet je nog, de nacht?

Weet je nog, de nacht?

Het ‘vergeten’ nachtleven krabbelt terug, en onze eigen lichamen blijken zich als gisteren te herinneren hoe ze van hun eigen bewegingen kunnen genieten. Lees meer

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Marthe van Bronkhorst leidt haar lezer rond tussen de verloren schoenen en vergeten herinneringen in het Juttersmuseum. We stuiten op drie vergeten gedichten. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Kat, boom

Kat, boom

Een meisje klimt in een boom tijdens verstoppertje en wordt door de andere kinderen vergeten. Lees meer

De Ander (Vergeten)

De Ander (Vergeten)

Annelies van Wijk vraagt zichzelf nog voor ze is opgestaan om naar de ander te kijken. Dit gaat over zitten in een tweepersoonsbed,
Eenzaamheid die in alleen zijn verandert en een vijver in het matras met een eendenmoeder erin. Lees meer