Asset 14

Vensters en verlangen

Essay: Vensters en verlangen

De stad schept ruimte voor verlangen en vormt tegelijkertijd het kader dat onze verlangens begrenst en beperkt. Die paradox loopt als rode draad door de voorstelling Matglazen Vensters, een coproductie van toneelgezelschap Dood Paard en Adelheid+Zina.

De stad, die steeds maar in ontwikkeling is, heeft de personages in Matglazen Vensters door haar grillige aard zowel hun woonplek als hun uitzicht ontnomen. Doeze en Tacita zijn vanuit het centrum, een huis aan een stinkende gracht, naar een buitenwijk verhuisd. Door hun woningcorporatie worden ze steeds meer naar de rand van de stad verschoven. Nu kijken ze uit op beton, terwijl Doeze werkt aan een boek dat Groots dromen over open wonen zal heten. Tacita vult haar dagen met het maken van sculpturen en verlangen.

Tacita
Ik verlang ernaar dat er ruimte is
Open ruimte waarin iets kan gebeuren
Waar alles zou kunnen gebeuren
Een wereld die er nu nog niet is
Alles in beweging, alles veranderlijk

Tacita verlangt het hele stuk door; naar ruimte, naar hoogte, naar een plek om wortel te schieten en van weg te gaan. Ze verlangt naar een thuis en ze verlangt naar iets anders, iets groters dat ze in woorden probeert te vangen. Het is niet moeilijk om je tot haar te verhouden, we weten allemaal hoe het is om te verlangen.

‘Een mens kan niet ophouden met verlangen, dan zou hij ophouden te bestaan’, zei psychoanalyticus Jacques Lacan ooit. De mens spreekt omdat de mens verlangt en zo definieert de mens zichzelf, maar de taal kan onze verlangens nooit volledig vatten en zo blijven we spreken, verlangen en onszelf proberen te definiëren.

De eerste keer dat ik vanuit Almere in Utrecht kwam zat ik achterin de auto bij mijn ouders. Ik was elf en we waren verdwaald in de binnenstad. Mijn vader reed vloekend langs de singel, terwijl in mij een verlangen werd geboren naar een stad die anders was dan de groeikern waarin ik opgroeide. In Almere was alles recht, in onze wijk leken alle huizen op elkaar. Mijn ouders hielden van het groen, de tuin en de ruimte die zij er vonden. Maar zoals zo veel kinderen zocht ik een tegenbeweging. Opgegroeid in een jonge stad verlangde ik naar een stad met geschiedenis, waar de huizen die ik zou bewonen al talloze bewoners voor mij hadden gekend.

We verlangen nooit naar waar we ons op dat moment bevinden. We verlangen naar meer, naar anders, naar de toekomst of naar vroeger. Nooit naar het hier en nooit naar het nu. Waarschijnlijk is dit hoe vooruitgang werkt: we verlangen naar iets anders dan wat onze voorgangers hebben gedaan. We verlangen naar beter of meer en zo beginnen we met bouwen en vernieuwen.

Mijn eerste kamer in Utrecht was klein, in een arbeidershuisje, in een buitenwijk. Zes en een halve vierkante meter, een klein raam en zwarte schimmel die gretig het witte behang veroverde. Niet het bruisende centrum waar ik van droomde. Het kon beter, groter en mooier.

Verlangen kan zich grofweg op twee manieren uiten: in beweging of in stilstand. We kunnen onze verlangens najagen, als jonge dieren, wild en springend. Of we blijven stilstaan en wachten tot ons iets overkomt, verlamd door onze verlangens. Bang om ze te vervullen en te ontdekken dat er altijd iets zal ontbreken.

Ik besloot te bewegen en van mijn arbeiderskamertje verhuisde ik naar een leegstandbeheerwoning. Het was niet het centrum, niet oud en niet mooi, maar er was ruimte. Soms las ik over het plan waar mijn woning deel van uitmaakte, een plan dat te maken had met vernieuwing en gentrificatie. Door studenten en kunstenaars in tijdelijke woningen te plaatsen zou ook deze buurt uiteindelijk hip, begerenswaardig en onbetaalbaar worden. Zo geschiedde en ik voelde hoe niet mijn verlangens mij in beweging brachten, maar de dwingende stad, met haar plannen.

Doeze
Over wonen, schrijf ik, maar eigenlijk heb ik het over denken, over hoe we kunnen leven.

In de stad verlang ik continu. Ik verlang naar huizen waar ik langsfiets en naar de levens die ik er zou kunnen leven. Maar waar de stad ruimte voor verlangens schept, vormt ze ook het kader dat mijn verlangens beperkt en ze zo in stand houdt.

Nu is the place to be
Utopia is now, is where we live

Zegt Beau, de zoon van Doeze die uiteindelijk het stuk en het stel in beweging zet. Het hier en nu is de natuurlijke vijand van het verlangen; het is het enige moment waar we niet naar verlangen. Hoe overweldigender het hier en nu, hoe groter de kans dat we onze verlangens vergeten. Het theater, het hier en nu van een voorstelling, sleept je weg uit de stad, uit het hier en nu waarin je je bevindt en wisselt dit in voor een rol als toeschouwer, gijzelt je even met handelingen en taal. Ik denk dat theater het medicijn tegen het verlangen is. In het theater verlang ik niet.

Dit essay kwam tot stand in samenwerking met toneelgezelschap Dood Paard. De voorstelling Matglazen Vensters, een samenwerking van Dood Paard met Adelheid+Zina ging op 27 maart 2018 in première bij Frascati in Amsterdam. Klik hier voor meer informatie en speeldata.

Beeld: Kuno Bakker via Dood Paard

Mail

Yentl van Stokkum is redactielid bij Hard//hoofd. Ze was ooit, op een blauwe maandag, kunstdocent in het middelbaar onderwijs. Nu schrijft ze theaterteksten, hoorspelen, poëzie en essay’s.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
 Kerkgangers gaan viraal

Kerkgangers gaan viraal

Voor fervente kerkgangers is het te hopen dat het virus zich deze maand niet van zijn vrome kant laat zien. Lees meer

 Kolven tegen corona

Kolven tegen corona

Vanaf volgende week wordt de moedermelk van zo'n 7500 oud-coronapatiënten opgehaald. Die bevat antistoffen, en is dus een perfect ingrediënt in - bijvoorbeeld - ijsjes! Lees meer

 Inktviswijsheid

Inktviswijsheid

Gaat de inktvis ons een pijnstillend medicijn leveren, beter leren plannen of de oorzaken van autisme blootleggen? Lees meer

Trialoog: Antebellum

Antebellum

Onze redacteuren durfden het aan om de horrorfilm Antebellum te gaan zien. Ze hopen op een golf aan sociaalbewuste horror, maar twijfelen of deze film een van de klassiekers van die stroming wordt. Lees meer

 Zij kozen níet voor deze mannen

Zij kozen níet voor deze mannen

Over iets meer dan vijf weken mogen de Amerikanen ja zeggen tegen een van deze mannen. Illustrator Veerle van der Veer toont ons de mensen die dat eerder níet deden. Lees meer

 The Notorious RBG is niet meer

The Notorious RBG is niet meer

Illustrator Pirmin Rengers maakte dit prachtige portret ter ere van Ruth Bader Ginsburg, de Amerikaanse opperrechter die afgelopen vrijdag overleed. Lees meer

 'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

Maar liefst 14.000 asielaanvragen zouden nog voor het eind van 2020 behandeld moeten zijn, zo is de doelstelling van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Lees meer

Nostalgische saus

Nostalgische saus

Onze maatschappij kent momenteel veel nostalgische oplevingen. Kunstenaar Sandra Mackus betrapt zichzelf erop dat ze in haar werk ook met het verlangen naar vroeger speelt. Hoe blijft ze authentiek en oprecht? Haar recept is verbluffend simpel. Lees meer

Heimwee in het Heilig Land - een triptiek 1

Heimwee in het Heilig Land

Lies Defever passeerde de muur tussen Israël en Palestina, en ontmoette twee volken met heimwee naar de toekomst. Lees meer

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Wat hebben nostalgie en camp met elkaar van doen? Rijk Kistemaker kwam erachter dat deze twee fenomenen nauwer verbonden zijn dan we in eerste instantie misschien denken. Een essay over de troost van het abjecte en de overdaad, van schorseneren en Meryl Streep, van de glitters en parels in een gezamenlijke queercultuur. Lees meer

Automatische concepten 44

Op weg naar andere relatie- en woonvormen

Een romantische relatie die niet wordt getypeerd door exclusiviteit of samenwonen, wordt opeens een vrije ruimte om op onderzoek te gaan en zelf te creëren, aldus Babet te Winkel. Lees meer

Filmtrialoog: De Beentjes van Sint Hildegaard

De Beentjes van Sint Hildegard

Onze redacteurs zagen het speelfilmdebuut van Herman Finkers als acteur en scenarist, een sympathiek liefdesverhaal dat desalniettemin de nodige pijn niet schuwt. Lees meer

 Eet je bord leeg!

Eet je bord leeg!

De Chinese president Xi Jinping heeft de aanval geopend op voedselverspilling in zijn land. Lees meer

 Geef mij mijn (waan)zin

Geef mij mijn (waan)zin

Illustrator Rueben Millenaar ziet het kookpunt van de onvrede om de coronamaatregelen steeds dichterbij komen. Lees meer

Tempo Doeloe -

Tempo Doeloe - Verbonden met een omstreden verleden

De jaarlijkse herdenking van de capitulatie van Japan in 1945 roept bij Vivian Mac Gillavry gemengde gevoelens op. Als tweede generatie oorlogsslachtoffer groeide ze op met nostalgische verhalen over Tempo Doeloe, maar vindt ze de steeds luider klinkende kritiek op het koloniale verleden terecht. Een essay over het omgaan met een koloniaal verleden in je familie, verbintenis voelen en je eigen gedachten daarover vormen. Lees meer

 Eén televisiedoorbraak, alstublieft

Eén televisiedoorbraak, alstublieft

Realityknaller Big Brother komt terug, en er is beslist geen tekort aan aanmeldingen. Lees meer

Filmtrialoog: Der Fall Collini

Der Fall Collini

Redacteurs Ruby Sanders, Rosanna Baas en Oscar Spaans togen naar de bioscoop om Der Fall Collini te zien, een rechtbankthriller met een verrassende inkijk op een onderbelicht stukje naoorlogse geschiedenis. Lees meer

Op de corona-top waande Rutte zich in zijn eigen sprookje

Op de corona-top geloofde alleen Rutte zijn eigen sprookje

Onder het mom van solidariteit probeerde onze premier destructief neoliberalisme te exporteren. Daarmee schiet hij Nederland alleen maar in de voet. Lees meer

 Flierefluiters op tournee

Flierefluiters op tournee

Waarschijnlijk pikten de vogeltjes het lied op tijdens het overwinteren in nabijheid van hun soortgenoten uit het westen. Maar waarom nou juist déze hit het goed doet? Dat blijft voorlopig waarschijnlijk een raadsel. Lees meer

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Als we gisteravond íets van Nazmiye Oral leerden, dan is het wel hoe belangrijk het is om de ruimte die we hebben gewonnen aan anderen door te geven. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan