Asset 14

Wakker schrikken van kunst

TIP: Wakker schrikken van kunst

Een illustratieve verklaring voor de opwarming van de aarde vond ik onlangs bij de filosoof Timothy Morton. Hij zegt dat mensen zombies zijn, en dat we samen een soort superwezen vormen dat de wereld in zijn greep heeft. We drukken het gaspedaal in, laden telefoons op, eten biefstuk. We doen het zonder nadenken, en omdat we het met miljarden tegelijk doen, gaat het mis.

Mail

Op een donderdagavond in Amsterdam doe ik er even niet aan mee. In het donker zit ik op een doek, die samen met andere doeken een cirkel vormt op een laag aarde. Ik voel me ontregeld, zoals ik me daar in het publiek van de theatervoorstelling Still Moving van collectief Gaia’s Machine bevind. Op deze manier heb ik nooit in het theater gezeten.

In het midden van de kring, op de donkere grond, rust een kleine spot van zacht licht. Tot mijn verbazing stel ik vast dat de aarde daar zachtjes beweegt. Het geluid van tjilpende vogels, regendruppels en onheilspellende klanken zwelt aan. Er ontstaan scheuren, er brokkelt iets af. Er komt iets krioelend omhoog uit de aarde, dat ik niet meteen herken. Ja, het is een mensenhand, maar het beweegt anders. Eerst gedraagt het zich als een oerwezen, door vreemde poses aan te nemen. Later wordt het bevangen door een houterige worsteling met zichzelf. Wat biologisch was, blijkt nu mechanisch te zijn.

Ik wacht de climax af en vraag mezelf af wat deze zal zijn. Het wordt hoe langer hoe onwaarschijnlijker dat er een heel lichaam uit de aarde zal opstaan. De tijd verstrijkt langzaam, het spel is klein. Het contrast zou te groot zijn. Toch blijf ik nog een tijdje zitten, als de regisseur de gordijnen opzij trekt en de regisseuse opstaat uit de kring. Mijn hoofd is aan het racen: wat heb ik gezien, wat betekent het? De associaties buitelen over elkaar, de één meer vergezocht dan de ander. Zeker is dit: met de eerste mensmachine-achtige die op het toneel verscheen, kreeg ik een blik in een mogelijke toekomst.

Dat woord, ‘mogelijk’, klaart mijn geest. Ik betrapte mezelf er tijdens het kijken herhaaldelijk op dat ik zat te grijnzen. Even was ik wakker geschrokken uit een troebele droom. En dat voelde goed. Natuurlijk ken ik de grimmige toekomstscenario’s, en ben ik er gevoelig voor. Als ik Morton lees, over mensen als zombies die handelen uit automatisme, dan strookt dat met mijn ervaring. Kort na de voorstelling sukkel ik alweer verder, in slaap gesust door de wereld. Het komt allemaal wel goed. Of niet. Maak je vooral niet druk, alleen kan je er toch niets aan doen.

Als we allemaal zo denken, kunnen we inderdaad nergens iets aan doen. Zo worden onze ergste nachtmerries vanzelf werkelijkheid, terwijl ons tenminste één andere aanpak rest. We kunnen van onder naar boven werken. Dat begint onderaan. Laat jezelf af en toe wakker schrikken. Ga naar het theater, doe iets wat buiten de gewraakte comfort zone valt, dwing jezelf na te denken over wat er voor je neus gebeurt.

Ook toe aan ontregelende perspectieven op mens, natuur, techniek en toekomst? Dinsdag 16 oktober organiseert Gaia's Machine een symposium in Het Huis Utrecht.

Beeld: Gaia's Machine | Still Moving (Amsterdam Fringe Festival)

Ron Vaessen (1987) is wetenschapsjournalist en zint op een debuutnovelle.

Lees verder Lees verder

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al tien jaar een vrije ruimte voor talentvolle makers. Elke dag verschijnen op onze site artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties. Zonder advertenties en helemaal gratis.

Maar zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Steun ons en ontvang speciaal geselecteerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars. Én een Hard//hoofd-tasje. Je eerste kunstwerk is van Hard//hoofd-maker Nastia Cistakova.

Steun ons
het laatste
Tip: Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

In deze tip uit 2018 geeft Emma Stomp een onmisbaar advies voor de feestdagen. Lees meer

Tip: 1

Maak een toetje

De kleine keuken van Lotte Akkerman weerhoudt haar er niet van om toetjes te maken. Een tip voor winteravonden (inclusief recept). Lees meer

Column: Ongehoorzaam watje 1

Ongehoorzaam watje

Iduna Paalman ziet de IDFA-documentaire Objector en denkt na over de mens in opstand. Lees meer

Tip: Leren om het leren

Leren om het leren

Else Boer is het leren nog niet verleerd. Op YouTube is namelijk een schat aan smakelijke en nutteloze informatie te vinden, waar je toch een stuk wijzer van wordt. Een tip om eens wat te leren van de onvolprezen video-essays. Lees meer

Column: Een nieuwe man

Een nieuwe man

Trudy poetste haar tanden en dacht: 'als ik het nú niet probeer, hoeft het niet meer. Hoeveel jaar heb ik nog? Moet ik wachten tot ik achter een rollator loop? Tot ik mijn huis heb opgegeten? Nou dan!' Lees meer

Tip: Vraag het je filmpersonage 1

Vraag het je filmpersonage

'Hebben jullie wel eens goed geluisterd naar wat acteurs in films eigenlijk zeggen? En vooral ook hoe mooi ze dat in woorden weten te vangen?' Emma Stomp tipt de magie van dialogen. Lees meer

Meer bloed 2

Meer bloed

'Zoveel bloed, en toch zo onzichtbaar. Waarom telkens de hoop dat het niemand op zal vallen? ‘Ik ben ongesteld’ – wanneer leerden we dat dat beschamende woorden zijn?' Lees meer

Tip: Leer elkaars taal van de liefde

Leer elkaars taal van de liefde

Kiki Bolwijn heeft een bijzondere manier van communiceren met haar vader: zonder veel woorden te wisselen begrijpen ze elkaar heel goed. Een tip om elkaars taal van de liefde te leren spreken, ook als dat soms niet de jouwe is. Lees meer

Tip: Ga saneren

Ga saneren

De nachtmerrie van elke boekenliefhebber: Esmé van den Boom moet voor haar werk in de bibliotheek boeken wegdoen. Of word je hier juist ook wel zen van? Lees meer

Alles vijf sterren: Over straat in een andere wereld

Over straat in een andere wereld

Deze week worden we blij van een ontroerende, grappige bewerking van Oorlog en Vrede, een hilarische podcast over porno, en een app die hardlopen combineert met zombies. Lees meer

Column: Een brief op de schoorsteenmantel

Een brief op de schoorsteenmantel

In de jaren '70 hadden veel dertigers iets uit te vechten met hun moeder. Zo ook Trudy, die de hare speciaal daarvoor uitnodigde voor een weekend op het strand. Lees meer

Tip: Neem geen kat 1

Neem geen kat

Eva van den Boogaard heeft een kat. Een hele mooie, die het goed doet op Instagram. Maar toch had ze hem liever niet gehad. Een tip om niet onwillekeurig te gaan houden van een dier. Lees meer

Column: Joh wat origineel

Joh wat origineel

Iduna Paalman had een zinnelijke droom over iemand die niet haar vriend is. Wat moet ze daarvan maken? Lees meer

Tip: Maak zinloze lijstjes

Maak zinloze lijstjes

Het schrijven gaat Jozien Wijkhuis niet altijd even makkelijk af, terwijl ze eigenlijk niets liever doet. Een podcast van Tim Clare bood soelaas. Een tip om het schrijven te demystificeren. Lees meer

Column: Gemaakt om te scharrelen

Gemaakt om te scharrelen

Op alle dingen die Trudy leuk, lekker of gemakkelijk vindt rust tegenwoordig een taboe. Als pensionado geniet ze volop van het leven, en daar drinkt ze graag een wijntje bij. En haar gezonde verstand krijgt weer eens gelijk. Lees meer

Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

Josephine Keuter kijkt graag slechte televisie en schaamt zich daar niet voor. Het is verblijdend, helend en ultiem ontspannend. Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

Steun ons en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor talentvolle makers. Zonder advertenties en helemaal gratis. Dankzij onze kunstverzamelaars. Steun ons en ontvang speciaal geselecteerde kunstwerken. Én een Hard//hoofd-tasje. Je eerste kunstwerk is van Hard//hoofd-maker Nastia Cistakova.

Steun ons