Asset 14

We laten ons niet sussen

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af.

De legers van Greta Thunberg dwingen de urgentie af. De laatste week van september protesteerden zo’n zes miljoen mensen over de hele wereld voor het klimaat. De jongste generaties – want om hun toekomst gaat het – hebben het voortouw genomen in wat de eerste echte mondiale protestbeweging in decennia lijkt te worden. In Nederland werd er gedemonstreerd in het berucht demonstratie-vijandige Den Haag, waar de politie altijd net iets meer geweldliefhebbers kent en protestroutes naar inzicht van de burgemeester worden aangepast. Toch waren er zo’n 40.000 mensen – massaal dus, voor Nederlandse begrippen, in deze tijd. De kinderen liepen voorop, maakten de mars, riepen 'system change not climate change'. Verandering kan niet lang uitblijven, voelde men, maar toen een paar dagen later met massale volkssteun de tractoren van protesterende boeren het Malieveld opreden vroeg ik me af: wat gaat er eigenlijk veranderen?

'System change not climate change' is een goede leus en eis, net zoals klimaatrechtvaardigheid. Ze duiden aan wat ervoor nodig is om de aanstaande, in werkelijkheid de zich al voltrekkende ramp, tegen te houden, namelijk de radicale breuk met alles – het systeem – wat die ramp heeft veroorzaakt. Tijdens de klimaatstaking besefte ik, net als tijdens de eerste spijbelactie van de scholieren, dat de jongste generatie dit daadwerkelijk snapt.

Uitzonderingen daargelaten – zoals de bezetting van het Maagdenhuis in 2015 – strekt het mijn generatie niet tot eer grotendeels vergeten te zijn wat protest betekent, wat de waarde is van verzet. We hebben geen moment gekend waarop we ons collectief hebben gemanifesteerd als generatie, in protest tegen een orde die het slechte laat voortbestaan, terwijl het goede, of de mogelijkheid van een alternatief, verstikt raakt. Ter meerdere eer en glorie van het voortbestaan van de status quo hebben we ons laten dresseren, in plaats van boos te worden. Een precair individualisme staat collectieve actie in de weg.

Het realisme bevindt zich aan de kant van de jonge activisten, die zijn ontwaakt uit de droom dat de bestaande orde goedaardig is.

Niks van dat alles bij de klimaatspijbelaars, geen cynisme, geen lamlendigheid. Ze weten wat er op het spel staat, weten dat ze ervoor moeten strijden, weten dat het anders algauw te laat is. Greta Thunberg is de ideale symbolische leider. Grote emancipatoire bewegingen hebben, als breuk met de normale, verlammende politieke gang van zaken en zijn middelmatige beheerders, in hun voorvechters de onkreukbaarheid van een heilige nodig. Rosa Luxemburg was dat ruim een eeuw geleden voor de arbeidersbeweging, de burgerrechtenbeweging had King. Nu veegt Greta de vloer aan met zowel autoritaire als liberale wereldleiders. Mensen (mannen) die hun dagen besteden aan het uitleggen dat ze doen wat ze kunnen en dat het goed is wat ze doen. Die ofwel hun leugens tot nieuwe waarheid uitroepen ofwel hun leugens inzetten om hun lafheid te camoufleren.

Het realisme bevindt zich aan de kant van de jonge activisten, die zijn ontwaakt uit de droom dat de bestaande orde goedaardig is. De bedreigingen en scheldpartijen die ze daarvoor moeten ondergaan zijn schandalig, maar een groter gevaar schuilt in de zogenaamd wijze, redelijke mensen (mannen) van het midden: apologeten die het hebben over groen kapitalisme, die bezweren dat “de technologie” met oplossingen zal komen, dat de economische groei niet gehinderd mag worden (vanwege “onze manier van leven”), dat we allemaal rustig en rationeel moeten blijven.

Onze grootste uitdaging is om niet in de val van de sussende woorden te trappen. Anderzijds komt er een punt waarop het niet genoeg is om de autoriteiten te confronteren met de wetenschappelijke feiten. Vanuit een positie van machtsongelijkheid kan sabotage de juiste strategie zijn, om te staken en op die manier aandacht voor het probleem te vragen, het spel niet mee te spelen. Maar als we het systeem willen veranderen – als we dus willen dat alles anders is – dan moet er genoeg macht worden verzameld om verandering af te dwingen. Dan moeten we ervoor uitkomen dat er geen steen op de andere gelaten zal worden als de redding van de aarde erom vraagt. Ons wordt het geloof aangepraat dat we niet weten wat we moeten doen wanneer de bestaande orde wegvalt. Daarmee worden we gechanteerd. Voor een werkelijk alternatief strijden zou het einde van die chantage betekenen.

Als in een politiestaat hadden we een paar dagen daarvoor ons beperkte parcours door de stad afgelegd en 'climate justice!' geroepen.

Hier dacht ik aan toen de tractoren Den Haag binnenrolden, na de grootste filevorming in de geschiedenis te hebben veroorzaakt en alsnog op massale steun van de bevolking konden rekenen. De boeren hadden aanstoot genomen aan het voorstel van een D66-Kamerlid om de veestapel te halveren (omwille van het milieu), parkeerden hun voertuigen op het Malieveld waar het de klimaatstakers nog verboden was te verzamelen, blokkeerden het gehele wegennetwerk, werden toegejuicht door compleet politiek Den Haag, en baadden in de media-aandacht. Als in een politiestaat hadden we een paar dagen daarvoor ons beperkte parcours door de stad afgelegd en 'climate justice!' geroepen.

Lopen en roepen is niet genoeg als het heersende cynisme het toestaat om tranen te laten om de brandende Amazone terwijl de kolencentrales gebouwd blijven worden, de veeboeren het milieubeleid bepalen, en zelfs in het linkse Amsterdam groene autonome plekken als ADM en de Lutkemeerpolder moeten wijken voor havenindustrie en bedrijfsterreinen. De jonge klimaatspijbelaars verdienen onze onvoorwaardelijke steun. Ze hebben het voortouw genomen in de collectieve acties tegen de klimaatverandering die het ultieme politieke en maatschappelijke thema van onze tijd zal zijn. Maar om 'system change' te realiseren kan niemand stil blijven zitten. Op 7 oktober was het de beurt aan Extinction Rebellion om een nieuwe tactiek uit te testen: verstoring van de openbare orde door de verkeerslagader voor het Rijksmuseum te blokkeren en bezetten. De bezetting duurde uiteindelijk een dag, maar was als onbevreesde uitdaging van het gezag het signaal voor een nieuwe fase – de radicalisering van het klimaatprotest.

Mail

Jarmo Berkhout werkt bij Het Actiefonds, een Amsterdamse organisatie die wereldwijd activisten ondersteunt. Hij studeerde filosofie aan de UvA, die hij meermaals hielp te bezetten, en is schrijver.

Ka-Tjun Hau is beeldredacteur bij Hard//hoofd, fotograaf en kunstscout.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Automatische concepten 56

Een Afrikaanse kritiek op het Antropoceen

In het Antropoceen zou 'de mens' een bepalende factor zijn in het verstoren van het klimaat en de biodiversiteit. Maar wie kan zich eigenlijk tot mens rekenen? En wie wordt als object behandeld? Grâce Ndjako verwerpt het Antropoceen als een eurocentrisch idee. Lees meer

Je partner slaan is nog geen doodvonnis voor je carrière

Je partner slaan is (nog) geen doodvonnis voor je carrière

Het onderscheid tussen de publieke en de privésfeer is soms vaag, maar geweld achter de voordeur zouden we nóóit door de vingers moeten zien, meent Jihane Chaara. Waarom komen zoveel publieke figuren ermee weg? Lees meer

Kunst is werk

Kunst is werk

Brood noemen we essentieel, theater niet. Maar wat als je in het theater je brood verdient? Lees meer

 Klop, klop, wie is waar?

Klop, klop, wie is waar?

De klopjacht op de voortvluchtige militair Jürgen Conings doet de in België woonachtige Amerikaanse illustrator Sebastian Eisenberg denken aan iets wat in zijn thuisland zou gebeuren; niet in Europa. Lees meer

Flaneur versus voyeur

Flaneur versus voyeur

Sarah Vergaerde onderzoekt het doelloos ronddwalen én het al dan niet onopgemerkt gluren naar de ander aan de hand van boeken, films, podcasts en documentaires, waaronder My Amsterdam van Ed van der Elsken. Lees meer

Filmtrialoog: Ruben Brandt: Collector

Ruben Brandt: Collector

Onze redacteuren Jorne Vriens en Oscar Spaans en illustrator Friso Blankevoort bekeken de animatiefilm Ruben Brandt: Collector en zagen een verhaal dat niet in een andere vorm had kunnen worden verteld. Lees meer

Nieuws in beeld: Is het kunst of geeft het winst?

Is het kunst of geeft het winst?

Illustrator Loes van Gils kijkt met afgrijzen naar de afwegingen die het kabinet maakt. Dierentuinen, sportscholen en binnenzwembaden werden geopend, culturele instellingen moesten de deuren gesloten houden. Lees meer

Lang leve de slush pile 1

Lang leve de slush pile

Hoe kan literair Nederland inclusiever worden als het steeds vaker weigert ongevraagde manuscripten aan te nemen? Een pleidooi voor een openboekbeleid. Lees meer

ALL-IN

Een levendig gebrek aan bescheidenheid

De allereerste kunsttrialoog op Hard//hoofd. Wat vonden redacteuren Jorne Vriens, Iris van der Werff en Vivian Mac Gillavry van de tentoonstelling ALL-INN in het HEM? Lees meer

Voor sommigen gelden nog steeds dezelfde reisbeperkingen

Voor sommigen gelden nog altijd dezelfde reisbeperkingen

Jonathan Luger is in de trein naar Amsterdam getuige van een ongehoorzaamheidsactie die niet bepaald burgerlijk is. Hij beseft hoe het internationale reisverkeer het afgelopen jaar voor vluchtelingen relatief weinig is veranderd. Lees meer

Essay: Boy's don't cry 1

Boys don't cry

In de essayreeks Boys don't cry onderzoekt Jonathan van der Horst mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 1 met de films Mulan en Like father, like son. Lees meer

Nieuws in beeld: Donorhart uit een doos

Donorhart uit een doos

De heart-in-a-box kan (vlak) na het overlijden van een donor diens hart weer op gang laten komen. Illustrator Simcha van der Veen is diep onder de indruk. Lees meer

Verkrachting vindt niet plaats in een vacuüm

Verkrachting vindt niet plaats in een vacuüm

Linkse mensen hebben vaak het idee dat zij buiten en boven de 'verkrachtingscultuur' staan, meent Harriet Bergman. Maar iemands politieke overtuiging zegt weinig over hoe diegene daadwerkelijk met machtsverschillen omgaat. Lees meer

Constant in verbinding en toch eenzaam

Constant in verbinding en toch eenzaam

Een plek waar je echt alleen bent en niet steeds naar je telefoon kunt grijpen. Waar vinden we die nog? Stefanie Gordin denkt met heimwee terug aan haar tijd in de Russische datsja's. Lees meer

 Giftige goudkoorts

Giftige goudkoorts

Jaarlijks belandt meer dan 130.000 kilo kwik - gebruikt voor het vinden van goud - in de Surinaamse natuur. Lees meer

Het vervolg van een rouwwoordenboek

Het vervolg van een rouwwoordenboek

De persoonlijke worsteling van Babet te Winkel om woorden te vinden voor haar rouw, was helemaal niet zo persoonlijk. Ze ontving vele berichten van mensen die zich in haar rouwwoordenboek herkenden. Dit is het vervolg van haar rouwwoordenboek. Lees meer

Hard//talk: Wie Thierry volgt

Wie Thierry volgt

Thierry Baudet heeft er heel wat kiezers bij die simpelweg hun vrijheid terug willen. Julius Koetsier vreest dat zij verzeild zullen raken in een moeras van verzinselen over UFO's en dinosaurussen. Lees meer

Nooit meer hier

Nooit meer genocide (hier)

Nooit meer genocide, dat beloven we elkaar op 4 mei. Maar wat zijn de lessen van 4 mei waard als we ze niet kunnen toepassen om nú een groep in nood te redden? Lees meer

Nieuws in beeld: Volle terrassen, volle ic's

Volle terrassen, volle ic's

Het demissionaire kabinet gaf groen licht voor het openen van de terrassen - en dus ook voor volle ic's. Lees meer

Ali B gaat je niet redden

Ali B gaat je niet redden

‘Self made men’ prediken in online succescursussen dat succes voor iedereen binnen handbereik ligt. Lees meer