Asset 14

Teleurstellende feministen

Teleurstellende feministen

Vivian Mac Gillavry voert gesprekken met vrienden over de discrepantie in het feminisme tussen theorie en keuzes in het persoonlijke leven. Hoe zit het met keuzevrijheid, als die keuzes niet altijd vrij zijn van een oordeel?

Vorig jaar volgde ik samen met vriendinnen het college ‘dissapointing the feminist’ van Katie Roiphe (in Spui25) in de hoop meer handvatten te krijgen voor hoe een goede feminist te zijn. Roiphe, die zowel als feminist en als anti-feminist wordt gezien, vertelde daar over de schijnbare discrepantie tussen de feministische overtuiging van vrouwen en de manier waarop zij hun dagelijks leven leiden. Ze legde uit hoe veel vrouwen zich sterk en krachtig uiten in hun openbare bestaan maar veel ‘zwakker’ in hun liefdesleven en privéleven, voornamelijk in relatie tot mannen. Het ultieme voorbeeld dat Roiphe geeft is feminist Simone de Beauvoir en haar romantische onderwerping aan Sartre. In hoeverre stellen de keuzes die (juist) deze feministische(?) vrouwen maken daarmee andere feministen ‘teleur’?

Roiphe sloot haar college af met de woorden: “Dat is waar ik aan heb gewerkt. Aan het erkennen van verwarring, het gedogen van tegenstrijdigheid, en het zonder schaamte ervaren daarvan, […] daarbij met Simone de Beauvoir te zeggen: “Het spijt me als ik de feministen teleurstel…”

Ondanks het streven van Roiphe om tegenstrijdigheid te gedogen, merk ik bij veel vrouwen in mijn omgeving dat zij alsnog bang zijn ‘het feminisme’ verkeerd uit te voeren. Waardoor komt dat? Zijn zij ook bang om feministen teleur te stellen en ervaren zij wel eens dat andere feministen hen teleurstellen?

Wanneer we napraten over het college geeft een van mijn vriendinnen aan dat zij het gewoon té verwarrend vindt om feminist te zijn (of zich zo te noemen) omdat het niet bij te houden is wat die rol dan precies inhoudt. “Een veganist heeft tenminste nog kaders om mee te werken, namelijk ‘geen dierlijke producten eten’ (en gebruiken?), daar waar de kaders voor een feminist soms een vat vol tegenstrijdigheden lijken.”

Het NRC schreef vorig jaar al dat het feminisme anno 2019 over alles en niets dreigt te gaan. ‘Het gaat over een orgasmekloof, gesis op straat, representatie, stereotypering, gelijke betaling, ongewenst contact en boven alles over keuzevrijheid. ‘Als er dan al een definitie is, klinkt vaak die van de Nigeriaanse schrijfster Chimamanda Ngozi Adichie, die ‘feminist’ definieert als “een persoon die gelooft in de sociale, politieke en economische gelijkheid van de seksen.”
De definitie van feminisme is dus zo breed dat het lijkt alsof álles wat met keuzevrijheid en gelijkwaardigheid te maken heeft, onder de noemer feminisme geplaatst kan worden. Desalniettemin lijken we ondanks de ‘alles en niets’ definitie toch een (wellicht onbewust) collectief tegenstrijdig idee over feminisme en keuzevrijheid in stand te houden.

Uit angst voor een andere beoordeling, dan wel veroordeling van de seksen, hopen we dus zelfs dat onze ongeboren dochters de ‘juiste’ keuzes maken.

In het streven naar gelijkheid van de seksen worden man-vrouw rolpatronen aan de kaak gesteld. ‘Slutshaming’ is hier een goed voorbeeld van. Elke feminist zou zeggen dat je als vrouw evenveel recht hebt op seksualiteit als mannen. Wanneer een vrouw met veel verschillende mensen naar bed wil, is dat haar goed recht. Mijn (feministische) vriendinnen en ik vinden dat seksuele keuzevrijheid belangrijk is en dat vrouwen niet anders moeten worden behandeld vanwege die keuzes. Maar toch laten we die keuzes vaak sterk beïnvloeden door te doen wat sociaal wenselijk is. Zo zei een vriendin van mij, die gelooft in sociale gelijkheid van de seksen, het toch moeilijker te vinden als zij een dochter zou krijgen die met veel jongens naar zou bed gaan dan wanneer een zoon met veel vrouwen seks zou hebben. Dit heeft natuurlijk te maken met het label van ‘slet’ dat haar dochter dan riskeert. Uit angst voor een andere beoordeling, dan wel veroordeling van de seksen, hopen we dus zelfs dat onze ongeboren dochters de ‘juiste’ keuzes maken… Maar welke keuze is de juiste?

Als we vaststellen dat het speerpunt van feminisme het geloven in keuzevrijheid is, waarom zijn die keuzes dan vaak toch niet vrij van oordeel? Waarom is het dan überhaupt mogelijk een voor feministen teleurstellende keuze te maken? Dit viel mij bijvoorbeeld op in de kritiek die Emma Wortelboer kreeg op haar keuze haar seksualiteit te uiten. Zij gebruikt haar lichaam en seksualiteit openlijk op sociale media, maar wordt wel bevraagd en bekritiseerd over haar keuze dat te doen. Haar keuze, zoals het posten van sexy foto’s van zichzelf, ziet zij als feministisch omdat zij zich niet laat tegenhouden door regels over wat je wel of niet hoort te doen.

Scheer je je schaamhaar omdat jij het wilt? Prima! Scheer je je schaamhaar omdat je partner dat leuker vindt? Antifeministisch!

Blijkbaar vinden we het nog steeds lastig om feminisme te koppelen aan vrouwen die hun lichaam en seksualiteit expliciet uiten. Enerzijds ben je als feminist baas over je eigen lichaam en seksualiteit, anderzijds lijkt het erop dat je gemakkelijk de verkeerde keuze maakt.

Een jaar na het college van Roiphe praten mijn vriendinnen en ik nog steeds na. Tijdens een van deze gesprekken wordt het volgende gezegd: “Keuzevrijheid lijkt steeds meer op: elke keuze mag, zolang deze maar niet aan de wens van een man kan worden gekoppeld omdat dat de vrouw dan in een inferieure rol plaatst.” Hierdoor wordt vooral gereageerd op de reden van de keuze. Scheer je je schaamhaar omdat jij het wilt? Prima! Scheer je je schaamhaar omdat je partner dat leuker vindt? Antifeministisch!

Een andere vriendin benoemt het voorbeeld van golddiggers. Dat voorbeeld suggereert al snel ongelijkwaardigheid volgens haar. De rol van de vrouw is inferieur, want zij heeft geen gelijke economische, en wellicht sociale, positie en lijkt daardoor afhankelijk van de man. Maar er zijn voorbeelden van culturen waar dit niet als een inferieure rol wordt beschouwd.

Zo geeft antropoloog Christian Groes-Green het voorbeeld van vrouwen in Mozambique die een patronage relatie aangaan met rijke mannen. Dat soort relaties wordt vanuit een Westers feministisch oogpunt in eerste instantie dus gezien als een ongelijkwaardige relatie. Met de vrouw als inferieur, omdat zij een bepaalde vorm van afhankelijkheid aangaat. Maar in Mozambique worden deze relaties niet per se beschouwd als ongelijkwaardige relaties. De vrouwen zien hun patroon als gulle garantstaanders voor hun sociale veiligheid en vergroten zo hun economische zelfstandigheid. De patroon kan daarnaast juist afhankelijk zijn van deze vrouwen. Seks, loyaliteit en diensten die de vrouwen geven worden als transacties gezien voor het geld dat de mannen geven. De vrouwen gebruiken seks als een krachtig ‘middel’ om een bepaalde vorm van macht te verkrijgen over mannen. De vrouwen uit Mozambique hebben ten opzichte van Nederlandse vrouwen echter wel minder keuzes om economische zelfstandigheid te verwerven, wat problematisch kan zijn. De positie van vrouw in een patronage relatie hoeft dus niet inferieur te zijn ten opzichte van de man en dat zit ‘m in de cultureel gedefinieerde gelijkwaardige relatie tussen man en vrouw. In eerste instantie lijkt het golddiggerschap dus antifeministisch gedrag. Maar misschien zou het juist een verfrissend voorbeeld van feministische keuzevrijheid kunnen zijn (mits een vrouw hier bewust voor kiest en niet wegens een gebrek aan andere opties)?

We hebben telkens weer de keuze voor onszelf te bepalen wat gelijkheid of gelijkwaardigheid van de seksen dan precies inhoudt.

“Kan een vrouw zich feminist noemen terwijl zij gebruik maakt van een man met een hogere economische positie dan zijzelf om zo haar eigen economische positie te verbeteren?”, vraag ik aan een vriendin. Zij antwoordt aan de hand van de theorie van filosoof Luce Irigaray, die stelt dat in plaats van dat een vrouw zich zou moeten meten aan een man in termen van gelijkwaardigheid, we het moeten hebben over seksuele differentiatie. “Dat wil zeggen dat vrouwen een andere normatieve categorie voor zichzelf zouden moeten creëren. Dus als je zou zeggen, ik maak gebruik van een man die een hogere economische positie heeft om mijzelf te verbeteren dan ben je jezelf alsnog aan een bepaalde maatstaf aan het meten. Irigaray zou zeggen dat die maatstaf in principe is bepaald door de man. Op die manier zou je ervan uitgaan dat het een lineaire ontwikkeling is die de maatstaf vormt en dat, om gelijkwaardig te zijn, je op gelijke voet moet staan in plaats van je juist te richten op het feit dat er verschillende normatieve categorieën moeten worden gecreëerd. In die zin zouden we het gelijkheidsbegrip achter ons moeten laten.” “Maar, aan de andere kant”, vult zij haar antwoord aan, “het idee is misschien inmiddels ook wel weer achterhaald dat gender een spectrum is waarop iedereen zit. Dan gaat het eigenlijk niet over gelijkheid maar over jouw positie op het spectrum en dan kan je juist die verschillen vieren.”

Overal ter wereld bestaan er vormen van genderongelijkheid. Er zijn biologische en culturele verschillen tussen mannen en vrouwen. Maar we hebben telkens weer de keuze voor onszelf te bepalen wat gelijkheid of gelijkwaardigheid van de seksen dan precies inhoudt. Zo beschrijft antropologe Ortner dat (biologische) verschillen tussen mannen en vrouwen er wel zijn maar dat deze verschillen alleen betekenis van superieur of inferieur krijgen binnen het kader van cultureel gedefinieerde waardensystemen. Kan met dat besef, indien beide partijen zich gelijkwaardig voelen door wat zij inbrengen en hoe zij macht ervaren, dan toch een gelijkwaardige (machts)verhouding tot stand komen vanuit een economisch ongelijke startpositie? Want, om Adichie nogmaals aan te halen, “Culture does not make people, people make culture”.

Het blijft een lastige kwestie. Moeten we dan geen rekening meer houden met anderen in de keuzes die we maken? Uit alle gesprekken die wij het afgelopen jaar hebben gevoerd concluderen we dat we keuzes vaak maken op basis van interactie met andere mensen en dat het goed is om te reflecteren op waarom we die keuzes maken. Dat zal van tijd tot tijd tegenstrijdigheden met zich meebrengen. Een van de argumenten die verschillen de keren werd aangevoerd is dat we moeten proberen niet té veel bezig te zijn met anderen, anders zijn we het probleem aan het verschuiven van de juiste keuze maken in de ogen van de man, naar de juiste keuze maken in de ogen van de feministen. Waar het wellicht vooral zou moeten gaan om de juiste keuze in jouw eigen optiek.

Het nieuwe feminisme zou dan dus niet moeten gaan over keuzevrijheid maar vooral de vrijheid jouw keuze niet te hoeven verdedigen. Dit om zo de tegenstrijdigheden binnen het feminisme wat meer van elkaar, en van onszelf, te accepteren.

Beeld: Vivian Mac Gillavry

Mail

Vivian Mac Gillavry is antropoloog, student aan de Gerrit Rietveld Academie en verwondert zich graag over de mens en sociale constructen. Die verwondering uit zich in tekst, illustraties, beeldend werk en beeld-taalcombinaties. // vivian.mac.gillavry@hardhoofd.com

Vivian Mac Gillavry

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: Als genezen niet meer gaat, rest een zachte overtocht

Als genezen niet meer gaat, rest een zachte overtocht

Artsen en verpleegkundigen krijgen 'les in vreedzaam sterven'. Lees meer

Aanrommelen

Aanrommelen

De afvalcontainer in mijn straat staat ter adoptie aangeboden. Als adoptant gooi je het afval dat je buurtgenoten naast de container hebben geplaatst er alsnog in, of je maakt een melding bij de gemeente als het ruimtelijk niet past. Zo’n dergelijke adoptie is nodig, want er staat regelmatig nijpend veel afval náást de container. De... Lees meer

Dit is geen NFT, maar een simpele jpeg - weliswaar zonder uitstoot

Ook feministische NFT’s zijn een aanslag op het milieu

Feministisch platform The TittyMag wil het NFT-aanbod diverser maken. Kan het platform die markt niet beter links laten liggen? Lees meer

 1

Vat het nou alsjeblieft niet persoonlijk op

Corona lijkt alweer bijna iets uit het verleden maar de financiële effecten ervan zijn nog steeds voelbaar in de culturele sector. Vivian Mac Gillavry blikt terug op een periode waarin bestuurders kunstenaars zonder schuld of schaamte voor de bijl gooiden. Lees meer

 1

Pim Fortuyn, aartsvader van conservatieve camp

Twintig jaar na de moord op Pim Fortuyn is camp een belangrijk onderdeel van extreem-rechtse politiek geworden. Hoe komt de bal weer bij 'ons' te liggen? Lees meer

Nieuws in beeld: Voor de klas? Mij niet gezien!

Voor de klas? Mij niet gezien!

Tien jaar geleden waren er zo'n 3000 à 4000 docenten nodig. Vorig jaar 18.000. Lees meer

Nieuws in beeld: Steek je hand op als ook jij...

Steek je hand op als ook jij...

De politie registreerde bijna 40 procent meer gevallen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Lees meer

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie! 1

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie!

Bij uitstek vrouwen van kleur gaan onderdoor aan de hoge eisen die hun werkomgevingen aan hen stellen, omdat ze constant moeten bewijzen even harde werkers te zijn als hun witte mannelijke collega's door veel meer dan hen te doen. Tijd dus om eens languit dwars te zitten: tijd voor de dutjesrevolutie! Lees meer

Nieuws in beeld: Als de prijzen de frituurpan uit rijzen

Als de prijzen de frituurpan uit rijzen

Consumenten zitten in de patatten. Lees meer

De twee realiteiten van Rusland

De twee realiteiten van Rusland

Russische feministen blijven onder grote druk van het regime nieuwe vormen van activisme bedenken. Een interview met drie anti-oorlogsactivisten. Lees meer

Nieuws in beeld: Desinformatie als wapen

Het nieuws is nep, de gevolgen heel erg echt

Behalve in en boven Oekraïne, voert Poetin ook een oorlog op het internet. De wapens in de 'informatieoorlog' zijn gemaakt van leugenachtige woorden en slim geframede beelden. Lees meer

Als je snel wilt, ga alleen. Als je ver wilt komen, ga samen

Harriet Bergman vindt dat we met z'n allen wat meer van Twitter af mogen en meer de actievergaderingen in. Want politiek is iets wat je doet; niet wat je etaleert. Lees meer

Trialoog: Titane

Titane

edacteuren Marthe van Bronkhorst en Stefanie Gordin bekeken de heftige film Titane. Deze Belgisch/Franse film bleek een achtbaan van emoties met een hoop bloed en geweld, maar ook met veel tederheid. Lees meer

Nieuws in beeld: Sancties, poeh poeh

Sancties, poeh poeh

Rueben Millenaar is - net als de oppositie in de Tweede Kamer - niet erg onder de indruk van de Nederlandse sancties tegen Rusland. Lees meer

Wie in transitie wil, wacht een lange hindernisbaan - maar waarom?

Wie in transitie wil, wacht een lange hindernisbaan - maar waarom?

In mei 2021 kwam de VUmc genderpoli in opspraak doordat het transitietraject moeizaam, lang en pijnlijk zou zijn. Daarnaast klinkt steeds luider de vraag of genderdysforie überhaupt als mentale stoornis moet worden gezien. In deze dialoog praten therapeute Marthe van Bronkhorst (zij/haar) en ervaringsdeskundige Kris van der Voorn (die/diens) met elkaar om te begrijpen waar de tweedracht tussen transzorg en patiënt vandaan is gekomen. Lees meer

 1

Natuur in nood

Het Nederlandse natuurbeleid schiet ernstig tekort en de staat van de Nederlandse natuur is 'ronduit slecht', aldus een snoeihard rapport. Lees meer

De Surinaamse geschiedenis is ook jouw geschiedenis

De Surinaamse geschiedenis is ook jouw geschiedenis

Jazz Komproe wil de rijke en gelaagde geschiedenis van Suriname terugzien in het Nederlandse onderwijs. Niet alleen als 'zwarte bladzijde'. Lees meer

De wereld in het klein

De wereld in het klein

'Welke kennis ligt in de liefde besloten?' Carlijn Cober realiseert zich dat literaire analyse niet los kan staan van liefde. Ze denkt terug aan het college dat ze gaf over Frankenstein/Frankusstein en verkent de gevoelens die haar kinderwens oproepen. Lees meer

Nieuws in beeld: Het nieuwste dieptepunt

Poetins raketten slaan dieptepunt na dieptepunt

Russische raketten verwoestten een operatief ziekenhuis annex kraamkliniek in Marioepol. Lees meer

Plantaardig egoïsme

Plantaardig egoïsme

In de Nationale Week Zonder Vlees & Zuivel legt Max Beijneveld uit hoe het hem lukte plantaardig te gaan leven. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd! 

Als je je nu aansluit, dan ontvang je jaarlijks gesigneerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars. Meld je vóór 1 juni aan en ontvang deze zomer al je eerste kunstwerk én je eigen Hard//hoofd-tasje. Veel verzamelplezier!

Steun en verzamel