Asset 14

We laten ons niet sussen

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af.

De legers van Greta Thunberg dwingen de urgentie af. De laatste week van september protesteerden zo’n zes miljoen mensen over de hele wereld voor het klimaat. De jongste generaties – want om hun toekomst gaat het – hebben het voortouw genomen in wat de eerste echte mondiale protestbeweging in decennia lijkt te worden. In Nederland werd er gedemonstreerd in het berucht demonstratie-vijandige Den Haag, waar de politie altijd net iets meer geweldliefhebbers kent en protestroutes naar inzicht van de burgemeester worden aangepast. Toch waren er zo’n 40.000 mensen – massaal dus, voor Nederlandse begrippen, in deze tijd. De kinderen liepen voorop, maakten de mars, riepen 'system change not climate change'. Verandering kan niet lang uitblijven, voelde men, maar toen een paar dagen later met massale volkssteun de tractoren van protesterende boeren het Malieveld opreden vroeg ik me af: wat gaat er eigenlijk veranderen?

'System change not climate change' is een goede leus en eis, net zoals klimaatrechtvaardigheid. Ze duiden aan wat ervoor nodig is om de aanstaande, in werkelijkheid de zich al voltrekkende ramp, tegen te houden, namelijk de radicale breuk met alles – het systeem – wat die ramp heeft veroorzaakt. Tijdens de klimaatstaking besefte ik, net als tijdens de eerste spijbelactie van de scholieren, dat de jongste generatie dit daadwerkelijk snapt.

Uitzonderingen daargelaten – zoals de bezetting van het Maagdenhuis in 2015 – strekt het mijn generatie niet tot eer grotendeels vergeten te zijn wat protest betekent, wat de waarde is van verzet. We hebben geen moment gekend waarop we ons collectief hebben gemanifesteerd als generatie, in protest tegen een orde die het slechte laat voortbestaan, terwijl het goede, of de mogelijkheid van een alternatief, verstikt raakt. Ter meerdere eer en glorie van het voortbestaan van de status quo hebben we ons laten dresseren, in plaats van boos te worden. Een precair individualisme staat collectieve actie in de weg.

Het realisme bevindt zich aan de kant van de jonge activisten, die zijn ontwaakt uit de droom dat de bestaande orde goedaardig is.

Niks van dat alles bij de klimaatspijbelaars, geen cynisme, geen lamlendigheid. Ze weten wat er op het spel staat, weten dat ze ervoor moeten strijden, weten dat het anders algauw te laat is. Greta Thunberg is de ideale symbolische leider. Grote emancipatoire bewegingen hebben, als breuk met de normale, verlammende politieke gang van zaken en zijn middelmatige beheerders, in hun voorvechters de onkreukbaarheid van een heilige nodig. Rosa Luxemburg was dat ruim een eeuw geleden voor de arbeidersbeweging, de burgerrechtenbeweging had King. Nu veegt Greta de vloer aan met zowel autoritaire als liberale wereldleiders. Mensen (mannen) die hun dagen besteden aan het uitleggen dat ze doen wat ze kunnen en dat het goed is wat ze doen. Die ofwel hun leugens tot nieuwe waarheid uitroepen ofwel hun leugens inzetten om hun lafheid te camoufleren.

Het realisme bevindt zich aan de kant van de jonge activisten, die zijn ontwaakt uit de droom dat de bestaande orde goedaardig is. De bedreigingen en scheldpartijen die ze daarvoor moeten ondergaan zijn schandalig, maar een groter gevaar schuilt in de zogenaamd wijze, redelijke mensen (mannen) van het midden: apologeten die het hebben over groen kapitalisme, die bezweren dat “de technologie” met oplossingen zal komen, dat de economische groei niet gehinderd mag worden (vanwege “onze manier van leven”), dat we allemaal rustig en rationeel moeten blijven.

Onze grootste uitdaging is om niet in de val van de sussende woorden te trappen. Anderzijds komt er een punt waarop het niet genoeg is om de autoriteiten te confronteren met de wetenschappelijke feiten. Vanuit een positie van machtsongelijkheid kan sabotage de juiste strategie zijn, om te staken en op die manier aandacht voor het probleem te vragen, het spel niet mee te spelen. Maar als we het systeem willen veranderen – als we dus willen dat alles anders is – dan moet er genoeg macht worden verzameld om verandering af te dwingen. Dan moeten we ervoor uitkomen dat er geen steen op de andere gelaten zal worden als de redding van de aarde erom vraagt. Ons wordt het geloof aangepraat dat we niet weten wat we moeten doen wanneer de bestaande orde wegvalt. Daarmee worden we gechanteerd. Voor een werkelijk alternatief strijden zou het einde van die chantage betekenen.

Als in een politiestaat hadden we een paar dagen daarvoor ons beperkte parcours door de stad afgelegd en 'climate justice!' geroepen.

Hier dacht ik aan toen de tractoren Den Haag binnenrolden, na de grootste filevorming in de geschiedenis te hebben veroorzaakt en alsnog op massale steun van de bevolking konden rekenen. De boeren hadden aanstoot genomen aan het voorstel van een D66-Kamerlid om de veestapel te halveren (omwille van het milieu), parkeerden hun voertuigen op het Malieveld waar het de klimaatstakers nog verboden was te verzamelen, blokkeerden het gehele wegennetwerk, werden toegejuicht door compleet politiek Den Haag, en baadden in de media-aandacht. Als in een politiestaat hadden we een paar dagen daarvoor ons beperkte parcours door de stad afgelegd en 'climate justice!' geroepen.

Lopen en roepen is niet genoeg als het heersende cynisme het toestaat om tranen te laten om de brandende Amazone terwijl de kolencentrales gebouwd blijven worden, de veeboeren het milieubeleid bepalen, en zelfs in het linkse Amsterdam groene autonome plekken als ADM en de Lutkemeerpolder moeten wijken voor havenindustrie en bedrijfsterreinen. De jonge klimaatspijbelaars verdienen onze onvoorwaardelijke steun. Ze hebben het voortouw genomen in de collectieve acties tegen de klimaatverandering die het ultieme politieke en maatschappelijke thema van onze tijd zal zijn. Maar om 'system change' te realiseren kan niemand stil blijven zitten. Op 7 oktober was het de beurt aan Extinction Rebellion om een nieuwe tactiek uit te testen: verstoring van de openbare orde door de verkeerslagader voor het Rijksmuseum te blokkeren en bezetten. De bezetting duurde uiteindelijk een dag, maar was als onbevreesde uitdaging van het gezag het signaal voor een nieuwe fase – de radicalisering van het klimaatprotest.

Mail

Jarmo Berkhout werkt bij Het Actiefonds, een Amsterdamse organisatie die wereldwijd activisten ondersteunt. Hij studeerde filosofie aan de UvA, die hij meermaals hielp te bezetten, en is schrijver.

Ka-Tjun Hau is beeldredacteur bij Hard//hoofd, fotograaf en kunstscout.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
Lees meer
test
het laatste
Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

In dit persoonlijke essay reflecteert Tom Kniesmeijer op queer activisme en literatuur, oftewel: de reden dat we strijden en schrijven. Lees meer

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Zelfs 150 jaar na de afschaffing van de slavernij, zijn de gevolgen daarvan nog steeds voelbaar. Veel Nederlanders zien helaas niet in hoe de koloniale geschiedenis het heden heeft vormgegeven. Pas als je de bloedrode draad door de Nederlandse geschiedenis begrijpt, kun je de huidige ontwikkelingen echt begrijpen stelt Jazz Komproe. ‘Een onzichtbare wond laat zich immers moeilijk genezen.’ Lees meer

:Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

In april 2023 werd een onschuldige dragqueen-voorleesmiddag plots het middelpunt van ophef. Opgefokt door radicaal-rechtse groeperingen, werd er die middag luid geprotesteerd tegen het initiatief. Op het verkeerde tijdstip, maar toch: de morele paniek was niet te overzien. Reden genoeg voor Rijk Kistemaker om na te gaan: die paniek, waar komt die vandaan? En wat zit er eigenlijk achter? Lees meer

Navelstaren als rebellie

Navelstaren als rebellie

Voor ons vorige magazine, schreef Lena Plantinga een essay over waarom het revolutionair is als vrouwen schrijven over emoties, liefde, alledaagse dingen en seks. ‘Ik schrijf omdat ik boos ben terwijl iedereen me altijd lief noemt.’ Lees meer

Wie blijft? De kennisvlucht in Suriname

Het Sranantongo leeft

Het Sranantongo wordt steeds meer gesproken in Suriname om de massa aan te spreken. Toch is het Nederlands nog steeds de enige officiële taal van het land. Voor het drieluik dat Kevin Headley schrijft over hoe het koloniale verleden nog voortleeft in Suriname, gaat hij in dit derde en laatste deel in op de geschiedenis... Lees meer

Wie blijft? De kennisvlucht in Suriname 1

Wie blijft er over na de kennisvlucht in Suriname?

Hoogopgeleiden trekken steeds vaker weg uit Suriname. In dit tweede deel van een drieluik over hoe het koloniale verleden doorleeft in Suriname, gaat Kevin Headley in op hoe de kennisvlucht zich verhoudt tot de economische staat van het land. Lees meer

Eenzaamheid trekt me niet, maar ik heb er behoefte aan

Eenzaamheid trekt me niet, maar ik heb er behoefte aan

Eva van den Boogaard schreef een brief aan Roland Barthes, die in zijn dagboeken over eenzaamheid en vrijheid schreef wat zij zelf niet kon verwoorden. ‘Je hebt me lang gerustgesteld, maar waar ik de herkenning eerst geruststellend vond, vind ik haar de laatste tijd steeds verontrustender.’ Lees meer

Suriname is één groot slavernijmuseum

Suriname is één groot slavernijmuseum

Een slavernijmuseum is niet genoeg. Kevin Headley stelt de vraag hoe Nederland Suriname tegemoet kan komen op gebied van cultureel erfgoed rondom het koloniale verleden. ‘Ik denk dat de belangrijkste vraag die Nederland aan Suriname moet stellen is: “Wat heb je nodig?”’ Lees meer

Wanneer steek je nou eindelijk je middelvinger op?

Wanneer steek je nou eindelijk je middelvinger op?

Waarom wil je nog altijd niet-homo en meer genderbevestigend zijn? In deze brief bespreekt Jochum de waanvrijheid rondom homoseksualiteit. Lees meer

Lieve Mr. Dickhead

Lieve Mr. Dickhead

Op 7 januari schreef N. een liefdevolle goedmaakbrief en wilde deze persoonlijk overhandigen aan M. Zeven dagen eerder, op nieuwjaarsdag, mondde een akkefietje uit in de dramatische afloop van hun kortstondige doch intensieve liefdesrelatie. Het bleef niet bij een enkele ochtendbrief. Lees meer

:The chosen family: Beelden van queer vruchtbaarheid

The chosen family: Beelden van queer vruchtbaarheid

Marit Pilage onderzoekt beelden van queer vruchtbaarheid in de kunst om zo de definitie van vruchtbaarheid, zwangerschap en ouderschap te herdefiniëren. Lees meer

Een woud vol dichtgetimmerde hokjes

Een woud vol dichtgetimmerde hokjes

Zazie Duinker baant zich een weg door het oerwoud van de (hergedefinieerde) woorden. Lees meer

In de afwezigheid van 1

In de afwezigheid van

Marit Pilage onderzoekt de rol en betekenis van kunst bij zwangerschap en vruchtbaarheid, maar vooral ook bij het uitblijven daarvan. Lees meer

Liever een monster

Liever een monster

Het is moeilijk te accepteren dat mensen kunnen doden, maar waarom maken we van moordenaars karikaturen? Een voorpublicatie uit Lotje Steins Bisschop en Roselien Herderschee Dodelijke gekte. Lees meer

Hoe in Duitsland het Zionistische establishment wint

Hoe in Duitsland elke vorm van empathie met inwoners van Palestina wordt verboden

De situatie in Duitsland is de laatste dagen geëscaleerd. Het politieapparaat en de politiek gebruiken harde repressiemiddelen om vooral Duitse mensen van kleur of met een migratieachtergrond de kop in te drukken. Zij verliezen op dit moment hun vrijheid van meningsuiting. Lees meer

Een villa voor het onbekende

Een villa voor het onbekende

Floris Tesink bezocht het FOMU, waar Grace Ndiritu door associatieve combinatie een expositie invulde. "Dit conflict tussen de fotografie en de ruimte brengt je op een plek die niet te begrijpen is, maar toch verslavend voelt voor degene die zich hieraan overgeeft." Lees meer

Wat dondert het of fossiele subsidies ‘echt subsidies zijn’?

Wat dondert het of fossiele subsidies ‘echte subsidies’ zijn?

‘De grootste catastrofe in de geschiedenis van de mensheid is niet het moment voor afleidingsmanoeuvres.’ Lees meer

:De aankondiging: De kunst van vertrekken (deel 1)

De kunst van vertrekken: de aankondiging

Voor kunstenaars is het essentieel om zichtbaar te zijn voor publiek. Maar wat gebeurt er als een kunstenaar zich terugtrekt of zelfs helemaal stopt met het maken van kunst? In deel 1 van de serie ‘De kunst van het vertrekken’ kijkt Lara den Hartog Jager naar de kunst waarmee sommige kunstenaars afscheid nemen uit de kunstwereld. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer