Asset 14

Teleurstellende feministen

Teleurstellende feministen

Vivian Mac Gillavry voert gesprekken met vrienden over de discrepantie in het feminisme tussen theorie en keuzes in het persoonlijke leven. Hoe zit het met keuzevrijheid, als die keuzes niet altijd vrij zijn van een oordeel?

Vorig jaar volgde ik samen met vriendinnen het college ‘dissapointing the feminist’ van Katie Roiphe (in Spui25) in de hoop meer handvatten te krijgen voor hoe een goede feminist te zijn. Roiphe, die zowel als feminist en als anti-feminist wordt gezien, vertelde daar over de schijnbare discrepantie tussen de feministische overtuiging van vrouwen en de manier waarop zij hun dagelijks leven leiden. Ze legde uit hoe veel vrouwen zich sterk en krachtig uiten in hun openbare bestaan maar veel ‘zwakker’ in hun liefdesleven en privéleven, voornamelijk in relatie tot mannen. Het ultieme voorbeeld dat Roiphe geeft is feminist Simone de Beauvoir en haar romantische onderwerping aan Sartre. In hoeverre stellen de keuzes die (juist) deze feministische(?) vrouwen maken daarmee andere feministen ‘teleur’?

Roiphe sloot haar college af met de woorden: “Dat is waar ik aan heb gewerkt. Aan het erkennen van verwarring, het gedogen van tegenstrijdigheid, en het zonder schaamte ervaren daarvan, […] daarbij met Simone de Beauvoir te zeggen: “Het spijt me als ik de feministen teleurstel…”

Ondanks het streven van Roiphe om tegenstrijdigheid te gedogen, merk ik bij veel vrouwen in mijn omgeving dat zij alsnog bang zijn ‘het feminisme’ verkeerd uit te voeren. Waardoor komt dat? Zijn zij ook bang om feministen teleur te stellen en ervaren zij wel eens dat andere feministen hen teleurstellen?

Wanneer we napraten over het college geeft een van mijn vriendinnen aan dat zij het gewoon té verwarrend vindt om feminist te zijn (of zich zo te noemen) omdat het niet bij te houden is wat die rol dan precies inhoudt. “Een veganist heeft tenminste nog kaders om mee te werken, namelijk ‘geen dierlijke producten eten’ (en gebruiken?), daar waar de kaders voor een feminist soms een vat vol tegenstrijdigheden lijken.”

Het NRC schreef vorig jaar al dat het feminisme anno 2019 over alles en niets dreigt te gaan. ‘Het gaat over een orgasmekloof, gesis op straat, representatie, stereotypering, gelijke betaling, ongewenst contact en boven alles over keuzevrijheid. ‘Als er dan al een definitie is, klinkt vaak die van de Nigeriaanse schrijfster Chimamanda Ngozi Adichie, die ‘feminist’ definieert als “een persoon die gelooft in de sociale, politieke en economische gelijkheid van de seksen.”
De definitie van feminisme is dus zo breed dat het lijkt alsof álles wat met keuzevrijheid en gelijkwaardigheid te maken heeft, onder de noemer feminisme geplaatst kan worden. Desalniettemin lijken we ondanks de ‘alles en niets’ definitie toch een (wellicht onbewust) collectief tegenstrijdig idee over feminisme en keuzevrijheid in stand te houden.

Uit angst voor een andere beoordeling, dan wel veroordeling van de seksen, hopen we dus zelfs dat onze ongeboren dochters de ‘juiste’ keuzes maken.

In het streven naar gelijkheid van de seksen worden man-vrouw rolpatronen aan de kaak gesteld. ‘Slutshaming’ is hier een goed voorbeeld van. Elke feminist zou zeggen dat je als vrouw evenveel recht hebt op seksualiteit als mannen. Wanneer een vrouw met veel verschillende mensen naar bed wil, is dat haar goed recht. Mijn (feministische) vriendinnen en ik vinden dat seksuele keuzevrijheid belangrijk is en dat vrouwen niet anders moeten worden behandeld vanwege die keuzes. Maar toch laten we die keuzes vaak sterk beïnvloeden door te doen wat sociaal wenselijk is. Zo zei een vriendin van mij, die gelooft in sociale gelijkheid van de seksen, het toch moeilijker te vinden als zij een dochter zou krijgen die met veel jongens naar zou bed gaan dan wanneer een zoon met veel vrouwen seks zou hebben. Dit heeft natuurlijk te maken met het label van ‘slet’ dat haar dochter dan riskeert. Uit angst voor een andere beoordeling, dan wel veroordeling van de seksen, hopen we dus zelfs dat onze ongeboren dochters de ‘juiste’ keuzes maken… Maar welke keuze is de juiste?

Als we vaststellen dat het speerpunt van feminisme het geloven in keuzevrijheid is, waarom zijn die keuzes dan vaak toch niet vrij van oordeel? Waarom is het dan überhaupt mogelijk een voor feministen teleurstellende keuze te maken? Dit viel mij bijvoorbeeld op in de kritiek die Emma Wortelboer kreeg op haar keuze haar seksualiteit te uiten. Zij gebruikt haar lichaam en seksualiteit openlijk op sociale media, maar wordt wel bevraagd en bekritiseerd over haar keuze dat te doen. Haar keuze, zoals het posten van sexy foto’s van zichzelf, ziet zij als feministisch omdat zij zich niet laat tegenhouden door regels over wat je wel of niet hoort te doen.

Scheer je je schaamhaar omdat jij het wilt? Prima! Scheer je je schaamhaar omdat je partner dat leuker vindt? Antifeministisch!

Blijkbaar vinden we het nog steeds lastig om feminisme te koppelen aan vrouwen die hun lichaam en seksualiteit expliciet uiten. Enerzijds ben je als feminist baas over je eigen lichaam en seksualiteit, anderzijds lijkt het erop dat je gemakkelijk de verkeerde keuze maakt.

Een jaar na het college van Roiphe praten mijn vriendinnen en ik nog steeds na. Tijdens een van deze gesprekken wordt het volgende gezegd: “Keuzevrijheid lijkt steeds meer op: elke keuze mag, zolang deze maar niet aan de wens van een man kan worden gekoppeld omdat dat de vrouw dan in een inferieure rol plaatst.” Hierdoor wordt vooral gereageerd op de reden van de keuze. Scheer je je schaamhaar omdat jij het wilt? Prima! Scheer je je schaamhaar omdat je partner dat leuker vindt? Antifeministisch!

Een andere vriendin benoemt het voorbeeld van golddiggers. Dat voorbeeld suggereert al snel ongelijkwaardigheid volgens haar. De rol van de vrouw is inferieur, want zij heeft geen gelijke economische, en wellicht sociale, positie en lijkt daardoor afhankelijk van de man. Maar er zijn voorbeelden van culturen waar dit niet als een inferieure rol wordt beschouwd.

Zo geeft antropoloog Christian Groes-Green het voorbeeld van vrouwen in Mozambique die een patronage relatie aangaan met rijke mannen. Dat soort relaties wordt vanuit een Westers feministisch oogpunt in eerste instantie dus gezien als een ongelijkwaardige relatie. Met de vrouw als inferieur, omdat zij een bepaalde vorm van afhankelijkheid aangaat. Maar in Mozambique worden deze relaties niet per se beschouwd als ongelijkwaardige relaties. De vrouwen zien hun patroon als gulle garantstaanders voor hun sociale veiligheid en vergroten zo hun economische zelfstandigheid. De patroon kan daarnaast juist afhankelijk zijn van deze vrouwen. Seks, loyaliteit en diensten die de vrouwen geven worden als transacties gezien voor het geld dat de mannen geven. De vrouwen gebruiken seks als een krachtig ‘middel’ om een bepaalde vorm van macht te verkrijgen over mannen. De vrouwen uit Mozambique hebben ten opzichte van Nederlandse vrouwen echter wel minder keuzes om economische zelfstandigheid te verwerven, wat problematisch kan zijn. De positie van vrouw in een patronage relatie hoeft dus niet inferieur te zijn ten opzichte van de man en dat zit ‘m in de cultureel gedefinieerde gelijkwaardige relatie tussen man en vrouw. In eerste instantie lijkt het golddiggerschap dus antifeministisch gedrag. Maar misschien zou het juist een verfrissend voorbeeld van feministische keuzevrijheid kunnen zijn (mits een vrouw hier bewust voor kiest en niet wegens een gebrek aan andere opties)?

We hebben telkens weer de keuze voor onszelf te bepalen wat gelijkheid of gelijkwaardigheid van de seksen dan precies inhoudt.

“Kan een vrouw zich feminist noemen terwijl zij gebruik maakt van een man met een hogere economische positie dan zijzelf om zo haar eigen economische positie te verbeteren?”, vraag ik aan een vriendin. Zij antwoordt aan de hand van de theorie van filosoof Luce Irigaray, die stelt dat in plaats van dat een vrouw zich zou moeten meten aan een man in termen van gelijkwaardigheid, we het moeten hebben over seksuele differentiatie. “Dat wil zeggen dat vrouwen een andere normatieve categorie voor zichzelf zouden moeten creëren. Dus als je zou zeggen, ik maak gebruik van een man die een hogere economische positie heeft om mijzelf te verbeteren dan ben je jezelf alsnog aan een bepaalde maatstaf aan het meten. Irigaray zou zeggen dat die maatstaf in principe is bepaald door de man. Op die manier zou je ervan uitgaan dat het een lineaire ontwikkeling is die de maatstaf vormt en dat, om gelijkwaardig te zijn, je op gelijke voet moet staan in plaats van je juist te richten op het feit dat er verschillende normatieve categorieën moeten worden gecreëerd. In die zin zouden we het gelijkheidsbegrip achter ons moeten laten.” “Maar, aan de andere kant”, vult zij haar antwoord aan, “het idee is misschien inmiddels ook wel weer achterhaald dat gender een spectrum is waarop iedereen zit. Dan gaat het eigenlijk niet over gelijkheid maar over jouw positie op het spectrum en dan kan je juist die verschillen vieren.”

Overal ter wereld bestaan er vormen van genderongelijkheid. Er zijn biologische en culturele verschillen tussen mannen en vrouwen. Maar we hebben telkens weer de keuze voor onszelf te bepalen wat gelijkheid of gelijkwaardigheid van de seksen dan precies inhoudt. Zo beschrijft antropologe Ortner dat (biologische) verschillen tussen mannen en vrouwen er wel zijn maar dat deze verschillen alleen betekenis van superieur of inferieur krijgen binnen het kader van cultureel gedefinieerde waardensystemen. Kan met dat besef, indien beide partijen zich gelijkwaardig voelen door wat zij inbrengen en hoe zij macht ervaren, dan toch een gelijkwaardige (machts)verhouding tot stand komen vanuit een economisch ongelijke startpositie? Want, om Adichie nogmaals aan te halen, “Culture does not make people, people make culture”.

Het blijft een lastige kwestie. Moeten we dan geen rekening meer houden met anderen in de keuzes die we maken? Uit alle gesprekken die wij het afgelopen jaar hebben gevoerd concluderen we dat we keuzes vaak maken op basis van interactie met andere mensen en dat het goed is om te reflecteren op waarom we die keuzes maken. Dat zal van tijd tot tijd tegenstrijdigheden met zich meebrengen. Een van de argumenten die verschillen de keren werd aangevoerd is dat we moeten proberen niet té veel bezig te zijn met anderen, anders zijn we het probleem aan het verschuiven van de juiste keuze maken in de ogen van de man, naar de juiste keuze maken in de ogen van de feministen. Waar het wellicht vooral zou moeten gaan om de juiste keuze in jouw eigen optiek.

Het nieuwe feminisme zou dan dus niet moeten gaan over keuzevrijheid maar vooral de vrijheid jouw keuze niet te hoeven verdedigen. Dit om zo de tegenstrijdigheden binnen het feminisme wat meer van elkaar, en van onszelf, te accepteren.

Beeld: Vivian Mac Gillavry

Mail

Vivian Mac Gillavry is antropoloog, student aan de Gerrit Rietveld Academie en verwondert zich graag over de mens en sociale constructen. Die verwondering uit zich in tekst, illustraties, beeldend werk en beeld-taalcombinaties. // vivian.mac.gillavry@hardhoofd.com

Vivian Mac Gillavry

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
 Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met name kleine webshops zijn vaak genoodzaakt om (veel) groter verpakkingsmateriaal te gebruiken. Illustrator Chloé Pérès-Labourdette brengt het nieuws in beeld. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

De schrijver van deze brief ging tegelijkertijd en naar dezelfde school als de kinderen van minister Arie Slob, en leeft nog altijd met de wonden van de homofobie op die school. Lees meer

Filmtrialoog

Kajillionaire

Redacteurs Jozien Wijkhuis, Loren Snel en Oscar Spaans togen naar de bioscoop voor Kajillionaire van Miranda July, en zagen een absurdistisch verhaal over een paar ouders dat hun dochter als verdienmodel ziet. Lees meer

Racisme, weet je nog?

Racisme, weet je nog?

We zijn een halfjaar verder en het gesprek over racisme is weer terug bij af. Waar wachten we op? De volgende catastrofe? Lees meer

 1

Antropoloog op de barricades
(David Graeber, 1961 - 2020)

Jonathan Luger eert de helaas te vroeg overleden antropoloog-activist David Graeber, door onder andere terug te blikken op Graebers inspirerende optreden bij de Maagdenhuisbezetting. Lees meer

 Nee, jijbakt er niets van!

Nee, jijbakt er niets van!

De in Los Angeles geboren illustrator Sebastian Eisenberg woont sinds kort in België. Hij ervaart hoe het is om de Amerikaanse verkiezingen vanuit Europa te volgen. Lees meer

Hard//talk: het nieuwste EU-migratiepact houdt ongelijkheid in stand

Het EU-migratiepact versterkt ongelijkheid

Het nieuwe EU-migratiepact is geen ‘oplossing’ voor het ‘probleem’ van migratie. Lees meer

 Kerkgangers gaan viraal

Kerkgangers gaan viraal

Voor fervente kerkgangers is het te hopen dat het virus zich deze maand niet van zijn vrome kant laat zien. Lees meer

 Kolven tegen corona

Kolven tegen corona

Vanaf volgende week wordt de moedermelk van zo'n 7500 oud-coronapatiënten opgehaald. Die bevat antistoffen, en is dus een perfect ingrediënt in - bijvoorbeeld - ijsjes! Lees meer

 Inktviswijsheid

Inktviswijsheid

Gaat de inktvis ons een pijnstillend medicijn leveren, beter leren plannen of de oorzaken van autisme blootleggen? Lees meer

Trialoog: Antebellum

Antebellum

Onze redacteuren durfden het aan om de horrorfilm Antebellum te gaan zien. Ze hopen op een golf aan sociaalbewuste horror, maar twijfelen of deze film een van de klassiekers van die stroming wordt. Lees meer

 Zij kozen níet voor deze mannen

Zij kozen níet voor deze mannen

Over iets meer dan vijf weken mogen de Amerikanen ja zeggen tegen een van deze mannen. Illustrator Veerle van der Veer toont ons de mensen die dat eerder níet deden. Lees meer

 The Notorious RBG is niet meer

The Notorious RBG is niet meer

Illustrator Pirmin Rengers maakte dit prachtige portret ter ere van Ruth Bader Ginsburg, de Amerikaanse opperrechter die afgelopen vrijdag overleed. Lees meer

 'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

Maar liefst 14.000 asielaanvragen zouden nog voor het eind van 2020 behandeld moeten zijn, zo is de doelstelling van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan