Asset 14

Woorden

In het antiquariaat waar ik mijn dagelijks brood verdien, meldde zich een heer aan de toonbank. Hij legde het verzameld werk van Elsschot voor me neer. ‘Ik vind hier altijd iets van mijn gading,’ zei hij, terwijl de vingers van zijn rechterhand triomfantelijk over het omslag trippelden.

Ik bekeek hem eens goed – het gezicht van een hoogleraar Franse letterkunde, de onberispelijk geknoopte das, een Burberry-paraplu aan zijn zijde. En dan dat woord. Ik vind hier altijd iets van mijn gading.

Gading. De geneigdheid iets te kopen of te huren. Een mooi woord dat zomaar met deze man kan  uitsterven en in de toekomst aan de gemiddelde voorbijganger slechts een vage associatie met een Indonesische menukaart oproept. Gading-Gading? Wat is dat ook al weer?

Deze tip is geen aanklacht tegen de verarming van de Nederlandse taal. Maar woorden zijn er om gebruikt te worden, of om juist niet gebruikt te worden. Enkele suggesties.

Begin eens met zielenroerselen. Een van de supersterren uit de Dikke Van Dale. Een woord dat je voor je ziet als zo’n satellietopname van een orkaan. Traag kolkend, immens en ongrijpbaar. In het midden: het oog van de storm – het oog van jouw ziel. Wanneer iemand je in de toekomst vraagt of je depressief bent, zeg je niet ‘ja’ maar werp je slechts een blik op de horizon en antwoordt: ‘Zielenroerselen.’ Je zult merken dat je je meteen een stuk beter voelt.

Gigolo daarentegen is een mooi woord dat zo van je tong af de wereld in danst – maar doet zijn betekenis geen eer aan en dient vermeden te worden.
Gigolo
doet mij denken aan een middeleeuws snaarinstrument. ‘Op het ritme van haar gebroken hart, bespeelde de hofdame haar favoriete gigolo.’
Nee. Ik pleit hier voor het robuuste, niets-te-wensen-overlatende manhoer. ‘Naast zijn studie film- en televisiewetenschappen, klust mijn vriend Menno bij als manhoer.’ Duidelijk, degelijk en met beide voeten op de grond.

Er bestaan mooie woorden die zich moeilijk lenen voor dagelijks gebruik.

Rivierbedding is een mooi, sprekend woord. Maar om je vakantieliefde nou uit te nodigen voor "een wandeling langs de rivierbedding…"

Transparantie klinkt als water, toevallig net zoals water transparant is. Een stromend woord. Maar helaas kan geen politicus of Raad van Bestuur-lul meer een betoog van langer dan vier minuten houden, zonder het woord transparantie te laten vallen.

Transparantie is gekaapt, transparantie wordt uitgewoond.

Uitgewoond is vanzelfsprekend een vreselijk woord – net als luxebroodjes.

‘Tijdens de receptie zullen er broodjes worden geserveerd.’
‘Zijn dat dan luxebroodjes?’
‘Nee!! Kadetjes met leverworst. En oude kaas!’

De uitvinder van het woord luxebroodjes dient voor straf twee jaar Fins én Hongaars te studeren. Dat zal hem leren.

Terughoudendheid in woordkeuze is zo nu en dan ook aan te raden.
Wanneer je voor je jarige oom Freddie een nieuwe werphengel (mooi!) hebt gekocht, zeg je niet tegen de verkoper met de vishaakjes aan z’n petje : ‘De begiftigde zal dit hogelijk appreciëren.’ Een zekere mate van vervreemding tussen jou en je omgeving ligt daar op de loer.

Wat betreft het importeren van woorden, wil ik twee Zuiderburen nomineren. Ons harde, Nederlandse: ‘Mag ik pinnen?’ kan wat mij betreft worden vervangen door: ‘Mag het met bankcontact?’
En in plaats van een avond stappen, gaan we voortaan door de stad zwieren. Door de stad zwieren – bestaat er een mooier beeld voor een zomerse vrijdagavond?

Een paar laatste parels in de aanbieding:

Ochtendgloren (mooi, echter spaarzaam gebruiken en nooit wanneer je een kater hebt).

Periferie (een aardrijkskundige term, maar wat mij betreft vrij te gebruiken: ‘Toen ik net wakker was, bevond die droom over Amy Adams zich in de periferie van mijn gedachten’).

Bedwelmen (van een Duizend-en-één-nacht-achtige schoonheid. Maar onthoud: bedwelmd raak je door gas – van bier word je gewoon dronken).

Ik wens de lezer veel plezier met het zoeken naar woorden, behalve wanneer men tegenover een geliefde staat, of een teleurgestelde moeder.

 

Mail

Koen Alfons is sinds 2013 redacteur van Hard//hoofd. Hij schrijft columns en korte verhalen.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Een dag uit het leven

Een dag in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt

Er zijn zoveel dingen die je zou kunnen zijn. Bioboer, au-pair à Paris, muze, schrijver, schilder, heks... En tegelijk heb je maar één leven om al je ambities in waar te maken. Lies Jo Vandenhende deconstrueert deze tragiek liefdevol door ons een dag mee te nemen in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt. Met een illustratie van Tonke Koppelaar. Lees meer

Automatische concepten 38

Hard//hoofd zoekt een nieuwe adjunct-hoofdredacteur

De adjunct-hoofdredacteur denkt mee over de koers van het tijdschrift en heeft een stem in belangrijke beslissingen. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties) 2

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties)

Ter ondersteuning van de chef Illustratie zijn wij op zoek naar een beeldredacteur illustraties. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 43

Lekker soggen

Deze week worden onze redacteurs blij van lachen om Mark R., lessen over de media en het kunnen bijdragen aan de vismigratie in Utrecht. Lees meer

Een ritje maken

Een ritje maken

In dit verhaal van Sonja Buljevac maken Renée en haar oma een wandeling bij de boulevard van Vlissingen. Terwijl haar oma volop geniet, wordt Renée geconfronteerd met de gebeurtenissen van de vorige nacht. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

De nobele kunst van het missen

De nobele kunst van het missen

Marthe van Bronkhorst mist een hoop dingen in haar leven. Haarelastiekjes, de deuk in de bank die ze maakte in het vakantiehuisje, en ze kan maar niet vergeten dat Philip Freriks gestopt is met het journaal. (kom terug, Philip!). Maar waar komt dit missen vandaan?
Met (voor de laatste keer!) een illustratie van Jessica Bacuna. Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Eindelijk lente

Eindelijk lente

Deze week worden we blij van een fijn boek, roze k-pop en Den Bosch. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Column: Wasverzachter

Wasverzachter

Een fietstochtje met twee vrienden voert Eva naar een nieuwbouwwijk, waar het leven bij nader inzien toch zo slecht nog niet zou zijn. Lees meer

Schijn bedriegt 2

Schijn bedriegt

Ons stemgedrag wordt (te) vaak bepaald door onderbuikgevoelens en eerste indrukken. Om ons daartegen te wapenen hebben we gedegen onderwijs nodig. Laat dat nu precies hetgeen zijn waar de politieke winnaar op bezuinigt. Lees meer

De dochter van Baba Yaga met illustratie van Micky Dirkzwager

De dochter van Baba Yaga

Saar, een slapeloze studente, leeft op dubbeldrop en kan haar ex niet vergeten. Op een nacht belt ze haar moeder. ‘Vanaf mijn drieëntwintigste werd het allemaal beter, Saar.’ Is er hoop? Een rauw sprookje van Lena Plantinga over het herstellen van je vrouwelijke intuïtie, of pogingen doen tot. Lees meer

Nieuws in beeld: 12

'App me als je thuis bent'

Na de dood van de 33-jarige Sarah Everard uiten steeds meer Britse feministen hun woede over de mensen die hen zouden moeten beschermen: de politie is onderdeel van hun onveiligheid, zeggen zij. Lees meer

Alsof het stil was 1

Alsof het stil was

In dit korte verhaal van Janna Claudius slapen een van elkaar vervreemde moeder en dochter een nachtje op dezelfde kamer. Lees meer

Alles Vijf Sterren: We bekijken het positief

We bekijken het positief

Deze week worden we blij van LuckyTV, een WhatsAppgroep en een tweeëntwintig jaar oude miniserie over kunst. Lees meer

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling kreeg het afgelopen jaar duizend gezichten. Rijk Kistemaker vraagt zich af: hoe herinneren we ons die gezichten, zodra de coronacrisis (min of meer) voorbij is? Lees meer