Asset 14

Vensters en verlangen

Essay: Vensters en verlangen

De stad schept ruimte voor verlangen en vormt tegelijkertijd het kader dat onze verlangens begrenst en beperkt. Die paradox loopt als rode draad door de voorstelling Matglazen Vensters, een coproductie van toneelgezelschap Dood Paard en Adelheid+Zina.

De stad, die steeds maar in ontwikkeling is, heeft de personages in Matglazen Vensters door haar grillige aard zowel hun woonplek als hun uitzicht ontnomen. Doeze en Tacita zijn vanuit het centrum, een huis aan een stinkende gracht, naar een buitenwijk verhuisd. Door hun woningcorporatie worden ze steeds meer naar de rand van de stad verschoven. Nu kijken ze uit op beton, terwijl Doeze werkt aan een boek dat Groots dromen over open wonen zal heten. Tacita vult haar dagen met het maken van sculpturen en verlangen.

Tacita
Ik verlang ernaar dat er ruimte is
Open ruimte waarin iets kan gebeuren
Waar alles zou kunnen gebeuren
Een wereld die er nu nog niet is
Alles in beweging, alles veranderlijk

Tacita verlangt het hele stuk door; naar ruimte, naar hoogte, naar een plek om wortel te schieten en van weg te gaan. Ze verlangt naar een thuis en ze verlangt naar iets anders, iets groters dat ze in woorden probeert te vangen. Het is niet moeilijk om je tot haar te verhouden, we weten allemaal hoe het is om te verlangen.

‘Een mens kan niet ophouden met verlangen, dan zou hij ophouden te bestaan’, zei psychoanalyticus Jacques Lacan ooit. De mens spreekt omdat de mens verlangt en zo definieert de mens zichzelf, maar de taal kan onze verlangens nooit volledig vatten en zo blijven we spreken, verlangen en onszelf proberen te definiëren.

De eerste keer dat ik vanuit Almere in Utrecht kwam zat ik achterin de auto bij mijn ouders. Ik was elf en we waren verdwaald in de binnenstad. Mijn vader reed vloekend langs de singel, terwijl in mij een verlangen werd geboren naar een stad die anders was dan de groeikern waarin ik opgroeide. In Almere was alles recht, in onze wijk leken alle huizen op elkaar. Mijn ouders hielden van het groen, de tuin en de ruimte die zij er vonden. Maar zoals zo veel kinderen zocht ik een tegenbeweging. Opgegroeid in een jonge stad verlangde ik naar een stad met geschiedenis, waar de huizen die ik zou bewonen al talloze bewoners voor mij hadden gekend.

We verlangen nooit naar waar we ons op dat moment bevinden. We verlangen naar meer, naar anders, naar de toekomst of naar vroeger. Nooit naar het hier en nooit naar het nu. Waarschijnlijk is dit hoe vooruitgang werkt: we verlangen naar iets anders dan wat onze voorgangers hebben gedaan. We verlangen naar beter of meer en zo beginnen we met bouwen en vernieuwen.

Mijn eerste kamer in Utrecht was klein, in een arbeidershuisje, in een buitenwijk. Zes en een halve vierkante meter, een klein raam en zwarte schimmel die gretig het witte behang veroverde. Niet het bruisende centrum waar ik van droomde. Het kon beter, groter en mooier.

Verlangen kan zich grofweg op twee manieren uiten: in beweging of in stilstand. We kunnen onze verlangens najagen, als jonge dieren, wild en springend. Of we blijven stilstaan en wachten tot ons iets overkomt, verlamd door onze verlangens. Bang om ze te vervullen en te ontdekken dat er altijd iets zal ontbreken.

Ik besloot te bewegen en van mijn arbeiderskamertje verhuisde ik naar een leegstandbeheerwoning. Het was niet het centrum, niet oud en niet mooi, maar er was ruimte. Soms las ik over het plan waar mijn woning deel van uitmaakte, een plan dat te maken had met vernieuwing en gentrificatie. Door studenten en kunstenaars in tijdelijke woningen te plaatsen zou ook deze buurt uiteindelijk hip, begerenswaardig en onbetaalbaar worden. Zo geschiedde en ik voelde hoe niet mijn verlangens mij in beweging brachten, maar de dwingende stad, met haar plannen.

Doeze
Over wonen, schrijf ik, maar eigenlijk heb ik het over denken, over hoe we kunnen leven.

In de stad verlang ik continu. Ik verlang naar huizen waar ik langsfiets en naar de levens die ik er zou kunnen leven. Maar waar de stad ruimte voor verlangens schept, vormt ze ook het kader dat mijn verlangens beperkt en ze zo in stand houdt.

Nu is the place to be
Utopia is now, is where we live

Zegt Beau, de zoon van Doeze die uiteindelijk het stuk en het stel in beweging zet. Het hier en nu is de natuurlijke vijand van het verlangen; het is het enige moment waar we niet naar verlangen. Hoe overweldigender het hier en nu, hoe groter de kans dat we onze verlangens vergeten. Het theater, het hier en nu van een voorstelling, sleept je weg uit de stad, uit het hier en nu waarin je je bevindt en wisselt dit in voor een rol als toeschouwer, gijzelt je even met handelingen en taal. Ik denk dat theater het medicijn tegen het verlangen is. In het theater verlang ik niet.

Dit essay kwam tot stand in samenwerking met toneelgezelschap Dood Paard. De voorstelling Matglazen Vensters, een samenwerking van Dood Paard met Adelheid+Zina ging op 27 maart 2018 in première bij Frascati in Amsterdam. Klik hier voor meer informatie en speeldata.

Beeld: Kuno Bakker via Dood Paard

Mail

Yentl van Stokkum is redactielid bij Hard//hoofd. Ze was ooit, op een blauwe maandag, kunstdocent in het middelbaar onderwijs. Nu schrijft ze theaterteksten, hoorspelen, poëzie en essay’s.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Max Beijneveld neemt de gevolgen van de coronamaatregelen onder de loep en observeert het gevoel van uitzichtloosheid dat hij zelf ervaart. Lees meer

Automatische concepten 50

Eigen haard is fijnstof waard?

Bijna een kwart van de fijnstofuitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door houtkachels. Daarmee zijn ze de voornaamste bron van uitstoot. Lees meer

Voltooid Herstelde Tijd 1

Voltooid Herstelde Tijd. Voorbij de schaamte rondom slachtofferschap

Beelden die we doorgaans te zien krijgen van intiem geweld zijn vaak oppervlakkig en sensationeel. Tessel ten Zweege deed mee aan het kunstproject van Lara van Gaalen, dat laat zien dat het ook anders kan. Lees meer

Nieuws in beeld: Jongeren zijn moe en moedeloos

Jongeren zijn moe en moedeloos

Illustrator Simcha van der Veen zag het al in haar eigen vriendengroep, en haar vermoeden wordt nu steeds vaker in de media bevestigd: jongeren staan massaal op omvallen. Lees meer

Hard//talk: Er schuilt een superkracht in autisme

Er schuilt een superkracht in autisme

Autisme wordt vaak gezien als een ingewikkelde afwijking. Sofie Hees vraagt zich af wie bepaalt wat normaal is. Het is tijd voor meer neurodiversiteit. Lees meer

Nieuws in beeld: Zij speelt met kanker (en wint)

Zij speelt met kanker (en wint)

Na de dood van een goede vriend en mentor, besloot een Tsjechische speltheoreticus haar kennis in te zetten in de strijd tegen kanker. Lees meer

Maken worsten echt de man?

Maken worsten echt de man?

De mannelijkste manier om direct bij te dragen aan een duurzame planeet is het vermijden van dierlijke producten. Maar voornamelijk mannen vinden de overstap naar een veganistisch dieet lastig. 'Echte' mannen eten immers vlees, toch? Tijd om met die genderverwachtingen te spelen, vindt Esther Lamberigts. Lees meer

Informatie, desinformatie en onbegrijpelijke naaipatronen

Informatie, desinformatie en onbegrijpelijke naaipatronen

Telt iets als informatie als het voor de meeste mensen onleesbaar is? Alma Apt las de dichtbundel ‘Garments against Women’ van Anne Boyer. In die bundel legt zij een relatie tussen naaien en boekhouding: goede informatie hoeft net als een naaipatroon niet altijd transparant te zijn. Lees meer

Hard//talk: THIS IS MY PARK

THIS IS MY PARK

Kun je als vrouw wel stellen dat een park voor jou is? Marthe van Bronkhorst ziet in de billboards van Beyoncé meer verkooptruc dan feminisme. En stelt: het feminisme is er nog lang niet. Lees meer

Filmtrialoog: I am Greta

I am Greta

Documentairemaker Nathan Grossman portretteert Greta Thunberg tijdens haar missie om de ernst van klimaatverandering te laten doordringen bij politieke leiders. Lees meer

Filmvrouwen die hun onderdrukker met een hakbijl of naaldhak te lijf gaan

Filmvrouwen die hun onderdrukker met een hakbijl of naaldhak te lijf gaan

Vrouwen in films reageren soms onverschrokken of ronduit agressief op het seksisme dan hun ten deel valt. Dat is spannend en zelfs bewonderenswaardig, al blijft geweld in het echte leven ongewenst. Toch kunnen we van deze films iets leren, aldus Lotje Steins Bisschop en Roselien Herderschee. Lees meer

Nieuws in beeld: Laten we niet vergeten voor wie de avondklok is

Laten we niet vergeten voor wie de avondklok is

Illustrator Rueben Millenaar is blij dat de avondklok vanavond ingaat, al zou hij wel graag zien dat we meer aandacht hebben voor de mensen die onder de maatregel lijden. Lees meer

Nieuws in beeld: In de klauwen van de blauwe leeuw

In de klauwen van de blauwe leeuw

Gedupeerden in de toeslagenaffaire moeten de 30.000 euro, die zij ter compensatie krijgen, grotendeels weer terugbetalen. Lees meer

Koop online bij je favoriete boekhandel 1

Koop online bij je favoriete boekhandel

Max Beijneveld ziet met lede ogen aan hoe de boekhandels uit het straatbeeld verdwijnen door de coronacrisis, ondanks het feit dat we het afgelopen jaar gezamenlijk meer boeken hebben gekocht. Steun juist nu je favoriete boekhandels door direct op hun site onze aankopen te doen. Lees meer

Succes is geen keuze

Succes is geen keuze

Krijgen we in onze samenleving altijd wat ons toekomt? Bas van Weegberg ziet meritocratie als een optimistisch rookgordijn waarachter sociale ongelijkheid makkelijker in stand wordt gehouden. Lees meer

Het populisme van de VVD, gekraakt

Het populisme van de VVD, gekraakt

De #DanielKoerhuisChallenge begon als een ludieke hashtag, maar bleek gaandeweg om veel meer te gaan, schrijft Sander van der Kraan. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Het beste van 2020

Tien hoogtepunten van een jaar discussies, ruzies en gepassioneerde betogen die de revue passeerden. Lees meer

Alain Bachellier

Te vaccineren of niet te vaccineren, dat is de kwestie

De keuze om je wel te vaccineren is vaak net zo irrationeel als de keuze om je niet te vaccineren. Uiteindelijk is niet kennis, maar vertrouwen de doorslaggevende factor. Jihane Chaara heeft vertrouwen. Lees meer

 Staat er een doctor voor de zaal?

Staat er een doctor voor de zaal?

Epsteins gastbijdrage was tekenend voor het seksisme en de neerbuigendheid waarmee vrouwelijke academici te maken krijgen. Lees meer

Vergeet het lichaam van de ander niet 1

Vergeet het lichaam van de ander niet

Juist in een tijd waarin gezondheid als een individuele verplichting wordt gezien, dwingt een pandemie ons om over onze lichamelijkheid na te denken, merkt Rijk Kistemaker. En over die van de ander. Lees meer

De geruchten zijn waar. Lees Hard//hoofd nu ook op papier!

Bestel op tijd je eigen exemplaar van de eerste editie, met als thema: ‘Ik’. We hebben drie covers ontworpen. Kies je favoriet.

Bekijk de covers