Asset 14

Ascenseur pour l'échafaud

Basje Boer haalt films die te lang ongezien zijn gebleven van de plank. Ditmaal het hijgen van Jeanne Moreau in Louis Malles Ascenseur pour l'échafaud.

Jeanne Moreau die door de straten van Parijs wandelt terwijl de nacht valt. Jeanne Moreau met haar grote, van melancholie vervulde ogen. Jeanne Moreau die het donker ziet worden, en dan weer licht. Jeanne Moreau, wier doemgedachten we via de voice-over volgen. Jeanne Moreau, die liefhad en verloren heeft.

Illustratie: Leila Merkofer

Louis Malle was 24 jaar oud toen hij in 1958 zijn speelfilmdebuut Ascenseur pour l'échafaud afleverde en en passant een filmster maakte van Moreau. De film opent met een telefoongesprek. 'Je t'aime', hijgt Jeanne Moreau als Florence. 'Je t'aime', hijgt Julien (Maurice Ronet) aan de andere kant van de lijn. De camera zoomt uit, Miles Davis' score verstomt het gesprek. Niet eerder klonk zijn trompet zo getergd. De titel komt in beeld (in het Nederlands: Lift naar het schavot). Het lot van de geliefden is bezegeld, zoveel is nu al duidelijk.

Een moordplot, daar draait Ascenseur pour l'échafaud om. Beoogd slachtoffer: Florences echtgenoot, een machtig man in Parijs en ver daarbuiten. Met grote precisie voert Julien de misdaad uit. 'De perfecte moord!' roep ik verheugd wanneer duidelijk wordt wat het plan is dat hij en Florence hebben beraamd. Als rechtgeaarde Columbo-fan ben ik altijd gespitst op deze heilige graal der misdaden. En tegelijkertijd weet ik: de moordenaar komt er nooit mee weg.

Malles referentie aan de klassieke misdaadfilm (film noir, Hitchcock) is niet ironisch, zoals bijvoorbeeld bij Jean-Luc Godard. (Denk aan Godards À bout de souffle, die twee jaar later zou verschijnen.) De man zit hier oprecht een thriller te maken. Tegelijkertijd lijkt hij niet erg geïnteresseerd in het misdaadaspect van het script. Liever volgt hij Moreau, die in de veronderstelling is dat Julien haar bedrogen heeft. Of richt hij zich op het jonge stel van wie de levens weldra onlosmakelijk met die van Florence en Julien verbonden zullen zijn. Zij, Véronique, is een romanticus. Hij, Louis, is een nors knulletje met een kuif die - bijna letterlijk - gebukt gaat onder zijn existentiële onrust. Wanneer ze de sportwagen van Julien stelen, zetten ze de radaren van de plot pas echt in werking.

De achterkant van de dvd meldt dat Ascenseur pour l'échafaud als de eerste film van de nouvelle vague wordt gezien. En inderdaad, er zitten voldoende elementen in die vooruitwijzen naar die invloedrijke stroming. (Voor de duidelijkheid: Wikipedia noemt Malle's film helemaal niet als eerste nouvelle vague-film; À bout de souffle wordt wél als een van de eerste genoemd.) De vrijzinnige soundtrack van Davis bijvoorbeeld, die bij de beelden geïmproviseerd werd. De hang naar realisme, onder andere zichtbaar in het gebruik van natuurlijk licht en het losse camerawerk. De intuïtieve montage die meer doet dan alleen de ene scène aan de andere verbinden. Maar al die elementen zijn meer dan louter nouvelle vague-ish. Malle zet ze in omdat hij iets wezenlijks wil zeggen over zijn personages. Hij wil niet alleen een spannend verhaal over moord vertellen, hij wil laten zien wat de consequenties zijn.

Vijf jaar na Ascenseur pour l'échafaud maakte Malle Le feu follet, een zwaarmoedig drama over een man die zich voorneemt zelfmoord te plegen. Maurice Ronet heeft opnieuw de hoofdrol en op zijn getekende gezicht zijn dezelfde emoties af te lezen: wanhoop, verdriet, teleurstelling, maar ook berusting in zijn lot. In deze film geen moord, geen ingenieus plot, geen misdaad of geweld; louter introspectie. Het voelt alsof Malle inmiddels beter wist wat voor film hij wilde maken en wat hij precies te zeggen had. Wat overigens niet wegneemt dat Ascenseur pour l'échafaud een uitstekende film is; een uitstekende thriller ook, die de Columbo-fan in mij tevreden stelt.

Tegen het einde van de film merk ik op dat Florence en Julien geen moment samen in beeld zijn geweest, enkel in elkaar afwisselende shots tijdens het telefoongesprek uit de openingsscène. Het slot van de film, een unhappy ending waarin de geliefden voor hun daad worden ingerekend, brengt hen alsnog samen. Sterker nog, de set foto's waarop ze samen te zien zijn, in innige omhelzing en overduidelijk verliefd, levert het bewijs voor hun motief. De misdaad die ervoor had moeten zorgen dat ze altijd samen zouden zijn, haalt hen juist uit elkaar. Maar de film brengt hen in ieder geval op artificiële wijze bij elkaar: slechts op beeld en lachend naar de camera.

Voor het slapen gaan lees ik in een boek over filmdialogen. Het einde, schrijft de scriptexpert, reflecteert altijd het begin. Ik leg het boek weg en denk aan Jeanne Moreau die door de straten van Parijs wandelt terwijl de nacht valt. Jeanne Moreau met haar grote, van melancholie vervulde ogen. Jeanne Moreau, die liefhad en verloren heeft.

Mail

Leila Merkofer , afkomstig uit Zwitserland is een grafisch vormgeefster en illustratrice werkend en wonend in Amsterdam. Ze vertaalt thema’s zo groot als de Matterhorn naar heldere, scherp omlijnde illustraties. Door het handmatige karakter van haar illustraties creëert ze een gevoel van authenticiteit. Daarnaast houdt Leila van Nederlandse bijdehandheid, oude films, sneeuw en chocola.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Hemellichamen

Hemellichamen

In drie gedichten beschrijft theatermaker en schrijver Anne Chris van Doesburg de ruimte tussen twee lichamen. Hoe houd je elkaar vast als je niet weet hoe je je tot elkaar moet verhouden? Over het hebben van mythische waarde, plaatjes in een weckpot en elkaar uren vasthouden. Lees meer

Automatische concepten 46

Demoontjes

Marthe van Bronkhorst laat haar demoontjes uit. Dat scheelt, want dan hoeft ze ze even niet zelf te dragen. Lees meer

 The Notorious RBG is niet meer

The Notorious RBG is niet meer

Illustrator Pirmin Rengers maakte dit prachtige portret ter ere van Ruth Bader Ginsburg, de Amerikaanse opperrechter die afgelopen vrijdag overleed. Lees meer

In ‘Adult Alternative’ verleggen transgender modellen de grenzen van het begeerlijke

In ‘Adult Alternative’ verleggen transgender modellen de grenzen van het begeerlijke

Met Adult Alternative, ‘de eerste erotische fototentoonstelling met transgender, intersekse en non-binaire modellen ooit’, wil Pride Photo Nijmegen een taboedoorbrekende expo neerzetten. Die belofte wordt slechts ten dele waargemaakt, zag Marte Hoogenboom – al is ook dat de moeite waard. Lees meer

Heimweek Mixtape

Heimweek Mixtape

Heimwee kan niet zonder muziek, en een themaweek niet zonder mixtape. Traditiegetrouw sluiten we onze themaweek af met liedjes gekozen door redacteuren. Lees meer

Heimwee is de wreedste pijn

Heimwee is de wreedste pijn

Is heimwee vertaalbaar? Marthe van Bronkhorst reflecteert op de emotie in haar vertalingen van drie romantische dichters die zeer onder hun heimwee leden. Lees meer

Ter Reparatie

Ter Reparatie

Soms past toch niet alles op de manier waarop je het je had voorgesteld. Vrienden doen alles voor elkaar, toch? Een kort verhaal over elkaar net missen, drie vrienden en een paarse trui. Lees meer

 'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

Maar liefst 14.000 asielaanvragen zouden nog voor het eind van 2020 behandeld moeten zijn, zo is de doelstelling van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Lees meer

Nostalgische saus

Nostalgische saus

Onze maatschappij kent momenteel veel nostalgische oplevingen. Kunstenaar Sandra Mackus betrapt zichzelf erop dat ze in haar werk ook met het verlangen naar vroeger speelt. Hoe blijft ze authentiek en oprecht? Haar recept is verbluffend simpel. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Nieuwe nostalgie 1

Nieuwe nostalgie

Normaal gesproken vragen wij onze redacteuren: wat maakt je blij? Tijdens de Heimweek: wat maakt je nostalgisch? Lees meer

Heimwee in het Heilig Land - een triptiek 1

Heimwee in het Heilig Land

Lies Defever passeerde de muur tussen Israël en Palestina, en ontmoette twee volken met heimwee naar de toekomst. Lees meer

Fantoompijn Evangeline Habarurema

Fantoompijn

Alle dingen gaan voorbij, de mooiste, maar ook de pijnlijkste dingen. Een troostvolle tip voor iedereen die verliest en rouwt, en het officiële Hard//hoofd-debuut van schrijver en illustrator Evangeline Agape. Lees meer

Als het doek valt

Als het doek valt

De gevoelens van heimwee waardoor Eva als kind geteisterd werd, ervaart ze als volwassen vrouw van tijd tot tijd nog steeds. Lees meer

 Samen alleen op de wereld

Samen alleen op de wereld

Speciaal voor de Heimweek delen tien fotografen beelden die hen doen terugverlangen naar een plek of een moment in hun leven. Het resultaat is een uniek inkijkje in de diversiteit van heimwee en nostalgie; misschien wel de allerindividueelste emoties. Lees meer

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Wat hebben nostalgie en camp met elkaar van doen? Rijk Kistemaker kwam erachter dat deze twee fenomenen nauwer verbonden zijn dan we in eerste instantie misschien denken. Een essay over de troost van het abjecte en de overdaad, van schorseneren en Meryl Streep, van de glitters en parels in een gezamenlijke queercultuur. Lees meer

Nog even, langzaam

Nog even, langzaam

Soms heb je heimwee naar dingen die er nog zijn. Nora van Arkel schreef een gedicht over heimwee naar een relatie die nog niet voorbij is: 'hier, fluister ik maar alles / wat ik voel is morgen'. Lees meer

Wanneer zwaartekracht zich omdraait

Wanneer zwaartekracht zich omdraait

Imme lijdt aan gemis. Ze heeft houvast nodig. Maar hoe ziet dat eruit? Een evocatief verhaal over troost en verlangen van kunstenaar Sanne van Balen. Lees meer

Redactioneel

Hard//hoofd doet of ze thuis is

Hard//hoofd nodigt je van harte uit: doe alsof je thuis bent in deze heimweek. Wat betekent thuis zijn in tijden van pandemie? Of voor mensen die een plek zoeken om veilig te leven, maar daarvoor op de vlucht moeten? Hoe inspireert heimwee de kunstenaar? Het wordt een week om naar terug te verlangen. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Strijdbaarheid (en wiskunde)

Strijdbaarheid (en wiskunde)

Deze week worden onze redacteurs blij van strijdbaarheid en een online tentoonstelling in New York. Lees meer

Morgen ruikt naar tijgers

Morgen ruikt naar tijgers

Een tijgerbrood, een zoektocht en een verzameling geurzakjes. Zullen Jefta en Ellis vinden waar ze naar op zoek zijn? Een voorpublicatie uit het afstudeerwerk van Francis Nagy. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan