Asset 14

Voetbal is chaos

Voetbal is een wispelturige, vrije, fascinerende, geweldige sport. Maar wie wekelijks op de vaderlandse knollenvelden verkeert, weet ook dat het er broeit. Rutger verbaast zich over de verbazing na de dood van een grensrechter: "In het amateurvoetbal is iedereen permanent woedend."

Overal in de voetbalwereld werd de afgelopen week “verbijsterd” gereageerd op de dood van een amateurgrensrechter uit Almere. KNVB-voorzitter Michael van Praag, chef amateurvoetbal Bernard Fransen, zelfs FIFA-baas Sepp Blatter reageerde geschokt. Ik verbaas me eerlijk gezegd vooral over deze verbazing. Dit kon iedereen die zelf in het weekend voetbalt, een kind naar de club brengt of een wedstrijdje fluit, al jaren zien aankomen. De KNVB-cijfers over het de molestaties van scheidsrechters zijn bekend, maar vormen maar een fractie van de wekelijkse hoeveelheid intimidaties, als overtreding gemaskeerde aanslagen en vechtpartijen die al jaren door clubs met de mantel der liefde bedekt worden. Begin dit jaar nog overleed een toeschouwer aan de gevolgen van een karatetrap van een gefrustreerde speler van de Amsterdamse club OSV. Toen ging al het amateurvoetbal gewoon door.

Natuurlijk is het goed dat er nu een schokeffect plaatsvindt en dankzij een heftig incident de ogen geopend worden. De vraag is alleen wat voor maatregelen hieruit zullen volgen. Ajax-trainer Frank de Boer wees op de rol van opvoeders, volgens FIFA-baas Blatter moet de sport gebruik maken van “positieve voorbeelden” en Johan Dollekamp van scheidsrechtersorganisatie COVS moeten clubscheidsrechters beter opgeleid worden. Mijn eigen club AVV Swift maakte al per mail bekend dat na overleg was besloten om “per direct de toegang van toeschouwers langs alle velden te verbieden”. Naar verluidt voelen scheidsrechters zich bedreigd door deze mensen, maar nu zal het handjevol vaders en vriendinnetjes dat de wedstrijden van mijn team meestal bezoekt, ook geweerd worden. Een stompzinnige paniekreactie, die niets met de werkelijke problematiek te maken heeft.

Alles is toegestaan

Want wat is er aan de hand? Voetbal is een vreemde, veelkleurige sport. Zo’n beetje alles is toegestaan, behalve de bal met je hand aanraken of een andere speler moedwillig tegenhouden in een actie. Dit laatste gebied is bovendien nogal schimmig; voetbal is een contactsport, maar wel een met vage regels. Je mag een schouderduw geven, maar niet iemand met de handen duwen. Je mag een sliding maken, maar alleen met één been ‘op de bal’ en dat been mag niet gestrekt zijn. De handsregel is berucht, voer voor filosofen: moet de bal naar de hand of de hand naar de bal? Waar houdt de schouder op en begint de arm? Het niet-fysieke deel is net zo onduidelijk. Je mag je teamgenoten uitschelden, tegen de paal trappen na een gemiste kans, en op de scheidsrechter afstormen, maar je mag niet met ziektes schelden, racistisch zijn of de leidsman daadwerkelijk bedreigen. Rugby is ook een contactsport, maar hierbij zijn de grenzen duidelijk en wordt daardoor veel meer van elkaar geaccepteerd.

Foto: Jan Postma

Ze spelen vals, intimideren, geven een elleboogje als niemand kijkt - op dit niveau zijn er geen TV-beelden die door een tuchtcommissie bekeken worden.

Dankzij de vele mogelijkheden voor het spel zelf is voetbal een wispelturige, vrije, fascinerende, geweldige sport. En dankzij deze ruim te interpreteren regels is ook het bureaucratisch deel van het voetbal een opwindend schouwspel, bol van onrechtvaardigheid en met ijdele figuren die in een ogenblik discutabele beslissingen nemen. Aan de ene kant ligt er heel veel macht bij de scheidsrechter, die het spel als een dirigent kan orkestreren, aan de andere kant is zijn autoriteit relatief onbeschermd en kan hij daardoor genadeloos de pineut zijn. Er vinden hierdoor altijd twee wedstrijden tegelijk plaats. Spelers worden woest op scheidsrechters, staan op een paar centimeter van hun gezicht te schelden, en de leidsman moet zich na afloop voor de camera verantwoorden, net als de spits die een grote kans miste. Dit is ook de reden dat de FIFA het gebruik van technische hulpmiddelen tegenhoudt. Het zou het werk van scheidsrechters minder vermakelijk maken en reduceren tot de droge essentie: het spel laten verlopen volgens de regels. Maar op dit moment vormen zij een uiterst kwetsbare groep (kijk ter vergelijking naar dit fragment van de legendarische rugby-scheids Nigel Owens).

Bosz vs. Mulder

Onlangs vond in het tv-programma Studio Voetbal een typerende discussie plaats tussen Heracles-trainer Peter Bosz en analist Jan Mulder. Eerstgenoemde vond het voetbal in Nederland “te lief” en niet “mannelijk”, onder andere dankzij talking heads als Mulder, die voortdurend harde overtredingen uitlichten. Bosz had een punt. Agressie is in principe negatief, maar als het op de juiste manier begeleid wordt (in rugby of het Engelse voetbal) is het een zeer krachtige energie met een grote amusementswaarde. Jan Mulder zelf vond juist dat de arbitrage nog niet hard genoeg was en dat er in elke competitie te veel “schandalige overtredingen” plaatsvinden. Beide heren hadden gelijk en ongelijk, en hun beide wensen waren afhankelijk van “de manier waarop er gefloten wordt”. Er is geen enkele andere sport waar zoveel onduidelijkheid bestaat over het karakter van de sport zelf.

In het amateurvoetbal is het niveau van scheids- en grensrechters natuurlijk net zo laag als de knullig hobbelende tweeëntwintig mannen om hen heen, en dat zal altijd zo blijven. De schimmige regels kunnen hier dus niet gebruikt worden om de wedstrijd creatief te leiden, en geven alleen maar verwarring en verontwaardiging. De spelers kopiëren ondertussen het gedrag van hun voorbeelden uit het profvoetbal: ze spelen vals, intimideren, geven een elleboogje als niemand kijkt, en sprinten verontwaardigd op de scheids af - op dit niveau zijn er geen TV-beelden die door een tuchtcommissie bekeken worden. Dit alles leidt tot grote chaos. In het amateurvoetbal is iedereen permanent woedend.

Dan is er nog dat ultieme hulpmiddel: de gele of rode kaart. Welnu, die worden in de lagere regionen van het amateurvoetbal helemaal niet gebruikt. Het is te veel gedoe, de speler krijgt een boete en de vrijwillige scheidsrechter moet zich verantwoorden als de beslissing aangevochten wordt. Soms wordt iemand een paar minuten of zelfs permanent naar de kant gestuurd, en soms krijgt iemand een vermaning. Maar over het algemeen zijn de kaarten zelf afwezig en wordt het waarschuwende en dus normaliserende effect ervan onbenut gelaten. De macht van het symbool wordt onderschat. Als een verdediger je op weg naar het doel haakt, wordt er alleen gefloten voor een overtreding. Vijf minuten later glip je weer voor hem langs, en heeft hij geen barrière om het nog een keer te doen. Het maakt amateurvoetbal tot een totaal andere, soms nog hardere sport dan profvoetbal.

Tienerhockey

Ik heb als tiener een tijdje op hockey gezeten, bij een straatarme club in Amsterdam-Noord. In een van de eerste wedstrijden passeerde ik een verdediger bij de achterlijn, maar sloeg mijn voorzet kansloos over het doel. In een vlaag van frustratie schopte ik tegen het hek. Ik werd direct uit het veld gestuurd. Een andere keer riep ik “kut!” na het missen van een kans en kon vertrekken. Een seizoen later hoorde een scheidsrechter in de rust hoe ik tegen een medespeler over de arbitrage klaagde. Ik bleef in de kleedkamer achter. Dit lijkt misschien overdreven. Maar er werd nooit gevochten en ik heb me nog nooit bedreigd gevoeld.

Hockey is natuurlijk een sport voor een beschaafder deel van de samenleving. Binnen de perikelen van het amateurvoetbal dient het maatschappelijke aspect zeker niet vergeten te worden. De spelers die een voetbalwedstrijd gebruiken om hun frustratie over de rest van de week te uiten, komen bijna altijd uit achterstandswijken als Nieuw Sloten. Als mijn teamgenoten en ik bij een uitwedstrijd door een treurig deel van de stad rijden, weten we al: dit wordt een zware middag. Hoe treuriger de omgeving, hoe meer risico voor je enkels. Maar ook hier geldt dat de speelruimte van de spelregels zo ruim is, dat deze idioten wekelijks makkelijk weg kunnen komen met vermomd geweld. Het is niet voor niets dat het voetbal zo’n aantrekkingskracht op dit soort figuren heeft.

Zelf ben ik ook geen lieverdje, en had meerdere malen de rode kaart verdiend.

Ik speel nu zeven seizoenen in het amateurvoetbal en ben elk jaar een paar keer bang geweest, of verschrikkelijk gefrustreerd over onrecht. Ik heb meerdere malen overwogen te stoppen na een deprimerende middag vol ongestrafte agressie, onder andere tegen Nieuw Sloten, de club van de daders van vorig weekend. Fungeerde ik nu vrijwillig als boksbal van gefrustreerd Nederland? Vorig jaar kon ik een week niet lopen na een schaamteloze aanslag op mijn knie door een speler van Seref Spor. Zelf ben ik ook geen lieverdje, en had meerdere malen de rode kaart verdiend. Of op z'n minst een gele.

Kunnen we het avontuurlijke karakter van het voetbal behouden, zonder dat het een arena voor de agressieve uiting van maatschappelijke onvrede wordt? Dat is de belangrijkste vraag, die een ongelofelijk ingewikkeld antwoord vergt. Het paradoxale is namelijk dat de frustrerende onduidelijkheden binnen het voetbal ook de reden zijn van zijn ongelofelijke populariteit en amusementswaarde. Agressie is een mysterieuze, moeilijk te beheersen kracht. Echte verandering gaat bovendien traag, omdat er veel geld en macht mee gemoeid is. Maar het probleem ligt in het spel zelf, en niet in randzaken.

Mail

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
het laatste
Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Racisme is een diep verweven onderdeel van het narratief van Nederland, waar we nog dagelijks de gevolgen van kunnen zien en voelen. Het is niet genoeg om je stil en afzijdig te houden van onrecht: verandering vereist actie. Lees meer

Echte schrijvers stellen uit

Echte schrijvers stellen uit

Elke schrijver is bekend met uitstelgedrag. Professioneel uitsteller Nicolas Voet legt in zijn essay uit waar het gelummel vandaan komt, en waarom het broodnodig is. Lees meer

Terra Infirma (deel 1)

Terra Infirma (deel 1)

Terwijl het coronavirus zich in de eerste maanden van 2020 over de wereld verspreidde en verschillende overheden verschillende maatregelen troffen, observeerde Nicky Runge de gang van zaken in haar woonplaats Hongkong. Lees meer

Automatische concepten 39

Vraag geen cadeaus (en krijg iets beters)

Jarig zijn én wereldproblematiek willen aanpakken, Jozien Wijkhuis leed eronder. Haar tip aan de (virtuele) verjaardagsbezoeker: geef cadeaus die geen geld kosten, of stort een bedrag dat de jarige zelf cadeau kan doen aan een medemens in nood. Lees meer

 Anderhalvemetergymnastiek

Anderhalvemetergymnastiek

Voor illustrator Jente Hoogeveen kan 1 juli niet snel genoeg komen: dan mogen de eerste mensen weer mondjesmaats naar de sportschool. Hoe dat eruitziet? Lees meer

Alles vijf sterren: 25

Je bent niet alleen

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om de rubbers van je koelkast te vervangen of De ontdekking van de hemel te lezen. Lees meer

Tip: Ga naar je werk

Ga naar je werk

Ook als je kantoortuin of favoriete koffietentje met laptopaansluiting gesloten is, kun je naar werk. Nora van Arkel liet zich betoveren door het sprankje magie dat nodig is om onszelf van eindeloze pyjamadagen te bevrijden. Lees meer

 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 1

Een radslag weg

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om een Ottolenghi-recept uit te proberen of de badkamer opnieuw te betegelen. Lees meer

Ons hulsel ligt verscholen

Emma Zuiderveen onderzoekt de digitale werkelijkheid in deze twee gedichten over performance, schijn en vega-worst. Lees meer

Tip: Ga een potje schaken

Ga een potje schaken

Jihane Chaara heeft een hobby uit de oude doos nieuw leven ingeblazen: het schaken. Het spel blijkt een grote metafoor voor het echte leven. Een tip om niet te haasten, je verbeelding in te zetten en natuurlijk om een vermakelijk spel te spelen. Lees meer

Kosmische Mixtape 1

Kosmische Mixtape

Een playlist met kosmische muziek om onze themaweek uit te luiden in stijl! Lees meer

Automatische concepten 36

So simple that we couldn't

Twee mannen zoeken antwoorden op vragen die ze niet begrijpen, om tot een allesomvattend inzicht te komen. Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Hemellichaamgedichten

Alle sterrenstelsels drijven langzaam uit elkaar

Yentl van Stokkum is behoorlijk fan van sterrenkunde. Voor de Kosmische Week schreef ze een reeks gedichten over astronauten, zwarte gaten en afgebeeld worden met een stralenkrans (ook al ben je daar eigenlijk te bescheiden voor). Lees meer

Alles Vijf Sterrenbeelden: Een kosmische quarantaine 7

De kosmische kijk- en luisterhoroscoop

Onze mediums hebben een horoscoop gemaakt om je weer terug op aarde te brengen. Voor als je even uit je hoofd en in je scherm of je speakers wilt. Lees meer

De aarde als jukebox

De aarde als jukebox

Imre van Son nodigt je met dit verhaal uit om deel te nemen aan een kosmische Zoom-vergadering. Wees gewaarschuwd: ‘Subtiele signalen die je in een offline-gesprek opvangt – lichaamstaal gezichtsuitdrukkingen, robot-expressie – ontbreken of worden vertekend in een online conversatie.’ Lees meer

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Al jaren kijkt Marte Hoogenboom uit naar de lancering van James Webb, de opvolger van de beroemde Hubble-telescoop. We doen alles om onze plek in het heelal te begrijpen, terwijl we soms alleen maar willen horen dat het wel goedkomt met ons. Lees meer

Het Archief der Verloren Gedachten

Het Archief der Verloren Gedachten

Voor de Kosmische Week schreef Annemieke Dannenberg een kort verhaal over Gijsje Nachtegaal: een eenzame oudere die op zoek is naar een verloren gedachte... en daarbij wordt geholpen door een mysterieus call-center. Lees meer

 Kosmisch perspectief

Kosmisch perspectief

Tomas Mutsaers zoekt in zijn werk naar het wonderlijke van de wereld. Doelloos flanerend richt hij zijn lens met een kosmisch perspectief, zoals een telescoop door een wazige voorgrond van de atmosfeer kijkt, en scherpstelt op wat zich daarachter bevindt. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan