Beeld: beeldredactie

Cassettecultuur is terug van nooit helemaal weggeweest." />

Beeld: beeldredactie

Cassettecultuur is terug van nooit helemaal weggeweest." />
Asset 14

The Tapeworm Comes Alive!

Sony mag de Walkman onlangs dood verklaard hebben, het Utrechtse Le Guess Who? Festival staat bol van muzikale vernieuwing, en wordt dit jaar afgesloten met een avond die gecureerd wordt door het label The Tapeworm. Met een bonte revue aan geluidkunst, noise, electropop, triphop, installaties en videokunst bewijst THE TAPEWORM COMES ALIVE! op 28 november dat de analoge en cassettecultuur springlevend is.

Beeld: beeldredactie

Tekst: Sven Schlijper

Tapegeschiedenis

Laat in de negentiende eeuw wordt al geëxperimenteerd met analoge bandopnamen. Het zal echter tot vlak voor de Tweede Wereldoorlog duren voordat in Duitsland een praktisch werkend systeem uitgevonden wordt dat lijkt op wat we kennen als audiotape. Bedrijven als BASF, AEG en Ampex trekken in die jaren de kar, en na de oorlog nemen de ontwikkelingen een ware vlucht.

Van twee naar drie, vier en acht sporen was geen grote stap meer. De 8-track werd geboren, maar sloeg buiten de Verenigde Staten niet of nauwelijks aan. Voor thuisgebruik werd door muziekfanaten wel vaak de bekende spoelenrecorder gebruikt, die je zo nu en dan nog op grootvaders zolder of op een vlooienmarkt tegenkomt. De kwaliteit van die opnamen die je met zo’n apparaat kunt maken, is nog steeds verrassend hoog. Geen wonder dus dat in menige professionele studio ook vandaag de dag nog gebruik gemaakt wordt van (Ampex) bandrecorders. Kytemans nieuwe studiocomplex is zelfs helemaal analoog ingericht, en de comebackplaat ‘Zeitgeist’ van The Smashing Pumpkins maakt volop gebruik van analoge taperecorders; juist vanwege het typsiche ‘verzadigde’ geluid, met analoge vervorming.

Praktisch zijn spoelenrecorders niet; daarom werd de compact cassette (voor in je Walkman) in de jaren ’70–’80 al snel de standaard voor niet-professionele muziekliefhebbers. Miljoenen mensen gingen de straat op met een Walkman en konden zo hun muziek altijd meenemen. Het moge duidelijk zijn waarom de compact cassette van de jaren zeventig tot late jaren negentig naast de lp - en later de cd - het meest gangbare format was voor vooraf opgenomen muziek; voor home-recording zelfs lange tijd het enige.

De voorbespeelde tapes zijn al lang uit de winkelrekken verdwenen en hoewel de compact cassette nog een hele tijd dapper weerstand heeft geboden, heeft de opkomst van audioboeken (mindere kwaliteit maakt bij spraak alleen toch weinig uit) en microcassettes voor voice-recorders niet kunnen voorkomen dat de cassette het in de jaren negentig moest afleggen tegen nieuwe digitale ontwikkelingen. In eerste instantie, dankzij de opkomst van de mini-disc als draagbaar format van hogere geluidkwaliteit, met verbeterd gebruiksgemak (direct naar een gewenst nummer ‘zappen’ bijvoorbeeld) en vervolgens de mogelijkheid om zelf cd’s te branden. Een paar jaar later waren die formats zelfs alweer achterhaald; nu wisselen mp3’s over het internet met gigabytes tegelijk van plaats en thuis met groot gemak van harde schijf naar mp3-speler.


Tapeworm fragment 1

Muzikale tapecultuur

Audiotape is al vroeg ontdekt door geluidkunstenaars en experimentele muzikanten en componisten. Karl Heinz Stockhausen, Pierre Schaeffer en de school van de Musique Concrète zijn de voorlopers op het gebied van het letterlijk opsnijden van geluidbanden, maar ook in het overal en nergens opnemen van ‘gevonden geluiden’ en die inpassen in ‘symfonische’ composities. Audiotape maakte het ook mogelijk om muziek en geluidkunst te produceren die niet langer uitgevoerd kon worden door muzikanten. Delays, echo’s en het heen- en weer blijven ‘stuiteren’ van geluid van de ene naar de andere band, brachten totaal nieuwe sonische mogelijkheden waarvan velen dankbaar gebruik maakten. Niet alleen in de voorhoede overigens, ook in meer populair vaarwater. Zonder de technische vooruitgang in audiotape waren meesterwerken van Frank Zappa of The Beatles en The Beach Boys nauwelijks denkbaar geweest.

Het mag dan ook weinig verbazing wekken dat in de jaren sinds Stockhausen en Schaeffer vele generaties geluidkunstenaars en componisten zijn blijven experimenteren met audiotape. In heel recente tijden vinden we in Wouter van Veldhoven een prima en verrassend jong voorbeeld van iemand die hedendaagse composities opbouwt uit weinig tot niets meer dan gemanipuleerde audiotape; van spoelenrecorders tot compact cassettes.

Tapeworm fragment 2 by hard//hoofd

Tegenwoordig steken bands als Deerhunter en The Dirty Projectors hun liefde voor het format niet meer onder stoelen of banken en brengen ook weer cassettes uit, vaak met exclusief materiaal. Een zekere nostalgische romantiek kan hen daarbij niet ontzegd worden. Die spreekt ook voluit in het boek ‘Mixtape: The Art of the Cassette Culture’ van Thurston ‘Sonic Youth’ Moore. Volgens Moore is de filosofie achter het liefdevol bijeenrapen en op volgorde zetten van gekozen nummers - en het in veel gevallen zelf ontwerpen van een hoesje voor een compilatiecassette - ook een waardevol sociaal gegeven: een manier van communicatie door middel van muziek en liefde voor juist die specifiek gekozen nummers op de mix-tape.

Inmiddels is een ware subcultuur ontstaan waarin experimenteel werk op cassette een klein, maar gestaag groeiend publiek heeft gevonden dat met aanschaf een fysiek en, zeker door de vaak beperkte oplagen, aardig ‘uniek’ product bemachtigt dat niet over het hele web zwerft, waardoor de waardering in de luisterervaring vis-a-vis het werk ook verandert. Je moet er immers een tapedeck voor hebben en als je geen auto-reverse hebt de cassette omdraaien. Ook klinkt een cassette voor “cd-oren” aanmerkelijk anders, waardoor je gaat opletten hoe de artiest in kwestie de beperkingen van het releaseformat in de vorm van een cassette al dan niet gebruikt heeft tot zijn of haar voordeel. Experimentele muziek die anders wellicht vermalen was tussen de biljoenen mp3’s op het internet of nooit uitgebracht had kunnen worden (of nooit gemaaakt zou zijn, waar er immers ook specifiek voor het cassetteformat gecomponeerd wordt), vindt zo een publiek via labels als Ash International, Tochnit Aleph en The Tapeworm.

The Tapeworm

Nomen est omen voor The Tapeworm, want als een soort lintworm baant het label zich een weg door de vastgeroeste structuren van een muziekindustrie die moord en brand schreeuwt vanwege teruglopende verkopen, maar natuurlijk gewoon zelf de boot gemist heeft door niet te luisteren naar de wensen van de consument. Die wil óf een fysiek product dat meerwaarde heeft óf een vrijelijk verkrijgbaar product dat ook nog eens van redelijk slechte kwaliteit mag zijn. Voor dat laatste betaal je niet, voor het eerste trekt men grif de portemonnee. Concertkaarten vliegen immers bij steeds hoger wordende prijzen bij de vleet de deur uit en deluxe edities van platen en cd’s vinden gretig aftrek. Het run-of-the-mill cd-product heeft zijn langste tijd gehad; de koper wil exclusiviteit en bonuswaarde. Die kan liggen in een mooie uitvoering qua artwork, extra nummers, audiofiele kwaliteit of exclusiviteit. Of, zelfs, in een gelimiteerde cassette.

Tapeworm fragment 3 by hard//hoofd

The Tapeworm bracht in augustus 2009 ‘Spool’ van turntablemagiër en –bassist Philip Jeck uit in een oplage van 250 exemplaren die razendsnel uitverkocht. De derde release van de hand van Stephen O’Malley was nog sneller weg. De naam van het label zoemde rond over forums; op eBay dook de O’Malleytape op voor aardige bedragen en mensen begonnen zich af te vragen wie of wat The Tapeworm was. Enigmatisch in ieder geval en weinig spraakzaam, maar gelieerd aan het grote Touch (noem het géén platenlabel!). Inmiddels heeft The Tapeworm met een vast schema van twee releases per maand een palmares opgebouwd waarop ook Biosphere, Fennesz, Derek Jarman, Jean Beaudrillard, Simon Fisher Turner en Leslie Winer prijken.

The Tapeworm hult zich graag in steevast uniforme zwart-witte hoezen en laat het gepresenteerde werk het verhaal vertellen. Dat is een historie die niet uitgaat van een nostalgische liefde voor het cassetteformat, maar juist van een hedendaagse visie. De beperkingen van de cassette stellen de muzikanten voor uitdagingen. De één (Simon Fisher Turner) gebruikt de cassette - zoals Schaeffer eerder deed - voor veldopnamen en verknipt deze. Leslie Winer neemt op haar boombox in de slaapkamer rokerige avant-triphop op, en Biosphere knutselde op zolder electropopdeuntjes in elkaar. Techno-DJ Stefan Goldmann neemt geen pompende set op, maar speelt gitaar en wel zo dat als je op een auto-reverse deck de cassette ‘flipt’ de beat precies gelijk staat en je in dezelfde ‘fase’ door kunt luisteren. Zo kun je met één knop en één cassette dus zélf de compositie nader bepalen.

__________

THE TAPEWORM COMES ALIVE!
Het nieuwe Utrechtse initiatief PAUME dat zich richt op het presenteren van avant-garde en urbane media exploraties stelde het label zelf voor de uitdaging om een volledige avond te cureren. Onder de noemer THE TAPEWORM COMES ALIVE! neemt The Tapeworm op de slotavond van het Le Guess Who? Festival bezit van heel Theater Kikker. In een doorlopende revue presenteert het label concerten van triphop-grondlegster Leslie Winer, geluidkunstenaar Leif Elggren, electropop artiest Zerocrop en het onbekende noisy collectief Ananizapta. Huishoesontwerper SavX exposeert zijn tekeningen, er is videokunst van Elggren en People Like Us te bewonderen (de laatste ook analoog “plunderphonics”-achtig samengesteld uit archiefmateriaal) en PAUME presenteert een ‘commisioned piece’ van Philip Marshall gebaseerd op veldopnamen gemaakt in Utrecht. Ter gelegenheid van deze avond verschijnt bovendien een gelimiteerde cassette die alleen daar en dan te koop is met daarop een dwarsdoorsnede van de labelcatalogus; wederom in een doorlopende parade. De cassette en cassettecultuur (sonisch, maar dus ook qua video) is springlevend en daarvan getuigt THE TAPEWORM COMES ALIVE! een avondlang op 28 november aanstaande. Haal die boomboxes, gettoblasters en Walkmans dus maar uit de mottenballen, want de cassette is terug van nooit weggeweest.

___________

www.paume.nl
www.tapeworm.org.uk/
www.tapeworm.org.uk/ttw25.html
www.leguesswho.nl

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Briefwisseling Ettie en Jochum - Brief 2

Wie wil nou een slachtoffer zijn?

Jochum ontving een brief van Ettie over zijn nooit-verstuurde brief aan zijn jeugdliefde. Ettie vindt dat Jochum de vrijheid van de queeridenteit niet goed beschrijft. Hij besluit Ettie een brief terug te sturen en op haar kritiek in te gaan. Lees meer

Briefwisseling Ettie en Jochum - brief 1

Het privilege van lesbisch-zijn

Een nooit verstuurde brief die door Jochum Veenstra op Hard//Hoofd gepubliceerd werd, begon een eigen leven te krijgen in het hoofd van Ettie, die niet zo goed wist wat ze ervan moest vinden en er toen maar over besloot te schrijven. Het resultaat is een niet-verstuurde brief die ze toch besloot op te sturen. Lees meer

Niet aan denken

Niet aan denken

Aan de feesttafel zoekt Aafke van Pelt tussen de koetjes en kalfjes naar het contrast, de diepere laag in het banale. Lees meer

Illustreer jij de volgende cover van het Hard//hoofd Magazine?

Illustreer jij de volgende cover van het Hard//hoofd Magazine?

Voor ‘Ssst’, het voorjaarsnummer van 2025 van Hard//hoofd, zijn we op zoek naar illustrator die de cover van ons magazine willen maken. Lees meer

Een kus van een beer

Een kus van een beer

Nick Sens ontmoet een beer in de dierentuin en raakt gefascineerd door deze dieren. Wie of wat ervaren we als we oog in oog met een beer staan? Aan alle wezens van de metamorfose, hier en daarginds (Nastassja Martin) De bruine beer zet twee zware stappen in mijn richting en ik bevries. Het gegil en... Lees meer

Levensweg

Levensweg

Als Aisha een trouwerij op een Limburgse boerderij bezoekt, mijmert ze ineens over haar eigen bruiloft. Ach, trouwen is niks voor haar. Toch? Lees meer

Kunst maken in een wereld die naar de gallemiezen gaat

Kunst maken in een wereld die naar de gallemiezen gaat

Martine Bontjes doet verslag van een zoektocht naar duurzaamheid tijdens kunstresidentie SOPRA SOTTO. Lees meer

Schrijvers en beeldmakers gezocht voor ‘Ssst’, het zesde Hard//hoofd Magazine!

Schrijvers en beeldmakers gezocht voor ‘Ssst’, het zesde Hard//hoofd Magazine!

Op het moment dat je overweegt om iets te zeggen, hoor je: ‘Ssst!’ Wie fluistert dit naar je, en waarom? Fantaseer je met ons mee? Dien uiterlijk 24 augustus 2024 een pitch in voor het magazine ‘Ssst’! Lees meer

Kijken in de spiegel van de Gendermonologen

Kijken in de spiegel van de Gendermonologen

Wie zie jij als je in de spiegel kijkt? Voldoe je aan het beeld van ‘de gemiddelde mens’, of niet? Tom Kniesmeijer vraagt zich af waarom afwijken van het gemiddelde zoveel weerzin oproept en of hét gemiddelde wel bestaat. ‘Precies op het gemiddelde past niemand’. Ik sluit mijn ogen en ben terug in de Leidsestraat.... Lees meer

Marktplaatsgekkies

Marktplaatsgekkies

Marthe van Bronkhorst besluit de relatiemarkt opnieuw te betreden en vraagt zich af: ben ik een koopje, of een langetermijn-investering? Lees meer

Kunstverzamelaars opgelet! Interview met Hanane El Ouardani

Kunstverzamelaars opgelet! Interview met Hanane El Ouardani

Hanane El Ouardani (1994) is de fotograaf van het prachtige, nieuwe kunstwerk dat de kunstverzamelaars van Hard//hoofd thuis gaan ontvangen. De foto komt uit de serie The Skies are Blue, the Walls are Red (2018) en Jorne Vriens (onze Chef Kunst) heeft El Ouardani geïnterviewd over haar werk. Zij gaan met elkaar in gesprek over hoe zij als fotograaf te werk gaat, hoe deze foto tot stand is gekomen en praten over smaak, tegenstellingen en het hervinden van thuis. Lees meer

Galatea 1

Galatea

Een bezoek aan een Airbnb aan zee blijkt ook een bezoek aan asfalt, beton en een cementfabriek te betekenen. Andrea Koll plaatst dit beeld in dit door haar zelf geïllustreerde, tweestemmige gedicht tegenover het beeld van de door Pygmalion uit ivoor gemaakte Galatea. Lees meer

Nieuwe Barbaren 1

Nieuwe Barbaren

Met het essay 'Nieuwe barbaren' over de Kafkaëske, sci-fi serie Severance won Jacob Koolstra in 2024 de Drift Essaywedstrijd. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst 7

Dit maakten onze 1.660 kunstverzamelaars mogelijk in 2023

Kunstverzamelaars dragen bij aan onze missie om nieuw talent te ondersteunen. We leggen graag uit hoe we de donaties in 2023 hebben besteed. Lees meer

:Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Marthe van Bronkhorst bekijkt Europa als een treinreis en stemmen voor de Europese Parlementsverkiezingen als het zijn van de conducteur op die rammelende trein. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 7

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 3)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 6

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Nooit Verzonden - wacht op titel

Afscheidsbrief aan een waardeloze dokter

Er zijn nog steeds dokters die de gezondheidsklachten van hun patiënten niet serieus nemen. Luuk Schokker schreef een openhartige brief aan één van hen. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1) 1

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Dubbelleven

Dubbelleven

Hoe kenmerkt het interieur van een multicultureel gezin zich? Emerald Liu onderzoekt hoe huiselijke voorwerpen een metaforische brug vormen met haar overzeese familieleden. ‘Het proces van achterlaten maakt alles wat je in je handen hebt extra betekenisvol, overgoten met een glazuur van kostbaarheid.’ Lees meer

Hard//hoofd zoekt vóór 28 juli 2.000 trouwe lezers!

Hard//hoofd verschijnt weer op papier! In ‘Lief kutland’ klinken de begintonen van waaruit vrije utopieën werkelijkheid worden, of waarmee we ongelimiteerd verdriet en woede botvieren op alles wat er misgaat. Fantaseer je met ons mee? Schrijf je vóór 28 juli in voor slechts €2,50 per maand en ontvang ‘Lief kutland’ in september in de brievenbus, inclusief drie Lief kutland-stickers. Veel lees- en plakplezier!

Word trouwe lezer