Ludiek commentaar op het heroïsche nationaalsocialistische kunstideaal." /> Ludiek commentaar op het heroïsche nationaalsocialistische kunstideaal." />
nieuwsbrief
Asset 14

Ludiek

Elke dag verschijnt op hard//hoofd het fameuze woord van de dag. Bij één van deze woorden zoekt Mila elke maand een passend beeld uit de kunstgeschiedenis. Deze keer werd ‘Ludiek’ gekoppeld aan een werk uit ca. 1941 van de in Nederland onbekende kunstenaar Willi Baumeister.

Mail

--

De schilderijen van Willi Baumeister (1889-1955) werden ten tijde van het Derde Rijk als ‘Entartet’ bestempeld, een adjectief dat ook op het werk van kunstenaars als Paul Klee, Wassily Kandinsky en Marc Chagall werd toegepast. Dit waren joodse, linkse of pacifistische kunstenaars, kortom kunstenaars die niet nationaal socialistisch waren en daarom als een gevaar voor de maatschappij werden gezien. De schilderijen die ze maakten voldeden niet aan de door de nazi’s bedachte richtlijnen voor ‘Duitse’ (of juiste) kunst en werden daarom verboden en bestempeld als Entartet. De kunstenaars kregen een beroepsverbod. Uiteindelijk gold de naam ‘Entartete Kunst’ voor vrijwel alle avant-garde kunst (overigens betrof het alle kunstvormen, ook bijvoorbeeld muziek en literatuur), die niet als nazipropaganda kon worden ingezet.

In 1937 werd in München een tentoonstelling over Entartete Kunst georganiseerd om te laten zien hoe ‘ontaard’ en belachelijk moderne kunst was. Door de werken naast tekeningen en schilderijen van verstandelijk gehandicapten en psychiatrische patiënten te hangen, werd gesuggereerd dat deze werken aan elkaar gelijk stonden, en dat het allemaal werk van gekken was. Er werden zo’n 650 werken tentoongesteld waarvan een deel na afloop werd verbrand.

Willi Baumeister

Willi Baumeister, Arno Breker’s ‘The Avenger’ with head drawn by Willi Baumeister, ca. 1941

De ‘Duitse’ kunst volgens Hitler moest vooral heroïsch, glad en burgerlijk zijn om zo de nationaalsocialistische ideologie uit te kunnen beelden. Het hier afgebeelde reliëf voldeed aan deze eisen. Het werd gemaakt door Arno Breker, een van Hitlers favoriete beeldhouwers.

Baumeister heeft heel veel lef getoond met deze persiflage op Hitlers ‘Duitse’ kunst. Het is een simpel idee, maar daardoor heel goed. De heroiek en grootsheid die het beeld van Breker moest uitstralen worden in een klap weggeveegd door de cartoon van een grappig (joods?) mannetje met een pik als neus en schaamhaar op zijn hoofd. In werkelijkheid worden hier twee slangen gevangen!

Overigens is deze droedel helemaal niet representatief voor Baumeisters werk, dat uit honderden tekeningen en schilderijen bestaat. Tijdens de Tweede Wereldoorlog schilderde hij stiekem door. Op de een of andere manier is hij hier in Nederland maar ook in Engeland en de VS onbekend gebleven.

Mila

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Tip: Leer elkaars taal van de liefde

Leer elkaars taal van de liefde

Kiki Bolwijn heeft een bijzondere manier van communiceren met haar vader: zonder veel woorden te wisselen begrijpen ze elkaar heel goed. Een tip om elkaars taal van de liefde te leren spreken, ook als dat soms niet de jouwe is. Lees meer

 Vega Whopperwolf

Vega Whopperwolf

Alsof je een hongerige wolf aan de soja krijgt, zo kun je de prestatie van De Vegetarische Slager zien. Het bedrijf verovert langzaam maar zeker de Europese markt voor vleesvervangers. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Red zaterdag onze democratie 1

Red zaterdag onze democratie

Als terrorisme en doodsbedreigingen niet meer worden geschuwd om een racistische traditie in stand te houden, is jezelf uitspreken niet meer genoeg, ziet Naomí Combrink. De vrijheid van vergadering en de democratie staan op het spel. Lees meer

Alles vijf sterren: 15

Persoonlijke revoluties en opdringerige aansporingen

Deze week worden we blij van een eeuwenoude schoolkrant, een handig polsbandje en een kostuumdrama zoals we dat niet gewend zijn. Lees meer

Tip: Ga saneren

Ga saneren

De nachtmerrie van elke boekenliefhebber: Esmé van den Boom moet voor haar werk in de bibliotheek boeken wegdoen. Of word je hier juist ook wel zen van? Lees meer

 Mag ik nog even vangen?

Mag ik nog even vangen?

Honderden Amerikanen ontvingen eerder deze week opeens een nachtelijk berichtje van een vriend, kennis, collega... Maar die wisten op hun beurt nergens van. Oude berichten van jaren eerder werden 'gerecycled'. Het nieuws in beeld door Nastia Cistakova. Lees meer

Alles vijf sterren: Over straat in een andere wereld

Over straat in een andere wereld

Deze week worden we blij van een ontroerende, grappige bewerking van Oorlog en Vrede, een hilarische podcast over porno, en een app die hardlopen combineert met zombies. Lees meer

Column: Een brief op de schoorsteenmantel

Een brief op de schoorsteenmantel

In de jaren '70 hadden veel dertigers iets uit te vechten met hun moeder. Zo ook Trudy, die de hare speciaal daarvoor uitnodigde voor een weekend op het strand. Lees meer

Waterlanders

Waterlanders

Annelies van Wijk beschrijft een tragische familiegeschiedenis in de vorm van een kort verhaal. Lees meer

Poortwachters van de Homogemeenschap

Poortwachters van de homogemeenschap

Sebastiaan van der Lubbe ontmaskert het dunne laagje vernis dat we in Nederland ‘tolerantie’ noemen. Hij strijdt tegen de regenboogvlag als goedkoop fashion statement en vóór de regenboogvlag als pleitbezorger van inclusiviteit. Lees meer

 Wie stoot koning Netflix van de bank?

Wie stoot koning Netflix van de bank?

Voor koning Netflix staat er veel op het spel. Het is dringen geblazen voor de troonopvolgers. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

Filmtrialoog: Light Of My Life 1

Light Of My Life

Onze redacteuren werden meegesleept in de vlucht van Casey Affleck en zijn filmdochter in 'Light of my Life'. Lees meer

Hard//talk: Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Met enige verbazing ziet Vivian Mac Gillavry hoe goede doelen geld ophalen met acties die patiënten zelf vaak niet meer kunnen uitvoeren. Lees meer

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen 1

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen

Intenties om (nog) gelukkiger/gezonder/succesvoller te leven? Filosofe Lieke Knijnenburg onthult hoe de kapitalistische samenleving deze intenties in ons programmeert, en hoe we ertegen in opstand kunnen komen. Een bevrijdend essay over tijdverspilling, zelfverwoesting en liefde. Lees meer

Tip: Neem geen kat 1

Neem geen kat

Eva van den Boogaard heeft een kat. Een hele mooie, die het goed doet op Instagram. Maar toch had ze hem liever niet gehad. Een tip om niet onwillekeurig te gaan houden van een dier. Lees meer

 Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Zodra de trailer verzegeld werd, waren de 39 Chinese migranten die zich erin hadden verstopt kansloos. Het nieuws in beeld door Rob Worst. Lees meer

Alles vijf sterren 2

Zo komen we de herfst wel door

Deze week worden we blij van een ouderwetse spelletjesavond (bij jou thuis), het elegie van Kate Tempest en een fotoarchief. Lees meer

Column: Joh wat origineel

Joh wat origineel

Iduna Paalman had een zinnelijke droom over iemand die niet haar vriend is. Wat moet ze daarvan maken? Lees meer

Is het demonstratierecht in Nederland een farce?

Is het demonstratie­recht in Nederland een farce?

Na roerige protestweken met boze boeren en blokkades door Extinction Rebellion maakt Jarmo Berkhout de balans op. Hoe staat het er eigenlijk voor met het demonstratierecht in Nederland? Lees meer

Tip: Maak zinloze lijstjes

Maak zinloze lijstjes

Het schrijven gaat Jozien Wijkhuis niet altijd even makkelijk af, terwijl ze eigenlijk niets liever doet. Een podcast van Tim Clare bood soelaas. Een tip om het schrijven te demystificeren. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5