Het meesterwerk van David van Reybrouck zet de racistische Kuifje nog eens in perspectief." /> Het meesterwerk van David van Reybrouck zet de racistische Kuifje nog eens in perspectief." />
Asset 14

Congo

Zoals veel kinderen was ik vroeger gek op Kuifje. Mijn vader bezat een stapel stukgelezen exemplaren uit de jaren vijftig en zestig, die ik verslond. Alleen met Kuifje in Afrika had ik moeite, voornamelijk omdat Kuifje op een gegeven moment besluit om voor de lol een neushoorn te schieten, en het arme dier uiteindelijk opblaast met dynamiet omdat alle kogels op hem afketsen. Ook kreeg ik een vreemd gevoel bij de passages waarin Kuifje communiceert met de Afrikanen, die zijn getekend als een soort Zwarte Pieten en voornamelijk dingen zeggen als “Ik niet werken willen. Ik moe zijn.” De racistische ondertoon was blijkbaar dermate expliciet dat zelfs een zevenjarige er ongemakkelijk van werd.

Toen ik het lijvige Congo, Een geschiedenis (2010) van David van Reybrouck begon te lezen moest ik denken aan dat oude stripboek en realiseerde ik me opeens dat Kuifje in Afrika een perfecte afspiegeling is van hoe Europeanen dachten in de jaren twintig en dertig. Hergé, de bedenker van Kuifje, was geen racist (hij zou later publiekelijk afstand doen van Kuifje in Afrika, en latere albums zijn meer vooruitstrevend). Het reflecteert simpelweg een van racisme en onwetendheid doordrenkte samenleving – de Afrikanen die Kuifje ontmoet zijn dom en lui, slaan op trommels en proberen zich Westers te kleden. Hun land is groen, vruchtbaar en vol met olifanten en leeuwen.

Ons clichébeeld van Afrika bestaat inmiddels uit dorre landschappen, hongerende kinderen en bloedige burgeroorlogen: de erfenis van circa honderdvijftig jaar kolonialisme. In Congo brengt David van Reybrouck op weergaloze wijze in beeld hoe de Belgische veroveraars hun eerste en enige kolonie in de periode 1870-1960 van een rustig, groen gebied veranderden in een uitgeholde, failliete woestenij waar conflicten, rampen en oorlogen de rest van de twintigste eeuw zouden bepalen. De geschiedenis van een natie, hoe spannend ook, kan gemakkelijk verzanden in een droge geschiedenisles vol cijfertjes en feiten. Van Reybrouck koos er gelukkig voor om zoveel mogelijk persoonlijke getuigenissen van Congolezen erin te verwerken, en aan de hand van hun levensverhalen de historie van het land te vertellen. Rode draad zijn de interviews met Etienne Nkasi, een oude man die bij de eerste ontmoeting verklaarde te zijn geboren in 1882. De foto op de cover van het boek is een portret van hem. Nkasi vertelde bijzondere verhalen, die na onderzoek ook nog bleken te kloppen – hij had als jongetje zelfs een expeditie van de ontdekkingsreiziger Stanley voorbij zien komen (die van het onsterfelijke “Dr. Livingstone, I presume?”).

Deze persoonlijke verhalen zijn de grote kracht van Congo. Het boek is zeker aan te raden voor mensen zoals ik, die weinig afweten van Afrikaanse historie. Tijdens het lezen weet je in grote lijnen hoe het verhaal zal verlopen, maar de maalstroom waarin Congo dankzij de Belgen verzeild raakte wordt zo meesterlijk neergezet, dat je het boek leest als een roman.

Meeslepend, helder en informatief: schreef iemand maar eens zo’n boek over Indonesië.

Mail

Sanne Rispens

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Verf op je kleren #1 - Het Proces

Verf op je kleren #2 - Fictie en werkelijkheid

Waar ligt de grens tussen fictie en werkelijkheid, en hoe zet je die grens op spanning, zonder dat het saai of aanstellerig wordt? Lees meer

Column: Ik wens je alle goeds

Ik wens je alle goeds

Een afwijzing komt Eva koud op haar dak vallen. ‘Ik vond hem leuk, hij vond mij ook leuk, hij vond mij dus niet leuk, ik ben gewoon niet leuk genoeg.’ Lees meer

Kak! Een kritische kunstkoerier over De Kunstbode 1

Kak! Een kritische kunstkoerier over De Kunstbode

Als 'kritische kunstkoerier' neemt Marc Schoorl je mee door de kunstbijlage van zijn favoriete ochtendkrant. Lees meer

Nieuws in beeld: En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

Na twee jaar af en aan wel en geen onderwijs op school te hebben gehad, ervaren leerlingen dat er 'hiaten in hun kennis' zijn ontstaan. Lees meer

Koop de roze bril

Koop de roze bril

Lang geloofde Shulamit Löwensteyn dat een ingebouwd stapelbed de oplossing zou zijn voor al haar moeilijkheden. Had ze daar gelijk in? Een tip over tulpen, taart en het kopen van troost. Lees meer

Automatische concepten 73

Engeland is gesloten

Maar liefst 28.000 vluchtelingen staken in 2021 het Engelse Kanaal over, met gevaar voor eigen leven. Lees meer

Nieuwe coronificatie

Nieuwe coronificatie

Marthe van Bronkhorst opent het nieuwe jaar op poëtische wijze. Lees meer

Column: Het enige woord dat het omschrijft

Het enige woord dat het omschrijft

Het voorlopig laatste uitstapje naar de bios met haar vader krijgt voor Eva een duistere lading. Lees meer

Verf op je kleren #1 - Het Proces

Verf op je kleren #1 - Het Proces

In Verf op je Kleren onderzoekt schrijver en documentairemaker Tiemen Hageman alle aspecten van het creatieve proces. Hij gaat in gesprek met allerlei creatieve makers, over hun proces en hoe je dat nou eigenlijk doet, werk maken. In deze eerste aflevering: schrijvers Martijn Brugman en Merlijn Huntjens. Lees meer

Stop met schrijven!

Stop met schrijven!

Jens Meijen vergelijkt het schrijfproces met auto-onderhoud en weet hoe je als schrijver goed zorgt voor je mentale gezondheid. Wat heeft schrijven te maken met het worden van een popster en waarom moet je volgens Jens eerst stoppen met schrijven? Lees meer

Ballen en Engelen

Ballen en Engelen

Na een klassiek ongemakkelijke kerstborrel op kantoor gaat Sascha mee naar huis met Ariane van hr. Maar dan neemt de avond een griezelige onverwachte wending... Een kerstverhaal van Loren Snel. Lees meer

Op elk potje past een probleempje

Op elk potje past een probleempje

Waarom moeten lesbische relaties in films altijd zo tragisch afgelopen? Esther Lamberigts pleit voor een positiever beeld van queer levens in hedendaagse media. Lees meer

Kon je maar aanbeden worden

Kon je maar aanbeden worden

Hologrammen, goud licht en een religieus lam laten Marthe van Bronkhorst zich klein voelen tijdens een kerkbezoek. Lees meer

Nieuws in beeld: Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Vond de Chinese maanlander een hutje, een kleine triomfboog, of toch maar gewoon een grote rots? Lees meer

Wees talentloos

Wees talentloos

Tijdens een date raakt Wolter de Boer verwikkeld in een socratisch vraaggesprek rond talent. Een tip over het afschaffen van aanleg. Lees meer

Nieuws in beeld: Weg met het kerstpakket!

Weg met het kerstpakket!

Er zit zelden iets in waar je op zit te wachten, laat staan iets van kwaliteit. Lees meer

Over geluk is het moeilijk praten 2

Over geluk is het moeilijk praten

Filmmaker Agnès Varda was een uitgesproken feminist. Julia de Dreu zag in haar een geestdriftige, politiek geëngageerde vrouw. Maar Varda's film 'Le bonheur' lijkt een ode aan het traditionele huwelijksgeluk. Wat wilde ze ons vertellen met dit onuitgesproken drama? Lees meer

Masterclass

Een vrouw die met zichzelf in de knoop zit besluit om een masterclass acteren te volgen. Een kort verhaal door Renske van den Broek over opnieuw leren lopen, majorettemeisjes en vrede sluiten met wie je bent. Lees meer

Stemmen op je zestiende voor een sterkere democratie

Het is goed voor Nederland als zestienjarigen mochten stemmen, zegt Jazz Komproe. Lees meer

Ik sla een praatje op het Godenpad

Shimanto Reza gaat tegen zijn achterhoofdstem in en ontdekt de waarde van taboes. Lees meer