Asset 14

Teleurstellende feministen

Teleurstellende feministen

Vivian Mac Gillavry voert gesprekken met vrienden over de discrepantie in het feminisme tussen theorie en keuzes in het persoonlijke leven. Hoe zit het met keuzevrijheid, als die keuzes niet altijd vrij zijn van een oordeel?

Vorig jaar volgde ik samen met vriendinnen het college ‘dissapointing the feminist’ van Katie Roiphe (in Spui25) in de hoop meer handvatten te krijgen voor hoe een goede feminist te zijn. Roiphe, die zowel als feminist en als anti-feminist wordt gezien, vertelde daar over de schijnbare discrepantie tussen de feministische overtuiging van vrouwen en de manier waarop zij hun dagelijks leven leiden. Ze legde uit hoe veel vrouwen zich sterk en krachtig uiten in hun openbare bestaan maar veel ‘zwakker’ in hun liefdesleven en privéleven, voornamelijk in relatie tot mannen. Het ultieme voorbeeld dat Roiphe geeft is feminist Simone de Beauvoir en haar romantische onderwerping aan Sartre. In hoeverre stellen de keuzes die (juist) deze feministische(?) vrouwen maken daarmee andere feministen ‘teleur’?

Roiphe sloot haar college af met de woorden: “Dat is waar ik aan heb gewerkt. Aan het erkennen van verwarring, het gedogen van tegenstrijdigheid, en het zonder schaamte ervaren daarvan, […] daarbij met Simone de Beauvoir te zeggen: “Het spijt me als ik de feministen teleurstel…”

Ondanks het streven van Roiphe om tegenstrijdigheid te gedogen, merk ik bij veel vrouwen in mijn omgeving dat zij alsnog bang zijn ‘het feminisme’ verkeerd uit te voeren. Waardoor komt dat? Zijn zij ook bang om feministen teleur te stellen en ervaren zij wel eens dat andere feministen hen teleurstellen?

Wanneer we napraten over het college geeft een van mijn vriendinnen aan dat zij het gewoon té verwarrend vindt om feminist te zijn (of zich zo te noemen) omdat het niet bij te houden is wat die rol dan precies inhoudt. “Een veganist heeft tenminste nog kaders om mee te werken, namelijk ‘geen dierlijke producten eten’ (en gebruiken?), daar waar de kaders voor een feminist soms een vat vol tegenstrijdigheden lijken.”

Het NRC schreef vorig jaar al dat het feminisme anno 2019 over alles en niets dreigt te gaan. ‘Het gaat over een orgasmekloof, gesis op straat, representatie, stereotypering, gelijke betaling, ongewenst contact en boven alles over keuzevrijheid. ‘Als er dan al een definitie is, klinkt vaak die van de Nigeriaanse schrijfster Chimamanda Ngozi Adichie, die ‘feminist’ definieert als “een persoon die gelooft in de sociale, politieke en economische gelijkheid van de seksen.”
De definitie van feminisme is dus zo breed dat het lijkt alsof álles wat met keuzevrijheid en gelijkwaardigheid te maken heeft, onder de noemer feminisme geplaatst kan worden. Desalniettemin lijken we ondanks de ‘alles en niets’ definitie toch een (wellicht onbewust) collectief tegenstrijdig idee over feminisme en keuzevrijheid in stand te houden.

Uit angst voor een andere beoordeling, dan wel veroordeling van de seksen, hopen we dus zelfs dat onze ongeboren dochters de ‘juiste’ keuzes maken.

In het streven naar gelijkheid van de seksen worden man-vrouw rolpatronen aan de kaak gesteld. ‘Slutshaming’ is hier een goed voorbeeld van. Elke feminist zou zeggen dat je als vrouw evenveel recht hebt op seksualiteit als mannen. Wanneer een vrouw met veel verschillende mensen naar bed wil, is dat haar goed recht. Mijn (feministische) vriendinnen en ik vinden dat seksuele keuzevrijheid belangrijk is en dat vrouwen niet anders moeten worden behandeld vanwege die keuzes. Maar toch laten we die keuzes vaak sterk beïnvloeden door te doen wat sociaal wenselijk is. Zo zei een vriendin van mij, die gelooft in sociale gelijkheid van de seksen, het toch moeilijker te vinden als zij een dochter zou krijgen die met veel jongens naar zou bed gaan dan wanneer een zoon met veel vrouwen seks zou hebben. Dit heeft natuurlijk te maken met het label van ‘slet’ dat haar dochter dan riskeert. Uit angst voor een andere beoordeling, dan wel veroordeling van de seksen, hopen we dus zelfs dat onze ongeboren dochters de ‘juiste’ keuzes maken… Maar welke keuze is de juiste?

Als we vaststellen dat het speerpunt van feminisme het geloven in keuzevrijheid is, waarom zijn die keuzes dan vaak toch niet vrij van oordeel? Waarom is het dan überhaupt mogelijk een voor feministen teleurstellende keuze te maken? Dit viel mij bijvoorbeeld op in de kritiek die Emma Wortelboer kreeg op haar keuze haar seksualiteit te uiten. Zij gebruikt haar lichaam en seksualiteit openlijk op sociale media, maar wordt wel bevraagd en bekritiseerd over haar keuze dat te doen. Haar keuze, zoals het posten van sexy foto’s van zichzelf, ziet zij als feministisch omdat zij zich niet laat tegenhouden door regels over wat je wel of niet hoort te doen.

Scheer je je schaamhaar omdat jij het wilt? Prima! Scheer je je schaamhaar omdat je partner dat leuker vindt? Antifeministisch!

Blijkbaar vinden we het nog steeds lastig om feminisme te koppelen aan vrouwen die hun lichaam en seksualiteit expliciet uiten. Enerzijds ben je als feminist baas over je eigen lichaam en seksualiteit, anderzijds lijkt het erop dat je gemakkelijk de verkeerde keuze maakt.

Een jaar na het college van Roiphe praten mijn vriendinnen en ik nog steeds na. Tijdens een van deze gesprekken wordt het volgende gezegd: “Keuzevrijheid lijkt steeds meer op: elke keuze mag, zolang deze maar niet aan de wens van een man kan worden gekoppeld omdat dat de vrouw dan in een inferieure rol plaatst.” Hierdoor wordt vooral gereageerd op de reden van de keuze. Scheer je je schaamhaar omdat jij het wilt? Prima! Scheer je je schaamhaar omdat je partner dat leuker vindt? Antifeministisch!

Een andere vriendin benoemt het voorbeeld van golddiggers. Dat voorbeeld suggereert al snel ongelijkwaardigheid volgens haar. De rol van de vrouw is inferieur, want zij heeft geen gelijke economische, en wellicht sociale, positie en lijkt daardoor afhankelijk van de man. Maar er zijn voorbeelden van culturen waar dit niet als een inferieure rol wordt beschouwd.

Zo geeft antropoloog Christian Groes-Green het voorbeeld van vrouwen in Mozambique die een patronage relatie aangaan met rijke mannen. Dat soort relaties wordt vanuit een Westers feministisch oogpunt in eerste instantie dus gezien als een ongelijkwaardige relatie. Met de vrouw als inferieur, omdat zij een bepaalde vorm van afhankelijkheid aangaat. Maar in Mozambique worden deze relaties niet per se beschouwd als ongelijkwaardige relaties. De vrouwen zien hun patroon als gulle garantstaanders voor hun sociale veiligheid en vergroten zo hun economische zelfstandigheid. De patroon kan daarnaast juist afhankelijk zijn van deze vrouwen. Seks, loyaliteit en diensten die de vrouwen geven worden als transacties gezien voor het geld dat de mannen geven. De vrouwen gebruiken seks als een krachtig ‘middel’ om een bepaalde vorm van macht te verkrijgen over mannen. De vrouwen uit Mozambique hebben ten opzichte van Nederlandse vrouwen echter wel minder keuzes om economische zelfstandigheid te verwerven, wat problematisch kan zijn. De positie van vrouw in een patronage relatie hoeft dus niet inferieur te zijn ten opzichte van de man en dat zit ‘m in de cultureel gedefinieerde gelijkwaardige relatie tussen man en vrouw. In eerste instantie lijkt het golddiggerschap dus antifeministisch gedrag. Maar misschien zou het juist een verfrissend voorbeeld van feministische keuzevrijheid kunnen zijn (mits een vrouw hier bewust voor kiest en niet wegens een gebrek aan andere opties)?

We hebben telkens weer de keuze voor onszelf te bepalen wat gelijkheid of gelijkwaardigheid van de seksen dan precies inhoudt.

“Kan een vrouw zich feminist noemen terwijl zij gebruik maakt van een man met een hogere economische positie dan zijzelf om zo haar eigen economische positie te verbeteren?”, vraag ik aan een vriendin. Zij antwoordt aan de hand van de theorie van filosoof Luce Irigaray, die stelt dat in plaats van dat een vrouw zich zou moeten meten aan een man in termen van gelijkwaardigheid, we het moeten hebben over seksuele differentiatie. “Dat wil zeggen dat vrouwen een andere normatieve categorie voor zichzelf zouden moeten creëren. Dus als je zou zeggen, ik maak gebruik van een man die een hogere economische positie heeft om mijzelf te verbeteren dan ben je jezelf alsnog aan een bepaalde maatstaf aan het meten. Irigaray zou zeggen dat die maatstaf in principe is bepaald door de man. Op die manier zou je ervan uitgaan dat het een lineaire ontwikkeling is die de maatstaf vormt en dat, om gelijkwaardig te zijn, je op gelijke voet moet staan in plaats van je juist te richten op het feit dat er verschillende normatieve categorieën moeten worden gecreëerd. In die zin zouden we het gelijkheidsbegrip achter ons moeten laten.” “Maar, aan de andere kant”, vult zij haar antwoord aan, “het idee is misschien inmiddels ook wel weer achterhaald dat gender een spectrum is waarop iedereen zit. Dan gaat het eigenlijk niet over gelijkheid maar over jouw positie op het spectrum en dan kan je juist die verschillen vieren.”

Overal ter wereld bestaan er vormen van genderongelijkheid. Er zijn biologische en culturele verschillen tussen mannen en vrouwen. Maar we hebben telkens weer de keuze voor onszelf te bepalen wat gelijkheid of gelijkwaardigheid van de seksen dan precies inhoudt. Zo beschrijft antropologe Ortner dat (biologische) verschillen tussen mannen en vrouwen er wel zijn maar dat deze verschillen alleen betekenis van superieur of inferieur krijgen binnen het kader van cultureel gedefinieerde waardensystemen. Kan met dat besef, indien beide partijen zich gelijkwaardig voelen door wat zij inbrengen en hoe zij macht ervaren, dan toch een gelijkwaardige (machts)verhouding tot stand komen vanuit een economisch ongelijke startpositie? Want, om Adichie nogmaals aan te halen, “Culture does not make people, people make culture”.

Het blijft een lastige kwestie. Moeten we dan geen rekening meer houden met anderen in de keuzes die we maken? Uit alle gesprekken die wij het afgelopen jaar hebben gevoerd concluderen we dat we keuzes vaak maken op basis van interactie met andere mensen en dat het goed is om te reflecteren op waarom we die keuzes maken. Dat zal van tijd tot tijd tegenstrijdigheden met zich meebrengen. Een van de argumenten die verschillen de keren werd aangevoerd is dat we moeten proberen niet té veel bezig te zijn met anderen, anders zijn we het probleem aan het verschuiven van de juiste keuze maken in de ogen van de man, naar de juiste keuze maken in de ogen van de feministen. Waar het wellicht vooral zou moeten gaan om de juiste keuze in jouw eigen optiek.

Het nieuwe feminisme zou dan dus niet moeten gaan over keuzevrijheid maar vooral de vrijheid jouw keuze niet te hoeven verdedigen. Dit om zo de tegenstrijdigheden binnen het feminisme wat meer van elkaar, en van onszelf, te accepteren.

Beeld: Vivian Mac Gillavry

Mail

Vivian Mac Gillavry (zij/haar) is antropoloog, beeldend kunstenaar en dyslect. Ze verwondert zich graag over de mens en sociale constructen. Die verwondering uit zich in tekst, beeldend werk en beeld-taalcombinaties.

Vivian Mac Gillavry

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
Lees meer
test
het laatste
Auto Draft 4

Tijd buiten de uren om

Micha Zaat sliep binnen een jaar in bijna 60 verschillende hotelkamers. In dit essay licht hij het fenomeen van de hotelkamer als liminaal object toe, en legt uit wat zo'n kortdurend verblijf voor gasten én kamers betekent en waarom het onmogelijk is om ouder te worden in een hotelkamer. 'In het bed waar ik gisteren droomde over sterven in een auto-ongeluk ligt nu iemand te masturberen.' Lees meer

Auto Draft 2

'Kunnen we vrienden zijn?': over een noodzakelijk veranderende mens-natuur relatie

Wanneer Jop Koopman afreist naar Lombok om de Indonesische visie op mens-natuurrelatie beter te begrijpen, gaat hij op pad met een lokale mysticus. In dit essay onderzoekt hij hoe we de verhouding mens-natuur opnieuw kunnen vormgeven; wat de agency is van onze omgeving, en waarom we vrienden moeten worden met alles rondom ons. Lees meer

Stil protest

Stil protest

Nadeche Remst laat zien hoe slaap, verdriet en dissociatie meer zijn dan persoonlijke reacties: ze worden een vorm van stil verzet tegen een wereld die kwetsbaarheid buitensluit. Lees meer

Hoe lang blijf je een vluchteling?

Hoe lang blijf je een vluchteling?

'Wat' ben je als je ergens niet thuishoort, maar ook niet terug kan naar je geboorteland? Ivana Kalaš onderzoekt het label 'vluchteling'. Lees meer

Een cactus in een zompig moeras

Een cactus in een zompig moeras

Een cactus kan toch niet groeien in een zompig moeras? In dit essay schetst Jam een realistisch beeld van de autistische ervaring in een kapitalistisch systeem dat productiviteit als het hoogste goed beschouwt. Lees meer

Lieve buren

Lieve buren

Ze hebben dezelfde brievenbus en dezelfde supermarkt, maar Nienke Blanc vraagt zich in deze nooit verzonden brief af of dat het enige is dat ze met haar buren deelt. Lees meer

Best Friend (For The Forseeable Future)

Best Friend (For The Forseeable Future)

Lotte Krakers’ vriendschap met Karlien eindigde mét blauwe vinkjes, maar zonder antwoorden. Het laat Lotte reflecteren op het afdwingen van gelijkenissen in een vriendschap, en het plaatsen van vrienden op voetstukken: ‘Karlien hield me een spiegel voor, waarin ik vooral zag wat ik niet was.’ Lees meer

Je hebt mij getekend voor het leven

Je hebt mij getekend voor het leven

Hoe sluit je een hoofdstuk af? Jop Koopman schreef een brief aan zijn oude baas, in wiens tulpenbedrijf hij als invalkracht een bedrijfsongeval meemaakte. Lees meer

De dooddoener van het kwaad

De dooddoener van het kwaad

Bas Keemink bespreekt de film 'The Zone of Interest', waarin Jonathan Glazer 'Big Brother' naar de Holocaust brengt. Lovende kritieken schrijven dat hij Hannah Arendts theorie, de banaliteit van het kwaad, goed in beeld brengt, maar is dat wel zo? Lees meer

Exteriors, Annie Ernaux and Photography

Exteriors, Annie Ernaux and Photography

Jorne Vriens bezocht een tentoonstelling in Parijs en dit leidde tot een prachtige uiteenzetting over tekst, smartphones, connectie en fotografie. Lees meer

De eerste leugen

De eerste leugen

De eerste keer dat Job van Ballegoijen de Jong loog, was het bijna onschuldig. Een leugentje om bestwil, dacht hij toen, om zijn moeder gerust te stellen. Maar die eerste leugen groeide uit tot een web waarin hij langzaam verstrikte. In zijn debuut 'Morgen vertel ik alles' vertelt hij waarom iedereen een tweede (of derde) kans verdient. Lees meer

Leven in laagjes

Leven in laagjes

In dit essay geeft Dani Bouwman een intieme reflectie op identiteit, familie en het verlangen naar een plek waar hij volledig zichzelf kan zijn. Lees meer

De overkokende theatraliteit van Pierre Bokma maakt van Zomergasten weer een feestje

De overkokende theatraliteit van Pierre Bokma maakt van Zomergasten weer een feestje

Reinout Bongers schreef een nabeschouwing van de Zomergasten-aflevering met Pierre Bokma als gast of, moeten we zeggen, hoofdrol? "Therapie heeft hij wel geprobeerd, maar dat leverde hem - naar eigen zeggen - vooral een lege bankrekening op." Lees meer

Eerherstel voor mijn stiefmoeder

Eerherstel voor mijn stiefmoeder

Toen zijn stiefmoeder Pieta stierf, voelde het voor Jelle Havermans alsof hij werd bevrijd van een van zijn grootste onderdrukkers. Voor ons Sorry-magazine schreef hij dit essay waarin hij jaren later toegeeft dat de vrouw die hem en zijn zusje het leven zuur maakte, ook slachtoffer was van haar eigen tijdsgeest en omgeving. Lees meer

:Aan een dun touwtje: Over onbegrip, offers en intergenerationele solidariteit

Aan een dun touwtje: Over onbegrip, offers en intergenerationele solidariteit

In dit persoonlijke essay ontrafelt Laura Korvinus de draden die haar met haar oma verbinden. Langs welke verhalen of assen kan verbondenheid tussen verschillende generaties ontstaan en worden vastgehouden? Deel 1. 
 Onderweg naar mijn grootouders glipt een herinnering mijn gedachten binnen. Op een oude video ben ik aan het spelen aan de rand van... Lees meer

Op studiobezoek bij Koen van den Broek

Op studiobezoek bij Koen van den Broek

Aucke Paulusma ging op studiobezoek bij kunstschilder Koen van den Broek. In de hoop inspiratie op te doen voor zijn eigen kunstenaarscarrière, bespreken ze de kunst. Lees meer

:Sōsaku hanga: Modernistische kippenvelkunst volgens het boekje? 7

Sōsaku hanga: Modernistische kippenvelkunst volgens het boekje?

Waarom blijft prachtige kunst soms onbekend? Janke Boskma kreeg kippenvel van Sōsaku hanga en dook in de Japanse kunstgeschiedenis. Lees meer

Ook boze mensen kunnen kwetsbaar zijn

Ook boze mensen kunnen kwetsbaar zijn

Ettie reageert voor een laatste keer op een brief van Jochum, door te schrijven over verdriet, kwetsbaarheid, woede en het belang van actief luisteren. Lees meer

:'Hoop is het laatste dat sterft, maar op dit moment is de situatie tamelijk hopeloos': Sana Valiulina te gast in Zomergasten

'Hoop is het laatste dat sterft, maar op dit moment is de situatie tamelijk hopeloos': Sana Valiulina te gast in Zomergasten

Juul Kruse bekijkt de Zomergasten-aflevering van Sana Valiulina, waarin zij bovenal probeert hoop te houden en overeind te blijven tegen de achtergrond van immer grimmig Rusland. Lees meer

Een excuus in een klein restaurant

Een excuus in een klein restaurant

Ettie schreef een brief aan Jochum, die hem ontroerde. Hij besloot een brief terug te sturen over excuses, ouders en wat het betekent om zowel een cis-man én queer te zijn. Lees meer

Lees Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Schrijf je nu in voor slechts €2,50 per maand en ontvang in september je eerste papieren tijdschrift. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer