Asset 14

Wakker schrikken van kunst

TIP: Wakker schrikken van kunst

Een illustratieve verklaring voor de opwarming van de aarde vond ik onlangs bij de filosoof Timothy Morton. Hij zegt dat mensen zombies zijn, en dat we samen een soort superwezen vormen dat de wereld in zijn greep heeft. We drukken het gaspedaal in, laden telefoons op, eten biefstuk. We doen het zonder nadenken, en omdat we het met miljarden tegelijk doen, gaat het mis.

Op een donderdagavond in Amsterdam doe ik er even niet aan mee. In het donker zit ik op een doek, die samen met andere doeken een cirkel vormt op een laag aarde. Ik voel me ontregeld, zoals ik me daar in het publiek van de theatervoorstelling Still Moving van collectief Gaia’s Machine bevind. Op deze manier heb ik nooit in het theater gezeten.

In het midden van de kring, op de donkere grond, rust een kleine spot van zacht licht. Tot mijn verbazing stel ik vast dat de aarde daar zachtjes beweegt. Het geluid van tjilpende vogels, regendruppels en onheilspellende klanken zwelt aan. Er ontstaan scheuren, er brokkelt iets af. Er komt iets krioelend omhoog uit de aarde, dat ik niet meteen herken. Ja, het is een mensenhand, maar het beweegt anders. Eerst gedraagt het zich als een oerwezen, door vreemde poses aan te nemen. Later wordt het bevangen door een houterige worsteling met zichzelf. Wat biologisch was, blijkt nu mechanisch te zijn.

Ik wacht de climax af en vraag mezelf af wat deze zal zijn. Het wordt hoe langer hoe onwaarschijnlijker dat er een heel lichaam uit de aarde zal opstaan. De tijd verstrijkt langzaam, het spel is klein. Het contrast zou te groot zijn. Toch blijf ik nog een tijdje zitten, als de regisseur de gordijnen opzij trekt en de regisseuse opstaat uit de kring. Mijn hoofd is aan het racen: wat heb ik gezien, wat betekent het? De associaties buitelen over elkaar, de één meer vergezocht dan de ander. Zeker is dit: met de eerste mensmachine-achtige die op het toneel verscheen, kreeg ik een blik in een mogelijke toekomst.

Dat woord, ‘mogelijk’, klaart mijn geest. Ik betrapte mezelf er tijdens het kijken herhaaldelijk op dat ik zat te grijnzen. Even was ik wakker geschrokken uit een troebele droom. En dat voelde goed. Natuurlijk ken ik de grimmige toekomstscenario’s, en ben ik er gevoelig voor. Als ik Morton lees, over mensen als zombies die handelen uit automatisme, dan strookt dat met mijn ervaring. Kort na de voorstelling sukkel ik alweer verder, in slaap gesust door de wereld. Het komt allemaal wel goed. Of niet. Maak je vooral niet druk, alleen kan je er toch niets aan doen.

Als we allemaal zo denken, kunnen we inderdaad nergens iets aan doen. Zo worden onze ergste nachtmerries vanzelf werkelijkheid, terwijl ons tenminste één andere aanpak rest. We kunnen van onder naar boven werken. Dat begint onderaan. Laat jezelf af en toe wakker schrikken. Ga naar het theater, doe iets wat buiten de gewraakte comfort zone valt, dwing jezelf na te denken over wat er voor je neus gebeurt.

Ook toe aan ontregelende perspectieven op mens, natuur, techniek en toekomst? Dinsdag 16 oktober organiseert Gaia's Machine een symposium in Het Huis Utrecht.

Beeld: Gaia's Machine | Still Moving (Amsterdam Fringe Festival)

Mail

Ron Vaessen (1987) is wetenschapsjournalist en zint op een debuutnovelle.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
Lees meer
test
het laatste
Tot morgen

Tot morgen

Na bijna vier jaar als columnist voor Hard//hoofd is het voor Eva tijd voor iets nieuws, maar afscheid nemen is niet haar ding. 'Dus lieve lezers: voor jullie nu een kus op de wang, en tot morgen!' Lees meer

Wat je niet zult zien op het nieuws

Wat je niet zult zien op het nieuws

Marthe van Bronkhorst beschrijft dat wat ongezien blijft op het nieuws over de demonstaties bij de UvA. 'Maar het is wel gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven.' Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

Relatietherapie voor een  meningsverschil over AI en kunst 1

Relatietherapie voor een meningsverschil over AI en kunst

Drie kunstenaars komen samen om te praten over de relatie tussen AI en kunst. Twee verschillen flink van mening, de derde bemiddelt. Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

Mooi weer spelen

Mooi weer spelen

Als Aisha’s eerste therapiesessie niet voelt als de warme deken waar ze op hoopte, mist ze groepsgenoot S., die haar een spiegel voorhield. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

Verdomme, ik heb wel geleefd

Maar verdomme, we hebben wel gelééfd

Marthe van Bronkhorst schreef in 2019 een toneelstuk dat bijna volledig werkelijkheid is geworden. Kan ze de slotscène nog weren uit de realiteit? Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Afgelopen woensdag opende het Nederlandse paviljoen op de Biënnale van Venetië. Onze chef kunst Jorne Vriens zag hoe kunstenaar Renzo Martens in huilen uitbarstte toen hij sprak over zijn samenwerking met zijn Congolese medekunstenaars. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Wanneer Eva op bezoek is bij haar zus, vraagt die of Eva haar eicellen al in heeft laten vriezen. Het laat Eva nadenken over hoe ze de vraag 'Wil ik een kind?' überhaupt kan beantwoorden. 'De vraag omtrent het ouderschap is bij uitstek een gevoelskwestie, en mijn gevoel volgen is nooit mijn sterkste punt geweest.' Lees meer

De buschauffeur

De buschauffeur

'Kijk door me heen als door de voorruit'. In deze gedichtenreeks van Angelika Geronymaki probeert een buschauffeur krampachtig de kortstondigheid - in tijd, plaats, interactie - te behouden die eigen is aan zijn baan. Lees meer

Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Vacature Lid Raad van Toezicht

Vacature Lid Raad van Toezicht

Hard//hoofd wil per 1 juni de driekoppige Raad van Toezicht uitbreiden met twee nieuwe leden waaronder een voorzitter. Mocht je willen reageren dan ontvangen wij graag voor 1 mei een reactie. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer