Asset 14

Toxic Friendships

Toxic Friendships

Ik ben sinds een tijdje 31 jaar oud. Dit betekent, naast het feit dat de kapper nu mijn wenkbrauwen trimt en ik minder collageen aanmaak, ook dat TikTok voor mij een ingewikkeld en duizelingwekkend fenomeen is. Dat meen ik! Volgens het algoritme van TikTok vind ik bijvoorbeeld het volgende leuk: grinden (voor jongens), #prettygirls, grote stevige billen krijgen, 25 kilo afvallen in drie maanden, paaldansen en: spelen op mijn fluit. Het fenomeen dat mijn oogballen en hersenmassa echter genadeloos in de ban heeft, is het ontluisterende discours rond zogenaamde “toxic friendships”. Dit genre bestaat voornamelijk uit point-of-view-filmpjes van jonge vrouwen (toen ik deze woorden tikte zag ik mezelf van een rots geschoven worden als één van de uitgespeelde ouden van dagen in Midsommar) die uitleggen hoe je zulke vriendschappen kan herkennen om ze vervolgens te beëindigen. Vol vrees race ik door de filmpjes heen, voer ik talloze “toxic friend checks” op mezelf uit, op zoek naar een teken dat ik zelf een toxic friend ben die het verdient om genadeloos in de prullenbak gekieperd te worden.

In deze Tiktok-vortex wordt het wegwerpen van giftige vrienden veelal in een soort aura van wellness gehuld en verbonden aan het praktiseren van een bedenkelijke vorm van self-care, zo opperen ook wetenschappers Kinneret Lahad en Jenny van Hooff. Door deze dynamiek schotelde het platform mijn geestesoog vooral beelden voor van Master Cleanses en allerlei andere vormen van ontslakkingsmiddelen. Daarbij wordt de giftige vriend(in) als ware een hardnekkig verteersel dat zich aan mijn onschuldige darmwanden heeft vastgeplakt op rechtschapen wijze. Of heeft de toxiciteit meer iets Tsjernobyliaans en moet de onreine vriend(in) met grote haast in een sarcofaag worden gehuld voordat de zones om hen heen grondig moeten worden schoongemaakt en we onze kinderen waarschuwen om de komende vijftig jaar geen van straling doordrongen spinazie uit hun buurt te eten?

Of heeft de toxiciteit meer iets Tsjernobyliaans en moet de onreine vriend(in) met grote haast in een sarcofaag worden gehuld?

Het discours rond toxische vriendschap lijkt dus gretig te lenen van zowel een soort milieu-gerelateerd vocabulaire waarbij de vriend(in) als potentieel afval wordt afgeschilderd, als van het vocabulaire van de psychologisering en daarmee samenhangende individualisering van de samenleving. Het laat ons denken dat vriendschappen opzichzelfstaande verbintenissen zijn die klakkeloos verbroken kunnen worden en die verder niet ingebed zijn in bredere sociale structuren en machtsverhoudingen. Het verbreken van toxische vriendschappen als vorm van self-care lijkt uit te gaan van een hyperindividualistische verantwoordelijkheid voor het eigen welzijn. Waarbij het individu zich in dit geval los moet weken van- en moet waken voor de negatieve invloed van het plebs om zich heen. Op dezelfde manier dat men, bijvoorbeeld, zelf de verantwoordelijkheid schijnt te dragen voor het verhelpen van een burn-out door simpelweg meer te mediteren of naarstig tussen vergaderingen door bureaustoelyoga uit te voeren. Ieder voor zichzelf! Gooi je vrienden overboord!

Voordat je je vrienden op een ijsschots de zee in laat glijden, is het zaak om je bewust te zijn van het feit dat je vriendschap wordt gevormd door sociale en culturele factoren. Deze dragen bij aan het ontstaan van wat we - hyperventilerend, hijgend - toxische vriendschappen noemen: genderrollen, sociale normen, machtsstructuren. Vriendschappen kunnen hierdoor net zo complex zijn als koppel- of familierelaties, maar binnen vriendschappen wordt ‘moeilijk gedrag’ minder goed getolereerd, een weerspiegeling van de verontrustende nadruk op binaire ideeën over goed versus slecht die ingegeven wordt door neoliberale denkpatronen. Door de ambivalentie van vriendschap te erkennen en te omarmen, kunnen we diepere, duurzamere verbindingen opbouwen. Therapiecultuur en -praat moedigt aan de ene kant mensen aan om vrienden te zoeken bij wie ze allerlei kwijt kunnen, een ontwikkeling die ons een beetje los lijkt te weken van het monogame ideaal van de partner die een beerput is voor al onze grote en kleine problemen. Aan de andere kant waarschuwt therapiecultuur evenzeer dat vloeibare grenzen gehandhaafd moeten worden om het individu te beschermen tegen pijnlijke persoonlijke onthullingen of eventuele trauma’s of triggerpunten van vrienden om zo de klinische vlakte van de vriendschap te beschermen.

Een donkere wolk die boven elke vriendschap lijkt te hangen en deze dreigt te overspoelen met spinazie verschroeiende regen bij de geringste, gauw gepathologiseerde misstap.

Toxiciteit lijkt een amorfe beschuldiging te zijn geworden, een donkere wolk die boven elke vriendschap lijkt te hangen en deze dreigt te overspoelen met spinazie verschroeiende regen bij de geringste, gauw gepathologiseerde misstap. Het begint hiermee een beetje te lijken op het gebruik van de term “gaslighting” - een ernstige vorm van psychologische manipulatie die het slachtoffer doet twijfelen aan hun eigen herinneringen en/of perceptie van de werkelijkheid. Een waardevolle en veelomvattende term die inmiddels zo vaak, half grappend, en voor zulke kleinigheden gebruikt wordt dat deze nu ook in neonletters voor mijn geestesoog oplicht als ik in de supermarkt moet betalen voor een plastic tasje, iemand me niet gelijk terug appt of als er twee mensen naast elkaar op de roltrap staan zodat ik er niet langs kan. Dat lijkt me zonde. Niet elke negatieve interactie met een vriend(in) is “toxic” en mijn door onattente vreemdelingen gemedieerde, triviale interacties met een zure werkelijkheid betekenen (hopelijk) niet dat ik aan alle kanten word gemanipuleerd. Ik pleit zachtjes voor vrienden die met nuance en een hartelijk oog de grillige golven van het bestaan bevaren. Mocht mijn pleidooi te oprecht zijn, dan stel ik me uiteraard kandidaat om van een rots geschoven te worden. Vergeet dan niet een vervreemdingszone in het leven te roepen rond mijn besmette grond.

Toxic Friendships

Mail

Rijk Kistemaker (hij/hem, 1991) kijkt film, schrijft, denkt veel na over het internet en leest vaak allerlei boeken door elkaar. Hij studeerde kunstgeschiedenis en cultural analysis en houdt van memes en de recente restauratie van Het Lam Gods.

Amber Pieren (2001) is een illustrator uit Amersfoort. Haar interesse in de huidige tijdgeest en ‘pop culture’ zorgen voor kleurrijke digitale beeldverhalen met een vleugje humor. De illustraties zijn opgebouwd door middel van een mix van lijnwerk, kleurvlakken en tekst. Het liefst een beetje bizar en het liefst met het gebruik van neon roze.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

In dit persoonlijke essay reflecteert Tom Kniesmeijer op queer activisme en literatuur, oftewel: de reden dat we strijden en schrijven. Lees meer

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Zelfs 150 jaar na de afschaffing van de slavernij, zijn de gevolgen daarvan nog steeds voelbaar. Veel Nederlanders zien helaas niet in hoe de koloniale geschiedenis het heden heeft vormgegeven. Pas als je de bloedrode draad door de Nederlandse geschiedenis begrijpt, kun je de huidige ontwikkelingen echt begrijpen stelt Jazz Komproe. ‘Een onzichtbare wond laat zich immers moeilijk genezen.’ Lees meer

:Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

In april 2023 werd een onschuldige dragqueen-voorleesmiddag plots het middelpunt van ophef. Opgefokt door radicaal-rechtse groeperingen, werd er die middag luid geprotesteerd tegen het initiatief. Op het verkeerde tijdstip, maar toch: de morele paniek was niet te overzien. Reden genoeg voor Rijk Kistemaker om na te gaan: die paniek, waar komt die vandaan? En wat zit er eigenlijk achter? Lees meer

Navelstaren als rebellie

Navelstaren als rebellie

Voor ons vorige magazine, schreef Lena Plantinga een essay over waarom het revolutionair is als vrouwen schrijven over emoties, liefde, alledaagse dingen en seks. ‘Ik schrijf omdat ik boos ben terwijl iedereen me altijd lief noemt.’ Lees meer

Wie blijft? De kennisvlucht in Suriname

Het Sranantongo leeft

Het Sranantongo wordt steeds meer gesproken in Suriname om de massa aan te spreken. Toch is het Nederlands nog steeds de enige officiële taal van het land. Voor het drieluik dat Kevin Headley schrijft over hoe het koloniale verleden nog voortleeft in Suriname, gaat hij in dit derde en laatste deel in op de geschiedenis... Lees meer

Wie blijft? De kennisvlucht in Suriname 1

Wie blijft er over na de kennisvlucht in Suriname?

Hoogopgeleiden trekken steeds vaker weg uit Suriname. In dit tweede deel van een drieluik over hoe het koloniale verleden doorleeft in Suriname, gaat Kevin Headley in op hoe de kennisvlucht zich verhoudt tot de economische staat van het land. Lees meer

Eenzaamheid trekt me niet, maar ik heb er behoefte aan

Eenzaamheid trekt me niet, maar ik heb er behoefte aan

Eva van den Boogaard schreef een brief aan Roland Barthes, die in zijn dagboeken over eenzaamheid en vrijheid schreef wat zij zelf niet kon verwoorden. ‘Je hebt me lang gerustgesteld, maar waar ik de herkenning eerst geruststellend vond, vind ik haar de laatste tijd steeds verontrustender.’ Lees meer

Suriname is één groot slavernijmuseum

Suriname is één groot slavernijmuseum

Een slavernijmuseum is niet genoeg. Kevin Headley stelt de vraag hoe Nederland Suriname tegemoet kan komen op gebied van cultureel erfgoed rondom het koloniale verleden. ‘Ik denk dat de belangrijkste vraag die Nederland aan Suriname moet stellen is: “Wat heb je nodig?”’ Lees meer

Wanneer steek je nou eindelijk je middelvinger op?

Wanneer steek je nou eindelijk je middelvinger op?

Waarom wil je nog altijd niet-homo en meer genderbevestigend zijn? In deze brief bespreekt Jochum de waanvrijheid rondom homoseksualiteit. Lees meer

Lieve Mr. Dickhead

Lieve Mr. Dickhead

Op 7 januari schreef N. een liefdevolle goedmaakbrief en wilde deze persoonlijk overhandigen aan M. Zeven dagen eerder, op nieuwjaarsdag, mondde een akkefietje uit in de dramatische afloop van hun kortstondige doch intensieve liefdesrelatie. Het bleef niet bij een enkele ochtendbrief. Lees meer

:The chosen family: Beelden van queer vruchtbaarheid

The chosen family: Beelden van queer vruchtbaarheid

Marit Pilage onderzoekt beelden van queer vruchtbaarheid in de kunst om zo de definitie van vruchtbaarheid, zwangerschap en ouderschap te herdefiniëren. Lees meer

Een woud vol dichtgetimmerde hokjes

Een woud vol dichtgetimmerde hokjes

Zazie Duinker baant zich een weg door het oerwoud van de (hergedefinieerde) woorden. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer