Asset 14

We laten ons niet sussen

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af.

Mail

De legers van Greta Thunberg dwingen de urgentie af. De laatste week van september protesteerden zo’n zes miljoen mensen over de hele wereld voor het klimaat. De jongste generaties – want om hun toekomst gaat het – hebben het voortouw genomen in wat de eerste echte mondiale protestbeweging in decennia lijkt te worden. In Nederland werd er gedemonstreerd in het berucht demonstratie-vijandige Den Haag, waar de politie altijd net iets meer geweldliefhebbers kent en protestroutes naar inzicht van de burgemeester worden aangepast. Toch waren er zo’n 40.000 mensen – massaal dus, voor Nederlandse begrippen, in deze tijd. De kinderen liepen voorop, maakten de mars, riepen 'system change not climate change'. Verandering kan niet lang uitblijven, voelde men, maar toen een paar dagen later met massale volkssteun de tractoren van protesterende boeren het Malieveld opreden vroeg ik me af: wat gaat er eigenlijk veranderen?

'System change not climate change' is een goede leus en eis, net zoals klimaatrechtvaardigheid. Ze duiden aan wat ervoor nodig is om de aanstaande, in werkelijkheid de zich al voltrekkende ramp, tegen te houden, namelijk de radicale breuk met alles – het systeem – wat die ramp heeft veroorzaakt. Tijdens de klimaatstaking besefte ik, net als tijdens de eerste spijbelactie van de scholieren, dat de jongste generatie dit daadwerkelijk snapt.

Uitzonderingen daargelaten – zoals de bezetting van het Maagdenhuis in 2015 – strekt het mijn generatie niet tot eer grotendeels vergeten te zijn wat protest betekent, wat de waarde is van verzet. We hebben geen moment gekend waarop we ons collectief hebben gemanifesteerd als generatie, in protest tegen een orde die het slechte laat voortbestaan, terwijl het goede, of de mogelijkheid van een alternatief, verstikt raakt. Ter meerdere eer en glorie van het voortbestaan van de status quo hebben we ons laten dresseren, in plaats van boos te worden. Een precair individualisme staat collectieve actie in de weg.

Het realisme bevindt zich aan de kant van de jonge activisten, die zijn ontwaakt uit de droom dat de bestaande orde goedaardig is.

Niks van dat alles bij de klimaatspijbelaars, geen cynisme, geen lamlendigheid. Ze weten wat er op het spel staat, weten dat ze ervoor moeten strijden, weten dat het anders algauw te laat is. Greta Thunberg is de ideale symbolische leider. Grote emancipatoire bewegingen hebben, als breuk met de normale, verlammende politieke gang van zaken en zijn middelmatige beheerders, in hun voorvechters de onkreukbaarheid van een heilige nodig. Rosa Luxemburg was dat ruim een eeuw geleden voor de arbeidersbeweging, de burgerrechtenbeweging had King. Nu veegt Greta de vloer aan met zowel autoritaire als liberale wereldleiders. Mensen (mannen) die hun dagen besteden aan het uitleggen dat ze doen wat ze kunnen en dat het goed is wat ze doen. Die ofwel hun leugens tot nieuwe waarheid uitroepen ofwel hun leugens inzetten om hun lafheid te camoufleren.

Het realisme bevindt zich aan de kant van de jonge activisten, die zijn ontwaakt uit de droom dat de bestaande orde goedaardig is. De bedreigingen en scheldpartijen die ze daarvoor moeten ondergaan zijn schandalig, maar een groter gevaar schuilt in de zogenaamd wijze, redelijke mensen (mannen) van het midden: apologeten die het hebben over groen kapitalisme, die bezweren dat “de technologie” met oplossingen zal komen, dat de economische groei niet gehinderd mag worden (vanwege “onze manier van leven”), dat we allemaal rustig en rationeel moeten blijven.

Onze grootste uitdaging is om niet in de val van de sussende woorden te trappen. Anderzijds komt er een punt waarop het niet genoeg is om de autoriteiten te confronteren met de wetenschappelijke feiten. Vanuit een positie van machtsongelijkheid kan sabotage de juiste strategie zijn, om te staken en op die manier aandacht voor het probleem te vragen, het spel niet mee te spelen. Maar als we het systeem willen veranderen – als we dus willen dat alles anders is – dan moet er genoeg macht worden verzameld om verandering af te dwingen. Dan moeten we ervoor uitkomen dat er geen steen op de andere gelaten zal worden als de redding van de aarde erom vraagt. Ons wordt het geloof aangepraat dat we niet weten wat we moeten doen wanneer de bestaande orde wegvalt. Daarmee worden we gechanteerd. Voor een werkelijk alternatief strijden zou het einde van die chantage betekenen.

Als in een politiestaat hadden we een paar dagen daarvoor ons beperkte parcours door de stad afgelegd en 'climate justice!' geroepen.

Hier dacht ik aan toen de tractoren Den Haag binnenrolden, na de grootste filevorming in de geschiedenis te hebben veroorzaakt en alsnog op massale steun van de bevolking konden rekenen. De boeren hadden aanstoot genomen aan het voorstel van een D66-Kamerlid om de veestapel te halveren (omwille van het milieu), parkeerden hun voertuigen op het Malieveld waar het de klimaatstakers nog verboden was te verzamelen, blokkeerden het gehele wegennetwerk, werden toegejuicht door compleet politiek Den Haag, en baadden in de media-aandacht. Als in een politiestaat hadden we een paar dagen daarvoor ons beperkte parcours door de stad afgelegd en 'climate justice!' geroepen.

Lopen en roepen is niet genoeg als het heersende cynisme het toestaat om tranen te laten om de brandende Amazone terwijl de kolencentrales gebouwd blijven worden, de veeboeren het milieubeleid bepalen, en zelfs in het linkse Amsterdam groene autonome plekken als ADM en de Lutkemeerpolder moeten wijken voor havenindustrie en bedrijfsterreinen. De jonge klimaatspijbelaars verdienen onze onvoorwaardelijke steun. Ze hebben het voortouw genomen in de collectieve acties tegen de klimaatverandering die het ultieme politieke en maatschappelijke thema van onze tijd zal zijn. Maar om 'system change' te realiseren kan niemand stil blijven zitten. Op 7 oktober was het de beurt aan Extinction Rebellion om een nieuwe tactiek uit te testen: verstoring van de openbare orde door de verkeerslagader voor het Rijksmuseum te blokkeren en bezetten. De bezetting duurde uiteindelijk een dag, maar was als onbevreesde uitdaging van het gezag het signaal voor een nieuwe fase – de radicalisering van het klimaatprotest.

Jarmo Berkhout werkt bij Het Actiefonds, een Amsterdamse organisatie die wereldwijd activisten ondersteunt. Hij studeerde filosofie aan de UvA, die hij meermaals hielp te bezetten, en is schrijver.

Ka-Tjun Hau is beeldredacteur bij Hard//hoofd, fotograaf en kunstscout.

Lees verder Lees verder

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al tien jaar een vrije ruimte voor talentvolle makers. Elke dag verschijnen op onze site artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties. Zonder advertenties en helemaal gratis.

Maar zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Steun ons en ontvang speciaal geselecteerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars. Én een Hard//hoofd-tasje. Je eerste kunstwerk is van Hard//hoofd-maker Nastia Cistakova.

Steun ons
het laatste
Lieve Mark 2

Lieve Mark

Jan Hamstra sneed zijn kijk op Zwarte Piet in hout voor zijn beeldkritiek 'Lieve Mark'. Hij neemt ons in sneltreinvaart mee door de geschiedenis van raciale karikaturen, en drukt premier Mark Rutte op het hart dat hij zich meer in die geschiedenis zou moeten verdiepen. Lees meer

Hard//talk: Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Een label geeft een naam aan een ervaring, maar kan nooit een verklaring zijn voor waarom iemand, op dat specifieke moment in haar leven, die specifieke klachten heeft. Lees meer

Paw Patrol krijgt concurrentie

Paw Patrol krijgt concurrentie

De Australische hond Bear werd als puppy achtergelaten. Hij werd zelf gered, en sindsdien staat zijn leven in het teken van het redden van andere dieren. Het nieuws in beeld door Aida de Jong. Lees meer

Mannelijkheid en de giftige erfenis van Wolkers

Mannelijkheid en de giftige erfenis van Wolkers

Gijsbert Pols herleest Wolkers' meesterwerk Turks fruit, en moet constateren dat de roman niets waarmaakt van de bevrijding die hem wordt toegedicht. Een bewerkt hoofdstuk uit Pols' nieuwe essaybundel 'Het onhoudbare midden'. Lees meer

Automatische concepten 27

Ben je wel echt verslaafd aan je smartphone?

Dagelijks besteden we eindeloos veel tijd aan onze smartphones. Sommigen wijten dat aan een verslaving. Gatool Katawazi pleit ervoor dat we onze verantwoordelijkheid nemen voor dit gedrag, en spaarzaam om te springen met het woord 'verslaving'. Lees meer

 Vega Whopperwolf

Vega Whopperwolf

Alsof je een hongerige wolf aan de soja krijgt, zo kun je de prestatie van De Vegetarische Slager zien. Het bedrijf verovert langzaam maar zeker de Europese markt voor vleesvervangers. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Red zaterdag onze democratie 1

Red zaterdag onze democratie

Als terrorisme en doodsbedreigingen niet meer worden geschuwd om een racistische traditie in stand te houden, is jezelf uitspreken niet meer genoeg, ziet Naomí Combrink. De vrijheid van vergadering en de democratie staan op het spel. Lees meer

 Mag ik nog even vangen?

Mag ik nog even vangen?

Honderden Amerikanen ontvingen eerder deze week opeens een nachtelijk berichtje van een vriend, kennis, collega... Maar die wisten op hun beurt nergens van. Oude berichten van jaren eerder werden 'gerecycled'. Het nieuws in beeld door Nastia Cistakova. Lees meer

Poortwachters van de Homogemeenschap

Poortwachters van de homogemeenschap

Sebastiaan van der Lubbe ontmaskert het dunne laagje vernis dat we in Nederland ‘tolerantie’ noemen. Hij strijdt tegen de regenboogvlag als goedkoop fashion statement en vóór de regenboogvlag als pleitbezorger van inclusiviteit. Lees meer

 Wie stoot koning Netflix van de bank?

Wie stoot koning Netflix van de bank?

Voor koning Netflix staat er veel op het spel. Het is dringen geblazen voor de troonopvolgers. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

Filmtrialoog: Light Of My Life 1

Light Of My Life

Onze redacteuren werden meegesleept in de vlucht van Casey Affleck en zijn filmdochter in 'Light of my Life'. Lees meer

Hard//talk: Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Met enige verbazing ziet Vivian Mac Gillavry hoe goede doelen geld ophalen met acties die patiënten zelf vaak niet meer kunnen uitvoeren. Lees meer

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen 1

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen

Intenties om (nog) gelukkiger/gezonder/succesvoller te leven? Filosofe Lieke Knijnenburg onthult hoe de kapitalistische samenleving deze intenties in ons programmeert, en hoe we ertegen in opstand kunnen komen. Een bevrijdend essay over tijdverspilling, zelfverwoesting en liefde. Lees meer

 Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Zodra de trailer verzegeld werd, waren de 39 Chinese migranten die zich erin hadden verstopt kansloos. Het nieuws in beeld door Rob Worst. Lees meer

Is het demonstratierecht in Nederland een farce?

Is het demonstratie­recht in Nederland een farce?

Na roerige protestweken met boze boeren en blokkades door Extinction Rebellion maakt Jarmo Berkhout de balans op. Hoe staat het er eigenlijk voor met het demonstratierecht in Nederland? Lees meer

Een vuile plas regenwater

Een vuile plas regenwater

Alexander van der Weide bespreekt op intuïtieve wijze de klassieke film Stalker van Tarkovski. ‘Probeer nooit je idee over te brengen aan het publiek — het is een ondankbare en zinloze taak. Laat ze het leven zien en ze zullen in zichzelf de middelen vinden om het te beoordelen en te waarderen.’ Lees meer

Mevrouw Rouw in Zomergasten 2

Mevrouw Rouw in Zomergasten

Hard//hoofd grijpt terug op de Zomergasten-verslagen van deze zomer met een onconventionele gast die toepasselijk is voor de grauwe dagen. Lees meer

 China trekt zich er niets van aan

China trekt zich er niets van aan

China gaat zijn eigen gang, terwijl de internationale gemeenschap niet veel meer doet dan waarschuwingen uitdelen. Lees meer

Hard//talk: Betrokkenheid begint bij meer geld en tijd 4

Betrokkenheid begint bij meer geld en tijd

Diederik Samsom stelde onlangs dat welvaart uit meer bestaat dan inkomen. Wolter de Boer ziet dat geld en tijd wel noodzakelijk zijn om je als burger te engageren met de problemen van deze tijd. Lees meer

800 meter jezelf behouden

800 meter jezelf behouden

'In de sportwereld ben je enkel een held als je wint. Semenya’s zwarte, te mannelijke lichaam heeft in de ogen van de atletiekfederatie gefaald.' Lees meer

Steun ons en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor talentvolle makers. Zonder advertenties en helemaal gratis. Dankzij onze kunstverzamelaars. Steun ons en ontvang speciaal geselecteerde kunstwerken. Én een Hard//hoofd-tasje. Je eerste kunstwerk is van Hard//hoofd-maker Nastia Cistakova.

Steun ons