Asset 14

Ascenseur pour l'échafaud

Basje Boer haalt films die te lang ongezien zijn gebleven van de plank. Ditmaal het hijgen van Jeanne Moreau in Louis Malles Ascenseur pour l'échafaud.

Jeanne Moreau die door de straten van Parijs wandelt terwijl de nacht valt. Jeanne Moreau met haar grote, van melancholie vervulde ogen. Jeanne Moreau die het donker ziet worden, en dan weer licht. Jeanne Moreau, wier doemgedachten we via de voice-over volgen. Jeanne Moreau, die liefhad en verloren heeft.

Illustratie: Leila Merkofer

Louis Malle was 24 jaar oud toen hij in 1958 zijn speelfilmdebuut Ascenseur pour l'échafaud afleverde en en passant een filmster maakte van Moreau. De film opent met een telefoongesprek. 'Je t'aime', hijgt Jeanne Moreau als Florence. 'Je t'aime', hijgt Julien (Maurice Ronet) aan de andere kant van de lijn. De camera zoomt uit, Miles Davis' score verstomt het gesprek. Niet eerder klonk zijn trompet zo getergd. De titel komt in beeld (in het Nederlands: Lift naar het schavot). Het lot van de geliefden is bezegeld, zoveel is nu al duidelijk.

Een moordplot, daar draait Ascenseur pour l'échafaud om. Beoogd slachtoffer: Florences echtgenoot, een machtig man in Parijs en ver daarbuiten. Met grote precisie voert Julien de misdaad uit. 'De perfecte moord!' roep ik verheugd wanneer duidelijk wordt wat het plan is dat hij en Florence hebben beraamd. Als rechtgeaarde Columbo-fan ben ik altijd gespitst op deze heilige graal der misdaden. En tegelijkertijd weet ik: de moordenaar komt er nooit mee weg.

Malles referentie aan de klassieke misdaadfilm (film noir, Hitchcock) is niet ironisch, zoals bijvoorbeeld bij Jean-Luc Godard. (Denk aan Godards À bout de souffle, die twee jaar later zou verschijnen.) De man zit hier oprecht een thriller te maken. Tegelijkertijd lijkt hij niet erg geïnteresseerd in het misdaadaspect van het script. Liever volgt hij Moreau, die in de veronderstelling is dat Julien haar bedrogen heeft. Of richt hij zich op het jonge stel van wie de levens weldra onlosmakelijk met die van Florence en Julien verbonden zullen zijn. Zij, Véronique, is een romanticus. Hij, Louis, is een nors knulletje met een kuif die - bijna letterlijk - gebukt gaat onder zijn existentiële onrust. Wanneer ze de sportwagen van Julien stelen, zetten ze de radaren van de plot pas echt in werking.

De achterkant van de dvd meldt dat Ascenseur pour l'échafaud als de eerste film van de nouvelle vague wordt gezien. En inderdaad, er zitten voldoende elementen in die vooruitwijzen naar die invloedrijke stroming. (Voor de duidelijkheid: Wikipedia noemt Malle's film helemaal niet als eerste nouvelle vague-film; À bout de souffle wordt wél als een van de eerste genoemd.) De vrijzinnige soundtrack van Davis bijvoorbeeld, die bij de beelden geïmproviseerd werd. De hang naar realisme, onder andere zichtbaar in het gebruik van natuurlijk licht en het losse camerawerk. De intuïtieve montage die meer doet dan alleen de ene scène aan de andere verbinden. Maar al die elementen zijn meer dan louter nouvelle vague-ish. Malle zet ze in omdat hij iets wezenlijks wil zeggen over zijn personages. Hij wil niet alleen een spannend verhaal over moord vertellen, hij wil laten zien wat de consequenties zijn.

Vijf jaar na Ascenseur pour l'échafaud maakte Malle Le feu follet, een zwaarmoedig drama over een man die zich voorneemt zelfmoord te plegen. Maurice Ronet heeft opnieuw de hoofdrol en op zijn getekende gezicht zijn dezelfde emoties af te lezen: wanhoop, verdriet, teleurstelling, maar ook berusting in zijn lot. In deze film geen moord, geen ingenieus plot, geen misdaad of geweld; louter introspectie. Het voelt alsof Malle inmiddels beter wist wat voor film hij wilde maken en wat hij precies te zeggen had. Wat overigens niet wegneemt dat Ascenseur pour l'échafaud een uitstekende film is; een uitstekende thriller ook, die de Columbo-fan in mij tevreden stelt.

Tegen het einde van de film merk ik op dat Florence en Julien geen moment samen in beeld zijn geweest, enkel in elkaar afwisselende shots tijdens het telefoongesprek uit de openingsscène. Het slot van de film, een unhappy ending waarin de geliefden voor hun daad worden ingerekend, brengt hen alsnog samen. Sterker nog, de set foto's waarop ze samen te zien zijn, in innige omhelzing en overduidelijk verliefd, levert het bewijs voor hun motief. De misdaad die ervoor had moeten zorgen dat ze altijd samen zouden zijn, haalt hen juist uit elkaar. Maar de film brengt hen in ieder geval op artificiële wijze bij elkaar: slechts op beeld en lachend naar de camera.

Voor het slapen gaan lees ik in een boek over filmdialogen. Het einde, schrijft de scriptexpert, reflecteert altijd het begin. Ik leg het boek weg en denk aan Jeanne Moreau die door de straten van Parijs wandelt terwijl de nacht valt. Jeanne Moreau met haar grote, van melancholie vervulde ogen. Jeanne Moreau, die liefhad en verloren heeft.

Mail

Leila Merkofer , afkomstig uit Zwitserland is een grafisch vormgeefster en illustratrice werkend en wonend in Amsterdam. Ze vertaalt thema’s zo groot als de Matterhorn naar heldere, scherp omlijnde illustraties. Door het handmatige karakter van haar illustraties creëert ze een gevoel van authenticiteit. Daarnaast houdt Leila van Nederlandse bijdehandheid, oude films, sneeuw en chocola.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Asrest 1

Nieuwe materialen voor de huid

Voor de Klimaatweek schreef Pieter Van de Walle een gedicht bij het element water, waarin een onheilspellende stilte voor de storm weerklinkt. Lees meer

Asrest

Asrest

Voor de Klimaatweek schreef Meliza De Vries een gedicht bij het element vuur, vol vlammen die telkens weer vergeten worden. Lees meer

onder ons vergeten

onder ons vergeten

Voor de Klimaatweek schreef Johannes Lievens een gedicht bij het element aarde, over vallen en loslaten. Lees meer

De hitte is zwaar als ze op je valt

Voor de Klimaatweek schreef Anke Verschueren een gedicht bij het element lucht, waarin iemand bijzondere souvenirs van omzwervingen verzamelt. Lees meer

Verandering kan klein beginnen 4

Verandering kan klein beginnen

Kunst maken over de klimaatcrisis is niet makkelijk. Hoe doe je dat, schrijven over een onderwerp waar velen de ogen voor sluiten? Else Boer vraagt Klimaatdichter Willemijn Kranendonk hoe je wakker in de wereld kan blijven staan zonder te verzakken in hoop of wanhoop.  Lees meer

Nieuws in beeld: In de klauwen van de blauwe leeuw

In de klauwen van de blauwe leeuw

Gedupeerden in de toeslagenaffaire moeten de 30.000 euro, die zij ter compensatie krijgen, grotendeels weer terugbetalen. Lees meer

Koop online bij je favoriete boekhandel 1

Koop online bij je favoriete boekhandel

Max Beijneveld ziet met lede ogen aan hoe de boekhandels uit het straatbeeld verdwijnen door de coronacrisis, ondanks het feit dat we het afgelopen jaar gezamenlijk meer boeken hebben gekocht. Steun juist nu je favoriete boekhandels door direct op hun site onze aankopen te doen. Lees meer

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (IV)

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (IV)

Doris ter Horst werkt als psychiater in opleiding. Door de coronacrisis wordt ze als behandelaar voor nog meer ethische dilemma's gesteld dan normaal. In haar vierluik geeft ze het woord aan haar (fictieve) patiënten. Een inkijkje in een dag op een gesloten afdeling tijdens een pandemie. Lees meer

 1

Waarom ik geen danser kon worden

In het Hoofd//stuk doen schrijvers een poging om de weg naar het verhaal vast te leggen. Welke tips hadden zij willen krijgen toen ze begonnen? Welk advies zullen ze nooit en dan ook nooit meer opvolgen? Wat is hun advies? Lees het in het Hoofd//stuk. Annelies van Wijk trapt af met de vraag hoe je (g)een alwetende verteller wordt. Lees meer

Succes is geen keuze

Succes is geen keuze

Krijgen we in onze samenleving altijd wat ons toekomt? Bas van Weegberg ziet meritocratie als een optimistisch rookgordijn waarachter sociale ongelijkheid makkelijker in stand wordt gehouden. Lees meer

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (III)

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (III)

Doris ter Horst werkt als psychiater in opleiding. Door de coronacrisis wordt ze als behandelaar voor nog meer ethische dilemma's gesteld dan normaal. In haar vierluik geeft ze het woord aan haar (fictieve) patiënten. Een inkijkje in een dag op een gesloten afdeling tijdens een pandemie. Lees meer

Ik wacht hier 2

Ik wacht hier

''Terwijl ik door de winkel liep, hield ik haar in de gaten. Ze had lang, donker haar, dat bijna tot haar middel viel. Ze droeg een spijkerbroek en een shirt met een naamplaatje. Ik pakte een kaart en legde hem weer terug. Iets dichterbij kon ik haar naam lezen: Alice.'' Lees meer

Vanaf het moment dat ze elkaar ontmoeten, zijn Erin en Alice onafscheidelijk. Dankzij Alice wordt alles beter. Niets lijkt een intense vriendschap in de weg te staan. Of toch niet? Lees het in een voorpublicatie van Ik wacht hier, het debuut van Else Boer. Lees meer

Het populisme van de VVD, gekraakt

Het populisme van de VVD, gekraakt

De #DanielKoerhuisChallenge begon als een ludieke hashtag, maar bleek gaandeweg om veel meer te gaan, schrijft Sander van der Kraan. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Het beste van 2020

Tien hoogtepunten van een jaar discussies, ruzies en gepassioneerde betogen die de revue passeerden. Lees meer

Column: In de kruipruimte

In de kruipruimte

In het huis dat Eva van den Boogaard bewoont, bevindt zich een kruipruimte dat de nodige vragen oproept. Lees meer

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (II)

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (II)

Doris ter Horst werkt als psychiater in opleiding. Door de coronacrisis wordt ze als behandelaar voor nog meer ethische dilemma's gesteld dan normaal. In haar vierluik geeft ze het woord aan haar (fictieve) patiënten. Een inkijkje in een dag op een gesloten afdeling tijdens een pandemie. Lees meer

AVS: 1

Kerstrituelen

Deze week geven onze redacteurs tips om de kerst mee door te komen. Lees meer

Dit. Is. Goddelijk. Alternatief kerstverhaal Annemieke Dannenberg Dymphie Huijsen

Dit. Is. Goddelijk.

Joost is op vakantie in Spanje met zijn zwangere vriendin. Maar is de baby van hem, of van Marina’s open relatiescharrel HG? Begint Joost ongelovig te worden, of moet hij zijn liefdesbaby maar gewoon omarmen?
Een tragikomisch kerstverhaal door Annemieke Dannenberg. Lees meer

Alain Bachellier

Te vaccineren of niet te vaccineren, dat is de kwestie

De keuze om je wel te vaccineren is vaak net zo irrationeel als de keuze om je niet te vaccineren. Uiteindelijk is niet kennis, maar vertrouwen de doorslaggevende factor. Jihane Chaara heeft vertrouwen. Lees meer

Column: Veelzeggende kiepau

Veelzeggende kiepauto

In haar laatste column op Hard//hoofd deelt Iduna Paalman een mistroostig inzicht: hoe beter we kunnen praten, hoe minder we kunnen zeggen. Toch brengt het haar tot een hartverwarmende conclusie. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan