Asset 14
https://hardhoofd.com/10-jarig-bestaan-hard-hoofd/

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen 1

Intenties om (nog) gelukkiger/gezonder/succesvoller te leven? Filosofe Lieke Knijnenburg onthult hoe de kapitalistische samenleving deze intenties in ons programmeert, en hoe we ertegen in opstand kunnen komen. Een bevrijdend essay over tijdverspilling, zelfverwoesting en liefde.

Het stelt gerust als iemand je vertelt dat het prima is om met een kater de tijd aan je voorbij te zien glijden terwijl je je afvraagt waar die goede gesprekken van gisteren in godsnaam ook alweer over gingen. Het is niet erg, sust Marian Donner: je bent niet zomaar brak, je bent een onderdrukkend systeem aan het ondermijnen.

Ter voorbereiding op een zomer vol verspilde tijd, katers en inefficiëntie, las ik Donners Zelfverwoestingsboek. Een tegengif voor de zelfhulpindustrie die is opgetuigd om ons mooier, succesvoller en gelukkiger te maken, als we onszelf maar disciplineren én blijven consumeren. De zelfhulpindustrie gedijt op onze onzekerheid, op de overtuiging dat er iets mis is met ons, of in ieder geval voor verbetering vatbaar. Een dwaling volgens Donner. Het probleem ligt niet bij het individu maar bij de steeds nauwer wordende normen van schoonheid, een geslaagd leven en de liefde. Er is steeds minder ruimte voor falen, lelijkheid en onproductiviteit. Problemen en pijn moeten we zien als kansen om van te leren en sterker van te worden.

De wetenschap verschaft normen over wat gezond is en dus ‘goed’

We laten onszelf runnen als een kippenfabriek waar de maximale winst uit wordt onttrokken. Michel Foucault beschreef deze vorm van machtsuitoefening rond 1980 als ‘biomacht’: geschreven en ongeschreven regels zorgen ervoor dat we netjes in de pas lopen en succesvol functioneren in de maatschappij. Door onszelf te zien als 'human capital' en daarnaar te handelen, zijn we berekenbaar en dus bruikbaar. De overheid stelt regels op om de nationale gezondheid te bewaken, denk aan vaccinaties, verplichte verzekeringen of de accijns die wordt geheven op tabak. En de wetenschap verschaft normen over wat gezond is en dus ‘goed’. Neem het BMI, een simplistisch meetinstrument waarmee je kunt berekenen of je overgewicht hebt. Het vastgestelde normale BMI spoort mensen aan zelf het goede gewicht na te streven.

Een impuls om te werken aan je eigen gezondheid, alleen maar goed toch? Nee. Want al die wetten en nauwer wordende normen gaan gepaard met een toegenomen controle en dwingen een manier van leven af die zeker niet iedereen gelukkig maakt. Wie afwijkt van de norm wordt afgestraft, wettelijk of door de veroordeling van zijn medemens. Het stigma op overgewicht is een pijnlijk voorbeeld. We beschouwen vet niet alleen als teken van ongezondheid, maar ook van slecht karakter, falen en immoraliteit. Of zelfs: een kostenpost voor de samenleving. Daarbij komt nog dat we geluk steeds meer begrijpen in termen van vitaliteit of gezondheid.

Kun je dan niet ongezond en gelukkig zijn?

‘Jawel!’, lijkt Donner te willen schreeuwen. Of zoals ze gevat stelde in een interview met Trouw: ‘Als ik voortaan elke dag naar de sportschool ga, leef ik misschien wel langer, maar de kans is groot dat die gewonnen tijd precies overeenkomt met de tijd die ik in de sportschool heb doorgebracht. Of er valt een steen op mijn hoofd.’

Stop met braaf en gezond leven en omarm je eigen onvolkomenheden

Verzet begint volgens Donner bij ons eigen lichaam en bij hoe we ons persoonlijke leven leiden. Stop met braaf en gezond leven en omarm je eigen onvolkomenheden en de ellende die het leven net zo goed behelst. Zo ondermijnen we volgens Donner een systeem dat ons gebiedt almaar in onszelf te investeren. Met andere woorden: 'We moeten stinken, drinken, bloeden, branden en dansen.'

Donners pleidooi voor hartstocht en overgave doet een beetje denken aan de vurige Friedrich Nietzsche. Als Nietzsche ergens van gruwde, dan was het wel wat hij de ‘nihilistische mens’ noemde. Boeken schreef hij vol over dit afgestompte schepsel dat niet handelt vanuit zijn eigen overtuigingen, maar zich netjes aan de regels houdt, omdat iedereen het doet of omdat de bijbel dit dicteert. Deze getemde mens leert zijn persoonlijke verlangens te overkomen in dienst van een hoger ideaal dat hij niet zelf heeft gesteld. Vervreemd van zijn persoonlijke drijfveren loopt dit kuddedier altijd netjes in de pas. Maar, zo schreef Nietzsche in De antichrist: ‘wat is funester dan te werken, te denken en te voelen zonder innerlijke noodzaak, zonder diep-persoonlijke keuze, zonder lust?’

De nihilistische mens van Nietzsche lijkt verdacht veel op de homo economicus, het radartje in de kippenfabriek van vandaag. Hoe vaak wegen we onze handelingen af aan de maatstaf van nut in plaats van ons gevoel? Ik vraag het mij wel eens af wanneer ik schuldbewust de seconden laat wegtikken tot de volgende aflevering van een of andere pretentieloze serie. Kan ik mijn tijd niet beter besteden? Soms lijkt alles waar ik gewoonweg zin in heb bij voorbaat al verdacht. Nog eentje dan. Deze verloren avond heb ik vast nodig zodat ik morgen weer dubbel zo hard aan de slag kan.

We gaan massaal hard op festivals om maandag die bullshitjob weer te kunnen verdragen

Maar zo val ik juist weer ten prooi aan de logica van de homo economicus: ik praat zelfs het nutteloze goed in het licht van de uiteindelijk herwonnen energie. Een manier waarop we ook de zelfverwoesting rechtvaardigen. Soms hebben we het nodig onszelf even flink te bedwelmen om daarna de alledaagse realiteit weer te confronteren. Of gaan we massaal hard op festivals om maandag die bullshitjob weer te kunnen verdragen.

We lijken te vergeten dat we in eerste instantie mensen zijn die zich niet laten voorspellen door algoritmes, maar handelen vanuit onberekenbare, persoonlijke hartstochten. Mensen die zich af en toe ellendig voelen en daar geen wijze lessen uit willen trekken. Mensen die zich soms even flink laten gaan, gewoon omdat iemand zegt nog eentje dan.

Onze hartstochten en ellende blijken nergens zo duidelijk als in de liefde. Tegenwoordig spreken we vaak over liefde in termen van rationele keuzes, nut en investeringen, maar alles in de ervaring van liefde lijkt zich hiertegen te verzetten. Een partner vind je niet door een wensenlijstje af te vinken. Zoals telkens maar weer blijkt uit mislukte matches in datingprogramma’s, kan geen enkele wetenschap de liefde voorspellen.

Liefde overvalt je, waarbij al het andere – werken, studeren, eten, zelfs slapen – ineens niet meer belangrijk lijkt. Ik investeer allesbehalve in mezelf als ik op een feestje wijn blijf bestellen in de hoop dat die ene vent nog komt opdagen. Evenmin als ik nachtenlang wakker blijf omdat ik de liefde (voor eventjes) heb gevonden. En in plaats van wijze lessen te trekken uit mijn liefdesverdriet blijf ik er soms liever lekker in hangen, luisterend naar een melancholisch album op de achtergrond. Met één troostende gedachte, namelijk: als het kapitalistische systeem teert op de berekenbare mens, dan is de verliefde mens een heuse rebel.

Mail

Lieke Knijnenburg (1994) rondt nu haar onderzoeksmaster filosofie af, maar durft zichzelf nog geen filosoof te noemen. Ze schrijft graag, staat liever achter de bar dan voor de bar en werkt als webredacteur bij De Groene Amsterdammer.

Veerle van der Veer Veerle van der Veer (1993) is illustrator. Ze kan eindeloos reflecteren op de relatie tussen mens & natuur en daar volgen dikwijls vervreemdende tekeningen uit.

Lees verder Lees verder

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

RE: Kiezen voor rechts. De verslaglegging van Nederlandse media over de Britse verkiezingen

Kiezen voor rechts: hoe de Nederlandse media verslag deden van de Britse verkiezingen

Keuzes die Nederlandse media maken in hun verslaggeving pakken vaak uit in het voordeel van rechts. Dat belooft weinig goeds voor de verkiezingen van 2021 in het vooruitzicht. Lees meer

 Heilige hobby's

Heilige hobby's

Onze zoektocht naar bijzondere ervaringen begint religieuze trekjes te vertonen. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Filmtrialoog: Star Wars: The Rise of Skywalker

Star Wars: The Rise of Skywalker

Redacteuren Else Boer, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in het meest recente deel van de Star Wars-saga: The Rise of Skywalker, weinig dappere keuzes van de makers. Lees meer

 Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Vandaag is in het stadhuis van Rotterdam een condoleanceregister geopend voor Jules Deelder. Rob Worst bracht hem nog eenmaal in beeld zoals hij was: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur. Lees meer

Hard//talk: Het woordenboek is de barricade van deze tijd

Het woordenboek is de barricade van deze tijd

De redactie van de Van Dale riep ‘boomer’ uit als Woord van het Jaar 2019. Voor Marte Hoogenboom het zoveelste bewijs dat de progressieve strijd in de eerste plaats een taalstrijd is. Lees meer

 Rusland de komende jaren bankzitter

Rusland de komende jaren bankzitter

Sporters uit Rusland die kunnen aantonen dat zij dopingvrij zijn en geen dopingcontrole gemist hebben, mogen bij de komende grote sporttoernooien wel meedoen, maar niet onder de Russische vlag. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

 Zedenpolitie onder vuur

Zedenpolitie onder vuur

Toen de politie vier zedenverdachten voor een reconstructie meenam naar de plaats delict, probeerden die de agenten te overmeesteren. Bij de schermutseling die volgde kwamen alle verdachten om het leven. Het nieuws in beeld door Rueben Millenaar. Lees meer

Filmtrialoog: The Third Wife

The Third Wife

Redacteuren Oscar Spaans, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in de bioscoop hoe in het Vietnam van eind 19e eeuw, de 14-jarige May de derde vrouw wordt van Hung, een steenrijke en veel oudere grootgrondbezitter. Lees meer

Lieve Mark 2

Lieve Mark

Jan Hamstra sneed zijn kijk op Zwarte Piet in hout voor zijn beeldkritiek 'Lieve Mark'. Hij neemt ons in sneltreinvaart mee door de geschiedenis van raciale karikaturen, en drukt premier Mark Rutte op het hart dat hij zich meer in die geschiedenis zou moeten verdiepen. Lees meer

Hard//talk: Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Een label geeft een naam aan een ervaring, maar kan nooit een verklaring zijn voor waarom iemand, op dat specifieke moment in haar leven, die specifieke klachten heeft. Lees meer

Paw Patrol krijgt concurrentie

Paw Patrol krijgt concurrentie

De Australische hond Bear werd als puppy achtergelaten. Hij werd zelf gered, en sindsdien staat zijn leven in het teken van het redden van andere dieren. Het nieuws in beeld door Aida de Jong. Lees meer

Mannelijkheid en de giftige erfenis van Wolkers

Mannelijkheid en de giftige erfenis van Wolkers

Gijsbert Pols herleest Wolkers' meesterwerk Turks fruit, en moet constateren dat de roman niets waarmaakt van de bevrijding die hem wordt toegedicht. Een bewerkt hoofdstuk uit Pols' nieuwe essaybundel 'Het onhoudbare midden'. Lees meer

Automatische concepten 27

Ben je wel echt verslaafd aan je smartphone?

Dagelijks besteden we eindeloos veel tijd aan onze smartphones. Sommigen wijten dat aan een verslaving. Gatool Katawazi pleit ervoor dat we onze verantwoordelijkheid nemen voor dit gedrag, en spaarzaam om te springen met het woord 'verslaving'. Lees meer

 Vega Whopperwolf

Vega Whopperwolf

Alsof je een hongerige wolf aan de soja krijgt, zo kun je de prestatie van De Vegetarische Slager zien. Het bedrijf verovert langzaam maar zeker de Europese markt voor vleesvervangers. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Red zaterdag onze democratie 1

Red zaterdag onze democratie

Als terrorisme en doodsbedreigingen niet meer worden geschuwd om een racistische traditie in stand te houden, is jezelf uitspreken niet meer genoeg, ziet Naomí Combrink. De vrijheid van vergadering en de democratie staan op het spel. Lees meer

 Mag ik nog even vangen?

Mag ik nog even vangen?

Honderden Amerikanen ontvingen eerder deze week opeens een nachtelijk berichtje van een vriend, kennis, collega... Maar die wisten op hun beurt nergens van. Oude berichten van jaren eerder werden 'gerecycled'. Het nieuws in beeld door Nastia Cistakova. Lees meer

Poortwachters van de Homogemeenschap

Poortwachters van de homogemeenschap

Sebastiaan van der Lubbe ontmaskert het dunne laagje vernis dat we in Nederland ‘tolerantie’ noemen. Hij strijdt tegen de regenboogvlag als goedkoop fashion statement en vóór de regenboogvlag als pleitbezorger van inclusiviteit. Lees meer

 Wie stoot koning Netflix van de bank?

Wie stoot koning Netflix van de bank?

Voor koning Netflix staat er veel op het spel. Het is dringen geblazen voor de troonopvolgers. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

Filmtrialoog: Light Of My Life 1

Light Of My Life

Onze redacteuren werden meegesleept in de vlucht van Casey Affleck en zijn filmdochter in 'Light of my Life'. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan