Asset 14

Heat

Basje haalt films die te lang ongezien zijn gebleven van de plank. Ditmaal nineties actiethriller Heat. Ze is gelukkig een sucker voor kitschy machismo.

"Heb jij Heat nog nooit gezien?", vroeg een vriend. Hij was niet zozeer verbaasd als wel jaloers. In tegenstelling tot hem had ik de kans om de film voor de eerste keer te zien. Mijn nieuwsgierigheid groeide. Ik heb Heat wel bijná gezien. Sterker nog, ik heb de film twee keer bijna gezien. Vooral de laatste keer herinner ik me nog scherp: met mijn laptop op het opgemaakte bed, een bord met kliekjes op schoot na een avond uit. Mijn toenmalige vriend had bezoek, ik hoorde geroezemoes opstijgen van beneden, af en toe een schaterlach. Niet de beste omstandigheden: zodra ik mijn bord leeg had, viel ik in slaap.

Ik stop het schijfje van Heat in de speler. Ik heb mijn enkel verzwikt en heb het huis al twee dagen amper verlaten. Er ligt een kat te spinnen onder mijn dekbed, opgerold tegen mijn pijnlijke voet. Buiten regent het, binnen wordt het gedurende de honderdzeventig minuten die de film duurt steeds donkerder.

De film blijkt ouder dan ik had gedacht: gemaakt in 1995, in Nederland uitgebracht in februari dat jaar erop. Ik was vijftien. Geen wonder dat ik de film destijds links liet liggen. De poster alleen al is een blinde vlek voor tienermeisjes: bloedserieus op het saaie af en bevolkt door louter mannen, maar liefst acht in totaal. Maar tien jaar later begon ik Michael Manns films alsnog te waarderen. Sterker nog, ik bleek een sucker voor zijn ernstige, tegen-kitschy-machismo-aanschurende toon.

Ik vraag me af of ik Manhunter moet terugkijken, Michael Manns prequel op The Silence of the Lambs uit 1986. Een ijzersterke film, vind ik, maar akeliger, naargeestiger dan Jonathan Demme's Hannibal Lecter-film uit 1991. Er zitten momenten in die me nu nóg angst aanjagen. Ik herinner me voetstappen op een trap, iets met spiegeltjes in ogen (de toeschouwer valt samen met het slachtoffer waarnaar hij kijkt), broeierige, quasi-erotische nachten onder een plafondventilator. The Silence of the Lambs mag stampvol onsmakelijke vondsten zitten, de vaart die erin zit geeft de film levenslust. Manhunter heeft iets dromerigs, een verstilling die unheimlich is. Ik geloof dat het vooral die kwaliteit is die Manns oeuvre tekent.

Al Pacino method act een rechercheur.

Heat. De film laat zich niet navertellen. Het gaat om een heist, om een clubje professionele dieven waarvan er één - Robert De Niro - de melancholische uitstraling heeft van een oude hond en een ander een moordzuchtige gek blijkt te zijn. Een complex plot volgt, of zoals filmdistributeurs dat zo graag noemen: een kat- en muisspel. Een opvliegende en diep cynische rechercheur komt de dieven op het spoor, hij wordt gespeeld door Al Pacino.

Dat Heat bijna twintig jaar oud is, is amper te zien. De nineties zitten 'm vooral in de achterover gekamde kapsels van de mannen, het ringbaardje van De Niro. Er komt een enkele computer in beeld, in plaats van mobiele telefoons gebruikt men beepers. Verder is Heat tijdloos, classy als een noir.

De eerste keer dat de film me grijpt is wanneer de cruciale overval net is begonnen. Op deze geweldsuitbarsting - een geldwagen wordt omver geramd - volgt een moment van onverwachte verstilling. De wagen ligt er hulpeloos bij. Zijn immobiliteit wordt benadrukt door de kleinste beweging: een glimmende blauwe slinger komt vertraagd naar beneden op het asfalt. Hier haalt Mann de kijker bewust uit de actie, schroeft het tempo terug. Je bent in bekwame handen, voel je als kijker. Deze filmmaker weet hoe hij zijn verhaal wil vertellen.

Waarin openbaart de 'auteur' zich verder? Welke stijlmiddelen zijn typisch Mann? Wil je die vraag beantwoorden, dan kun je moeilijk om het stijlvolle uiterlijk van zijn films heen. De fotografie, de sets: alles is glossy, weldadig, in rijk wide screen. In Heat overheersen blauw, paars, rood. Zwart, natuurlijk. Een donkere deken omhult nachtelijk Los Angeles, overdekt met vele glinsterende lichtjes. Onze blik glijdt soepel over de sets, waarbij zelfs de armoedige locaties een glans van exotisme hebben. Want er zit altijd iets van luxe in Manns films, ze doen denken aan de glimmende buitenkant van een begeerd object. Maar buitenkant blijft het, want deze luxe blijft altijd net buiten handbereik, zowel voor de kijker als voor de personages. Wat we willen blijft op afstand, als in een droom. Of het verdwijnt zodra we wakker worden. We hebben het nooit echt gehad.

Heat kabbelt voort, rijgt het ene gesprek aan het andere. Ik eet lychees, de kat is opgehouden met spinnen en slaapt. Ik vergis me steeds in welke van de personages ook alweer slecht is, en welke goed. Ik bedenk me dat dat natuurlijk juist de bedoeling is. De Niro speelt zijn bad guy zachtaardig, Pacino zijn politieman als een lul. Het is allemaal van een gevoelig soort machismo. Hier geen sterke kerels en domme bimbo's: de personages zijn gelaagd. Toch is het een mannenuniversum dat Mann ons laat zien. De vrouwen hier zijn heus intelligent en menselijk, maar ze handelen nauwelijks. Ze zijn slechts aanwezig om de mannelijke personages op de een of andere manier motiveren. Alleen de feisty Charlene (Ashley Judd) zet met haar handelingen de raderen van de plot in werking. Zij gaat vreemd en haar echtgenoot (Val Kilmer) maakt zo mogelijk een nog groter zooitje van zijn leven. Geen wonder dat ze hem bij de politie verraadt. Maar op het laatste moment krabbelt ze terug, en waarschuwt haar man met een beladen blik.

We zijn bijna drie uur verder en ik realiseer me dat ik niet onder een negatief eindoordeel uitkom. De film neemt me niet mee maar sluit me juist buiten. Alles ademt "intens", maar ik voel de urgentie niet. Heat sluit af op LAX, een typische Mann-locatie. Hier komt het eindelijk tot een confrontatie tussen De Niro - op een haartje na ontsnapt met zijn nieuwe liefde - en Pacino, die zijn privé-beslommeringen juist achter zich lijkt te hebben gelaten. We hebben het hier over een shoot out, maar dan wel op z'n Manns. Dus geen hoog tempo-achtervolging, maar gesluip in het donker met op de achtergrond het slepende, aanzwellende geluid van opstijgende vliegtuigen. De lichtjes van L.A. glinsteren in de verte. De Niro en Pacino kijken elkaar in de ogen: Heat eindigt met een magisch moment. Het rusteloze verlangen dat deze personages een film lang voortdreef, komt eindelijk tot bedaren. In een film waarin alles droom lijkt, is dit echt: De Niro's blik, Pacino's mededogen. Een moment van oprecht wederzijds respect. De kracht van Mann zit niet in zijn eindeloze geouwehoer, die zit in zijn stiltes.

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Vacature Lid Raad van Toezicht

Vacature Lid Raad van Toezicht

Hard//hoofd wil per 1 juni de driekoppige Raad van Toezicht uitbreiden met twee nieuwe leden waaronder een voorzitter. Mocht je willen reageren dan ontvangen wij graag voor 1 mei een reactie. Lees meer

:Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

De Stoute Stift is de gloednieuwe illustratiewedstrijd van deBuren, Stripgids, Hard//hoofd en Stichting Nieuwe Helden. Meedoen? De deadline is 1 mei 2024 (10:00). Lees meer

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva nodigt twee vrienden uit om bij haar te komen eten. Ze hoopt dat dit het begin zal zijn van een nieuwe vriendengroep. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn 1

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Marthe van Bronkhorst bekijkt hypocrisie als spectrum: hoe hypocriet ben jij op een schaal van Frans Bauer tot Johan Derksen? Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

In je eentje achterblijven

In je eentje achterblijven

Als vriendin K. op een date gaat, denkt Eva van den Boogaard na over hun onuitgesproken pact. Zo lang ze beiden ongelukkig in de liefde zijn, hebben ze elkaar. Maar wat als er iemand dat pact uitstapt? Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Fatma Shanan: de lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn 1

Fatma Shanan | De lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn

Een oase van rust midden in Berlijn. De kleine geschilderde landschappen en zelfportretten in de natuur van Fatma Shanan (1986, Israël) komen goed tot hun recht in de expositieruimte van Dittriech en Schlechtriem. De tentoonstelling ‘The Inn River’ bestaat uit een bescheiden aantal van negen schilderijen. Aucke Paulusma laat zien dat een aandachtige observatie loont, maar dat de schilderijen laten niet per se een vrolijke indruk achterlaten. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Geld lenen

Geld lenen

‘Het spijt me,’ zeg ik. ‘Voor dit alles.’ Ik gebaar om me heen. ‘Voor Nederland.’ In deze column van Anne Schepers ontmoeten twee vrouwen, die uitkijken naar hun avond in een wijnbar, een man die een treinkaartje naar Ter Apel bij elkaar probeert te sprokkelen. Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Kür op muziek

Kür op muziek

”Onlangs las ik over wezentjes die alleen bestaan in de droom van een slapende vrouw.” Nelson Morus schreef een kort verhaal over geforceerde gezelligheid, chatbotgesprekken over lievelingsgerechten, hectiek en de alledaagse sleur. Lees meer

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

'Als je je psycholoog écht een brevet van onkunde wil geven, moet je haar uitnodigen voor je euthanasiefeest.' Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Zo het begon 1

Zo het begon

Nele Peeters schreef een ontroerend verhaal, vol treffende zinnen en beelden. Het is dromerig verhaal, over eenzaamheid, hoop, zorgzaamheid en zwaarte. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer