Ondanks het gure (politieke) klimaat hoef je in Nederland niet vaak te schuilen. Het weeralarm is alleen voor de spoorwegen problematisch, de Friezen voeren geen gewelddadige onafhankelijkheidstrijd en de kernreactor in Putten staat ook nog. Alleen politici en pedofielen kunnen nog opscheppen over geheime verblijfplaatsen. Kortom: we kunnen rustig doorgaan met het dichtmetselen en opblazen van bunkers. Als er al wordt ondergedoken, is dat niet uit zelfbescherming maar voor de broodnodige reflectie en rust.
Lang voor Big Brother werd het zich afzonderen van de maatschappij al als experiment ingezet. In 1971, twee jaar nadat de gemeente Amsterdam besloot de schuilkelder in het Vondelpark te verbouwen tot beatkelder voor de hoofdstedelijke jeugd, kampeerden Godfried Bomans en Jan Wolkers op Rottumerplaat. Ieder verbleven ze een week op het onbewoonde eiland. Hun enige contact was een dagelijks radiogesprek. De schrijvers reageerden totaal verschillend op eenzaamheid en natuur. Bomans werd ziek. De meeuwen bezorgden hem slapeloze nachten en hij voelde zich bang en ellendig. Wolkers was helemaal in zijn element. Hij plaatste een deur met een naambordje, ging vissen, fotografeerde en deed tijdens de gesprekken met Willem Ruis uitgebreid verslag van de zeehondenpopulatie. Later zei hij daarover dat hij zich niet gek wilde laten maken. Hij had geleerd van de ervaring van Bomans, een week eerder, en ging niet in op Willem Ruis, die hem telkens naar zijn gevoelens bleef vragen.
In 2010 organiseerde VPRO’s De Avonden een soortgelijk project. Voor Een kamer in het verleden verbleven 15 gasten ieder een week in een boothuis op het Lauwersmeer. Ook dit keer leverde het kluizenaarschap mooie radio op. Afgesloten van de maatschappij, zonder internet en televisie, is er blijkbaar ruimte om te reflecteren en geconcentreerd aan het werk te gaan. Wie wil dat nou niet? Een weekje vakantie in de 19e eeuw, maar dan met koelkast. Wie was er niet jaloers op Maartje Wortel, toen zij op Hard//hoofd verslag deed vanaf haar onderduikadres in Castrum Peregrini?
Onderduiken is hot! Het spreekt tot de verbeelding. Gretig lezen we de zielenroerselen van schrijvers en kunstenaars die zich vrijwillig laten opsluiten. Als klap op de vuurpijl maken onderduikers vaak ook nog mooi werk. Vanaf 18 juni sluit Extrapool de kunstenaar en illustrator Gijs Deddens op. Twee weken lang zal Gijs werken aan een publicatie, een project dat je via Voordekunst kunt steunen. Op Hard//hoofd zal te zien zijn hoe Gijs het er vanaf brengt, als onderduiker. En zolang de wereld nog niet vergaat, zullen we het daarmee moeten doen.
Illustratie: Gijs Deddens
