Asset 14

Ouderen voor ouderen

Hard//hoofd staat vandaag in het teken van vergrijzing. Jan peinst over Henk Krol en zijn 50Plus en een oud WRR-rapport. “Het heeft er alle schijn van dat we nogal wat fout hebben gedaan. En dan is Henk Krol misschien nog een lichte straf.”

1)

In een mooi stuk in Vrij Nederland werden afgelopen week vijf jonge intellectuelen geportretteerd. Nu is het altijd fijn wanneer dat woord zonder ironie wordt gebezigd, maar de vijf hadden over het algemeen ook zinnige dingen te melden. Terwijl het gesprek op de maatschappelijke neiging tot kortademigheid kwam, zei NRC-columnist Arjen van Veelen zich een beetje te schamen voor een column die hij schreef over 50Plus leider Henk Krol: “Omdat hij in de peilingen 24 zetels had. Maar in de Kamer heeft hij er maar twee. Absurd eigenlijk dat daar zo’n groot debat over is, en ik daar dan aan meedoe.”

Even was ik geneigd mee te gaan in die nobele zelfkritiek van Van Veelen, er is natuurlijk niets zo stompzinnig als een publiek debat waarvan de richting wordt bepaald door de twijfelachtige rekenmodellen van Maurice de Hond, maar toen dacht ik: nee Arjen, je zat niet fout. Goed, Krol was misschien niet helemaal het juiste onderwerp, maar hetgeen hij belichaamt wel. Het werd een keer tijd dat we het in dit land over het probleem van de grijsaard hebben.

Een statistisch onverantwoord intermezzo vol kromme redeneringen

50Plus heeft nu 2 zetels in de kamer en (op 17 maart) 18 zetels in de onzinnige peiling van Maurice de Hond. Op een Tweede Kamer van 150 zetels is dat respectievelijk 1,3% en 12%. Hoe meer ik erover nadenk, hoe evidenter het is: dat laatste getal geeft, puur gevoelsmatig natuurlijk, de politieke aandacht die demografische ontwikkelingen verdienen veel beter weer. 17% van de bevolking is ouder dan 65. Als politici een tiende van hun tijd zouden hebben besteed aan het oplossen van problemen die voortvloeien uit de vergrijzing, dan waren die problemen er misschien niet meer geweest. Na tien jaar Islamkritiek, Islamkritiekkritiek en dierenbeulenbashen lijkt die 50Plus partij, hoe idioot Jan Nagel en Henk Krol ook mogen zijn, als one-issuepartij een stuk minder misplaatst.

50Plus komt op voor de belangen van ouderen, en hoewel dat an sich natuurlijk nooit een slechte zaak kan zijn, heeft de partij wel heel duidelijk maling aan het idee van een Algemeen Belang. (Trouwens: als sommige oude mensen het zo slecht hebben, waarom dan niet opkomen voor mensen die het slecht hebben?) Hoeveel macht verdient een partij met een onderwijsparagraaf in haar partijprogramma die uit niet veel meer bestaat dan “er komt een lesuur gezond leven over conditie en lichamelijk welzijn o.a. drugs, alcohol, roken, bewegen en voeding” en “er komt een verplicht vak moderne communicatie (internet, tablet e.d.)”. Maar los van dat alles kan 50Plus zijn bestaansrecht wat mij betreft volledig ontlenen aan deze prachtige column die Peter Middendorp schreef over Henk Krols erectiepillen en zijn grenzeloze bereidheid te liegen.

2)

De vergrijzing werd volgens mij al algemeen erkend als probleem in het zure-regentijdperk, toen licht-kalende leraren op mijn basisschool nog echt linnen schoudertasjes met Stop de Bom droegen en het cliché van wollen sokken in sandalen tijdens schooluitjes gewoon op waarheid berustte.

Iedereen weet al een eeuwigheid dat het eraan zat te komen en wat de gevolgen zouden zijn. Hier geen victorie kraaiende Frits Bolkestein 2.0, wiens “I hate to say I told you so” nu al tien jaar onafgebroken uit al zijn politieke poriën lekt, geen Paul Scheffer II die een hele carrière kan teren op één opinieartikel. Nee, die vergrijzing, dat wisten we allemaal al. En hoewel we het er niet echt over wilden hebben, hebben we het toch ook niet echt verzwegen. Geen zorgen voor de dag van morgen, dacht de kiezer. Komt tijd komt raad, dacht de politiek. Niet dus: komt tijd, komt minder zorg.

Ouderen genieten van nutteloosheid en de zon. Foto: Jan Postma.

3)

Een korte zoekactie levert een ruim tweehonderd pagina's tellend WRR-rapport op met de prachtige titel Ouderen voor ouderen, deze maand precies twintig jaar geleden door voorzitter Donner en secretaris Nauta (twee namen in korrelig zwart-wit met die heerlijke geur van 'recente geschiedenis') verzonden aan “de Minister-President Minister van Algemene Zaken De heer drs. R.F.M. Lubbers”.

In de begeleidende brief schreven de auteurs: “In het algemeen geldt dat de keuzen minder pijnlijk zullen zijn naarmate zij vroeger worden gemaakt. De raad meent dat de ouderen van de toekomst zichzelf in ruimere mate zullen moeten onderhouden dan de huidige ouderen, doch dat zij hiertoe in het algemeen ook in staat zullen zijn.”

Onder het kopje 'Draaglast en draagvlak' staat een veelzeggende paragraaf:

“Met alle nadelen die aan de vergrijzing zijn verbonden, is er het voordeel dat zij zich langzaam voltrekt, zich lang tevoren aankondigt en zonder grote schokken verloopt. Tot op zekere hoogte zal de samenleving de gevolgen hiervan wel spontaan kunnen opvangen, zeker zolang de economie groeit en het marktmechanisme zijn werk doet. Echter, juist vanwege de kleine stapjes waarmee het verouderingsproces voortschrijdt, zal de noodzaak van anticipatie op lange-termijnontwikkelingen niet altijd worden gevoeld. Hierdoor kan een neiging ontstaan tot uitstel van beslissingen, met name als deze impopulair zijn, tot een moment waarop zo'n beslissing zich als het ware opdringt en bijna noodzakelijkerwijs ingrijpend moet zijn. […] Het behoort tot de taken van de overheid, hierop zoveel mogelijk te anticiperen, eventueel door 'spontane' aanpassingen te stimuleren of deze in een bepaalde richting te sturen. Accommoderend beleid behoeft dus niet louter afwachtend te zijn.”

Vooral dat “zolang de economie groeit en het marktmechanisme zijn werk doet” doet pijn. We hebben gewacht totdat het marktmechanisme zijn werk een keer niet deed en de economie prompt stopte met groeien – om vervolgens ineens op zelfkastijdende toon te zeggen: aangezien we (lees: kiezer en gekozene) niet wilde luisteren, moeten we (lees: niet-grijsaards) maar voelen. Zoals Marieke Stellinga vorig jaar in de NRC schreef: “De haast rond de wet tekent niet zozeer de daadkracht van de Lente-coalitie maar veeleer het gebrek aan daadkracht van de jaren ervoor. […] Er was […] een immense financiële crisis voor nodig voordat politici het aandurfden de geliefde volksverzekering te versoberen. En zelfs na die crisis van 2008 bleken er nog vier wetsvoorstellen nodig om het politiek eens te worden.” Wanneer je die paragraaf in het WRR-rapport en Stellinga's woorden leest, heeft het er alle schijn van dat we nogal wat fout hebben gedaan. En dan is Henk Krol misschien nog een lichte straf.

4)

In het eerder genoemde stuk in Vrij Nederland zegt de jonge filosofe Simone van Saarloos: “Ook de vergrijzing wordt beschreven als een groot probleem, terwijl juist de nutteloze fasen van het leven gevierd moeten worden.” Hoewel ik het er mee eens ben dat nutteloosheid zo veel mogelijk moet worden gevierd, is dit toch een wat kromme redenering. Eerst dacht ik: het is er eentje in de categorie “kanker is een uitdaging”, maar daarmee zou ik Van Saarloos tekortdoen. Ze heeft een punt: nutteloosheid wordt misschien niet direct als inherent problematisch gezien, maar de waarde ervan wordt zelden onderkend. Maar wat als een probleem wordt gezien is niet dat mensen ouder worden, langer gezond blijven en zodoende langer nutteloos kunnen zijn. Het probleem is juist dat die enorme periode van nutteloosheid van de een, die iedereen van harte is gegund, ten koste van de kansen op nutteloosheid van een ander gaat.

En 50Plus? Als Henk Krol, met al zijn leugens en leugentjes, de stem van de onredelijkheid en eigen-generatie-eerst weet te verenigen kunnen de andere partijen gezamenlijk daartegen oppositie voeren. De vraag is alleen of ze er het lef voor hebben. Ze hebben twintig jaar besluiteloosheid goed te maken, misschien helpt dat.

Mail

Jan Postma Jan Postma (Delft, 1985) is politicoloog, fotograaf, journalist, parttime einzelgänger en meer. Maar, voordat u zich een beeld denkt te kunnen vormen, toch vooral dat laatste.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Heimweek Mixtape

Heimweek Mixtape

Heimwee kan niet zonder muziek, en een themaweek niet zonder mixtape. Traditiegetrouw sluiten we onze themaweek af met liedjes gekozen door redacteuren. Lees meer

Heimwee is de wreedste pijn

Heimwee is de wreedste pijn

Is heimwee vertaalbaar? Marthe van Bronkhorst reflecteert op de emotie in haar vertalingen van drie romantische dichters die zeer onder hun heimwee leden. Lees meer

Ter Reparatie

Ter Reparatie

Soms past toch niet alles op de manier waarop je het je had voorgesteld. Vrienden doen alles voor elkaar, toch? Een kort verhaal over elkaar net missen, drie vrienden en een paarse trui. Lees meer

 'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

Maar liefst 14.000 asielaanvragen zouden nog voor het eind van 2020 behandeld moeten zijn, zo is de doelstelling van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Lees meer

Nostalgische saus

Nostalgische saus

Onze maatschappij kent momenteel veel nostalgische oplevingen. Kunstenaar Sandra Mackus betrapt zichzelf erop dat ze in haar werk ook met het verlangen naar vroeger speelt. Hoe blijft ze authentiek en oprecht? Haar recept is verbluffend simpel. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Nieuwe nostalgie 1

Nieuwe nostalgie

Normaal gesproken vragen wij onze redacteuren: wat maakt je blij? Tijdens de Heimweek: wat maakt je nostalgisch? Lees meer

Heimwee in het Heilig Land - een triptiek 1

Heimwee in het Heilig Land

Lies Defever passeerde de muur tussen Israël en Palestina, en ontmoette twee volken met heimwee naar de toekomst. Lees meer

Fantoompijn Evangeline Habarurema

Fantoompijn

Alle dingen gaan voorbij, de mooiste, maar ook de pijnlijkste dingen. Een troostvolle tip voor iedereen die verliest en rouwt, en het officiële Hard//hoofd-debuut van schrijver en illustrator Evangeline Agape. Lees meer

Als het doek valt

Als het doek valt

De gevoelens van heimwee waardoor Eva als kind geteisterd werd, ervaart ze als volwassen vrouw van tijd tot tijd nog steeds. Lees meer

 Samen alleen op de wereld

Samen alleen op de wereld

Speciaal voor de Heimweek delen tien fotografen beelden die hen doen terugverlangen naar een plek of een moment in hun leven. Het resultaat is een uniek inkijkje in de diversiteit van heimwee en nostalgie; misschien wel de allerindividueelste emoties. Lees meer

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Wat hebben nostalgie en camp met elkaar van doen? Rijk Kistemaker kwam erachter dat deze twee fenomenen nauwer verbonden zijn dan we in eerste instantie misschien denken. Een essay over de troost van het abjecte en de overdaad, van schorseneren en Meryl Streep, van de glitters en parels in een gezamenlijke queercultuur. Lees meer

Nog even, langzaam

Nog even, langzaam

Soms heb je heimwee naar dingen die er nog zijn. Nora van Arkel schreef een gedicht over heimwee naar een relatie die nog niet voorbij is: 'hier, fluister ik maar alles / wat ik voel is morgen'. Lees meer

Wanneer zwaartekracht zich omdraait

Wanneer zwaartekracht zich omdraait

Imme lijdt aan gemis. Ze heeft houvast nodig. Maar hoe ziet dat eruit? Een evocatief verhaal over troost en verlangen van kunstenaar Sanne van Balen. Lees meer

Redactioneel

Hard//hoofd doet of ze thuis is

Hard//hoofd nodigt je van harte uit: doe alsof je thuis bent in deze heimweek. Wat betekent thuis zijn in tijden van pandemie? Of voor mensen die een plek zoeken om veilig te leven, maar daarvoor op de vlucht moeten? Hoe inspireert heimwee de kunstenaar? Het wordt een week om naar terug te verlangen. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Strijdbaarheid (en wiskunde)

Strijdbaarheid (en wiskunde)

Deze week worden onze redacteurs blij van strijdbaarheid en een online tentoonstelling in New York. Lees meer

Morgen ruikt naar tijgers

Morgen ruikt naar tijgers

Een tijgerbrood, een zoektocht en een verzameling geurzakjes. Zullen Jefta en Ellis vinden waar ze naar op zoek zijn? Een voorpublicatie uit het afstudeerwerk van Francis Nagy. Lees meer

Fossil Free Culture NL over een Museumplein zonder Shell  1

In de kunst is Shell niet welkom, zegt Fossil Free Culture NL

Bedrijven als Shell hebben in de cultuursector nog een dikke vinger in de pap. Een gesprek met de kunstenaars-activisten van 'Fossil Free Culture' over artwashing, politieke kunst en feminisme in tijden van klimaatontwrichting. Lees meer

Automatische concepten 44

Op weg naar andere relatie- en woonvormen

Een romantische relatie die niet wordt getypeerd door exclusiviteit of samenwonen, wordt opeens een vrije ruimte om op onderzoek te gaan en zelf te creëren, aldus Babet te Winkel. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 33

Leg je oor te luister

Deze week worden onze redacteurs blij van leuke of juist gesprekken, Harry Potter door een nieuwe lens en de handen van een pianist. Lees meer

Slentermijmeringen uit Oxford

Slentermijmeringen uit Oxford

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneken Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Oxford. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan