Asset 14

Tijd voor een dekoloniale Indië-herdenking!

 1

De jaarlijkse nationale Indië-herdenking in Den Haag op 15 augustus heeft een te nationalistisch karakter, vindt Benjamin Caton. Daarom organiseert hij sinds vorig jaar op eigen initiatief de dekoloniale Indië/Indonesië-Nederland Herdenking, op 16 augustus.

77 jaar na de onafhankelijkheidsverklaring van Indonesië kreeg een Indonesische ambassadeur dit jaar voor het eerst een prominentere rol bij de nationale Indië-herdenking in Den Haag. Niet iedereen is blij met deze stap richting inclusievere vormen van herdenken waarin, er ook ruimte is voor Indonesisch leed. Zo stelde woordvoerder Michael Lentze van de Federatie Indische Nederlanders (FIN) vooraf: “De nationale herdenking is niet bedoeld voor derde- en vierdegeneratie-Indo’s die met de koloniale geschiedenis van Nederland in hun maag zitten.” Hier schrijft zo’n derdegeneratie-Indo die denkt dat herdenkingen wél dekoloniaal georganiseerd kunnen worden.

Het standpunt van Michael Lentze komt vaker voor en vindt zijn oorsprong in de geschiedenis. Indonesië is honderden jaren bezet geweest door Nederland. Massamoorden, slaafmakerij en uitbuitingen waren in die tijd geen unicum. Wanneer een Nederlander en een Indonesische een kind kregen, werd het Indonesische ouderschap van het kind meestal ontkend: slechts een van de vele facetten van het racistische kastenstelsel. Kort door de bocht hield dat stelsel in dat je afkomst je sociale rang bepaalde. Bovenaan stonden de Nederlanders. Helemaal onderaan stonden de oorspronkelijke bewoners van alle verschillende eiland(groepen), die het Nederlandse bewind onder één kam scheerden met de term “Indonesiërs”. Daartussen had je de Indische mensen; mensen die zowel Indonesische als Europese roots hadden.

Dit onderscheid wordt vandaag de dag nog steeds vaak gemaakt. Ook mijn grootouders benadrukken dat wij niet Indonesisch zijn, maar Indisch, of Nederlands. Dat Indisch-zijn naast een Nederlands deel ook een Indonesische kant heeft laat men vaak achterwege.

Het Japanse leger stuurde Nederlanders en Indische mensen naar kampen op gronden van hun Europese roots. Toen Japan op 15 augustus 1945 capituleerde, betekende dit dus vrijheid voor iedereen met Nederlands bloed in voormalig Indië. Maar ook voor Indonesiërs was de capitulatie van Japan een stap richting bevrijding; de overheersing van Japan was ook voor hen zwaar. Toen Indonesië deze bevrijding verder wilde doortrekken en twee dagen later al (op 17 augustus) de onafhankelijkheid uitriep, werd het voor iedereen met Nederlands bloed echter onveilig op hun geboortegrond. Indonesiërs waren namelijk klaar met de Nederlandse onderdrukking. Toen Nederland na deze onafhankelijkheidsverklaring nog vier jaar lang een onnodig bloederige oorlog voerde die in de dood resulteerde van grofweg 100.000 Indonesiërs en 5000 Nederlanders om Indonesië te behouden, namen veel Indische mensen de boot naar Nederland.

Dat Indisch-zijn naast een Nederlands deel ook een Indonesische kant heeft laat men vaak achterwege

Deze pijnlijke geschiedenis wordt door veel mensen in Nederland met een verleden in voormalig Indië in een zware koffer meegezeuld. En wanneer de koffer een dag niet wordt meegezeuld, schuift men hem maar al te vaak onder de tafel; onbesproken en niet erkend. De trauma’s die hierbij zijn ontstaan voeden het gedachtegoed dat Indonesische pijnen en Indische pijnen niet samen herdacht zouden kunnen worden. Dit, terwijl met het benoemen van de gehele geschiedenis de heling en verbinding bij nabestaanden juist des te groter kan zijn.

Hoe ziet zo’n dekoloniale, inclusieve en verbindende herdenking er dan uit? Ten eerste staat bij de dekoloniale herdenking niet nationalisme centraal, maar de verhalen en trauma’s van burgers. In tijden van oorlog en onderdrukking zijn burgers immers nooit de winnaar. We hijsen daarom niet de Nederlandse vlag zoals andere Indië-herdenkingen dat wel doen, noch andere vlaggen.

We roemen geen militair geweld, omdat militair ontzag (licht gezegd) schuurt binnen dit verleden. Onder andere vanwege de onnodig bloederige oorlog die Nederland heeft gevoerd om Indonesië te behouden van 1945 tot 1949. Waar bij de 15 augustus herdenking het regiment van Van Heutsz (een koloniale oorlogsmisdadiger) de vaandelwacht verzorgt met het Atjeh-medaille erin, vervangen we bij de dekoloniale herdenking de militaire taptoe met een passende trompet-improvisatie.

Verder vindt de dekoloniale herdenking plaats op 16 augustus, de ideale dag om aan alle pijnen gehoor te geven. 16 augustus is namelijk de dag na de capitulatie van Japan. Daarnaast is 16 augustus de dag vóór de onafhankelijkheidsverklaring van Indonesië.

Een Indië/Indonesië-Nederland herdenking zoals wij vinden dat die vandaag de dag zou moeten zijn. Een die streeft naar het vertellen van het gehele verhaal.

Tot slot vindt het evenement plaats bij het Monument Indië-Nederland in Amsterdam; een monument dat zelf ook een dekolonisatieproces ondergaat. Voorheen heette het namelijk het Van Heutsz-monument, en in de toekomst wordt het hopelijk omgedoopt tot het Monument Indonesië-Nederland.

Als derde- en vierdegeneratie-Indo’s die met de koloniale geschiedenis van Nederland in hun maag zitten, niet welkom zijn bij de nationale herdenking, zoals Michael Lentze stelt, dan zetten wij zelf een herdenking op. Een herdenking voor die grote en groeiende groep mensen die zich niet thuis voelt bij een koloniale herdenking op 15 augustus, en iedereen die geïnteresseerd is in het koloniale oorlogsverleden. Een Indië/Indonesië-Nederland herdenking zoals wij vinden dat die vandaag de dag zou moeten zijn. Een die streeft naar het vertellen van het gehele verhaal en die ruimte maakt voor alle pijnen. Want de toekomst moeten we uiteindelijk samen bouwen.

Het vertellen van het volledige verhaal zorgt juist voor een daadkrachtige herdenking, die resulteert in meer heling en verbinding. Het bewijs: vanuit zowel de Indische gemeenschap als de Indonesische (als de Molukse, de Chinees-Indonesische en de West-Papoeaanse) klinken er positieve reacties op de dekoloniale Indië/Indonesië-Nederland herdenking. Zo bouwen we samen aan een gedeelde toekomst, en groeit er zo hopelijk uit de koloniale plant met doornen een prachtige bloem.

Beeld: Het Monument Indië-Nederland, dat tot 2004 het Van Heutsz-monument heette, in Amsterdam, via Wikimedia Commons

Mail

Benjamin Caton (1997) is initiatiefnemer en organisator van de dekoloniale Indië/Indonesië-Nederland herdenking. Die vindt plaats op 16 augustus bij het Monument Indië Nederland in Amsterdam Zuid. Verder is hij coördinator diversiteit en inclusie bij GREENPEACE en mede-oprichter van wooncoöperatie de Torteltuin.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Nieuwe Barbaren 1

Nieuwe Barbaren

Met het essay 'Nieuwe barbaren' over de Kafkaëske, sci-fi serie Severance won Jacob Koolstra in 2024 de Drift Essaywedstrijd. Lees meer

Dubbelleven

Dubbelleven

Hoe kenmerkt het interieur van een multicultureel gezin zich? Emerald Liu onderzoekt hoe huiselijke voorwerpen een metaforische brug vormen met haar overzeese familieleden. ‘Het proces van achterlaten maakt alles wat je in je handen hebt extra betekenisvol, overgoten met een glazuur van kostbaarheid.’ Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

In dit persoonlijke essay reflecteert Tom Kniesmeijer op queer activisme en literatuur, oftewel: de reden dat we strijden en schrijven. Lees meer

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Zelfs 150 jaar na de afschaffing van de slavernij, zijn de gevolgen daarvan nog steeds voelbaar. Veel Nederlanders zien helaas niet in hoe de koloniale geschiedenis het heden heeft vormgegeven. Pas als je de bloedrode draad door de Nederlandse geschiedenis begrijpt, kun je de huidige ontwikkelingen echt begrijpen stelt Jazz Komproe. ‘Een onzichtbare wond laat zich immers moeilijk genezen.’ Lees meer

Steun Hard//hoofd en verzamel kunst!

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe schrijvers en kunstenaars. We zijn al dertien jaar gratis toegankelijk en advertentievrij. Zo’n vrije ruimte is harder nodig dan ooit. Steun de makers van de toekomst; sluit je vóór 1 juli aan als kunstverzamelaar en ontvang in juli een unieke print van Hanane El Ouardani!

Word kunstverzamelaar