Asset 14

Spice up your life

Spice up your life

Daphné Dupont-Nivet pleit op Internationale Vrouwendag voor het omarmen van een realistischer mensbeeld, waarin onze eigenschappen niet langer worden onderverdeeld in ‘typisch vrouwelijk’ en ‘typisch mannelijk’. Zij laat zien hoe sociale normen niet natuurlijk zijn, maar het gevolg zijn van menselijke keuzes, en hoe de toekomst is wat wij er samen van maken.

Dit essay schreef Daphné Dupont-Nivet in januari 2017 voor de #ikschrijf-essaywedstrijd voor vrouwen.

Ooit, niet heel lang geleden, volstond één simpele vraag om de wereld in te delen in overzichtelijke groepen. Namelijk: van welke popgroep houd jij? Posters van de Backstreet Boys bedekten elk stukje muur van de slaapkamer van mijn beste vriendinnetje, maar ik weigerde die liefde te delen - bij tijd en wijle een groot obstakel in onze vriendschap. Ik wist wel beter: ík leefde in het Spice Girls universum.

Als meisje van negen heb ik deze voorkeur niet uitvoerig geanalyseerd. Inmiddels denk ik dat, afgezien van de geweldige schoenen met plateauzolen die op ieders verlanglijstje stonden, de aantrekkingskracht van de Spice Girls vooral zat in het gevoel dat zij overbrachten. Dat ook meisjes, als ze maar eigenwijs genoeg waren, de wereld naar eigen hand konden zetten. Spice up your life, dat idee.

Als jonge vrouw wilde ik eigenlijk uitgroeien tot succesvolle man, besef ik nu.

Tuurlijk, het beeld dat de toekomst maakbaar was, was niet alleen voorbehouden aan eigengereide meisjes gehuld in naveltruitjes. Bijna iedereen (in het Westen) voelde zich in de jaren negentig master of the universe. Het eind van de geschiedenis was net aangebroken: het vrije-markt kapitalisme had het communisme overwonnen en beloofde op zijn zegetocht, ietwat overmoedig, liberale waarden en democratische vrijheden voor iedereen. Een beetje zoals Oprah wanneer ze weer eens gratis auto’s uitdeelt aan haar hele publiek: ‘Een maakbare toekomst - you get one, and you, and you, and you!’ Het vrije individu stond nu centraal. Je kon zijn wie of wat je wilde, als je maar hard genoeg je best deed.

Sterke vrouwen, echte mannen
Wat ik dan wilde zijn? Sterk, rationeel, onafhankelijk. Onaantastbaar zelfs. Als jonge vrouw wilde ik eigenlijk uitgroeien tot succesvolle man, besef ik nu. Jaar in jaar uit veranderde ik en mijn rolmodellen veranderden mee. Opvallend genoeg waren zij bijna allemaal mannen: schrijvers, kunstenaars, avonturiers. One of the boys, daar streefde ik naar. En niet alleen ik. Zoveel vriendinnen zijn er nog steeds trots op dat ze zich niet ‘meisjesachtig’ gedragen: ze zeuren nooit, huilen niet in het openbaar, doen niet aan giechelen; nee, ze zijn stoer en sterk.

Succesvolle ‘powervrouwen’, dat wilden wij worden, niet door onze vrouwelijkheid te omarmen, maar door die af te zwakken. Het gaat hier niet om de uiterlijke vorm van vrouwelijkheid. Minirokjes en fel gestifte lippen vonden we cool. Ik heb het over de innerlijke kenmerken die we verbinden aan vrouwelijkheid, onze kwetsbaarheden en zachte, zorgzame kanten. Die behandelden we als geheimpjes, om je in het donker voor te schamen. Mijn geliefde Spice Girls waren sexy ten top, maar daarbij vooral baldadig en stoer. Ze waren niet breekbaar of bezorgd - eigenschappen die we aan vrouwelijkheid verbinden maar, en daar ligt het probleem, tegelijkertijd zien als zwaktes.

Jongetjes groeien op met het idee dat ze geen emoties mogen tonen - anders veranderen ze nooit in échte mannen.

Vraag het aan een nietsvermoedende voorbijganger: vindt hij/zij mannen beter dan vrouwen? Nee joh, zul je horen, we zijn allemaal gelijk, dat is toch logisch. Op het eerste gezicht lijkt de emancipatie, tenminste in Nederland, voltooid. Toch vormen simplistische opvattingen van mannelijk- en vrouwelijkheid nog steeds een belangrijke basis voor hoe we, vaak onbewust, de wereld begrijpen.

Kijk maar naar onze taal: wanneer je even moet doorbijten noemen we dat ‘vermannen’, terwijl we sentimentele liedjes een vrouwelijk stempel geven: die zijn ‘zijig’. Simpel samengevat: mannen zijn sterk, vrouwen zijn zacht. Dit beperkte beeld heeft uiteraard niet alleen invloed op hoe vrouwen zichzelf (willen) zien. Mannen gaan er net zo zeer onder gebukt. Jongetjes groeien op met het idee dat ze geen emoties mogen tonen - anders veranderen ze nooit in échte mannen.

Echte mannen - en vrouwen - zijn niet sterk of zwak, maar een rommeltje. Echte mensen zijn een bijeengeraapte hoop van allerlei eigenschappen en gemengde emoties. Echte mensen voelen, doen en denken van alles en nog wat. Een echt mens huilt soms, zeurt wat, bluft een keer, bitcht een beetje, kwetst eens iemand, maar vermant zich ook. Een echt mens is vandaag sterk en stoer, maar morgen zacht en kwetsbaar. Dit heeft niets met mannelijk en vrouwelijk te maken, maar des te meer met menselijk. Het zou de wereld goed doen als we concepten zoals sterk en zwak loskoppelen van man en vrouw.

Afzonderlijke eilandjes
De boodschap die de Spice Girls ons toezongen - geef je leven wat meer pit - lijkt de oplossing bij uitstek voor deze kwestie. Als je het niet eens bent met de stereotypen over mannen en vrouwen die heersen in de maatschappij, dan doe je er toch lekker niet aan mee? Lang genoeg geloofde ik dat stellig: neem het heft in eigen hand, heb gewoon een beetje schijt aan de rest.

De realisatie dat je niet zonder anderen kunt verandert ook de manier waarop we onszelf tot de samenleving verhouden.

Maar langzaamaan ontstonden scheurtjes in mijn beeld van de mens als een geheel rationeel en onafhankelijk individu die de toekomst naar eigen hand zet. Ook wel: de ultieme man, die als sinds de Verlichting de regie voert in het Westerse wereldbeeld. Nu pas zie ik hoe verblindend de illusie is dat we allemaal in ons uppie onze toekomst vormgeven. In elke situatie, persoonlijk en professioneel, zijn we voortdurend afhankelijk van de hulp maar ook onderhevig aan de grillen van anderen. Je bakker en je buurman, je broer en je baas: ze beïnvloeden verleden, heden en toekomst. We leven nou eenmaal niet op afzonderlijke eilandjes.

Deze onderlinge afhankelijkheid heeft gevolgen voor ons zelfbeeld. Maar, sterker nog: de realisatie dat je niet zonder anderen kunt verandert ook de manier waarop we onszelf tot de samenleving verhouden. Alles alleen oplossen lukt niet? Tja, misschien hebben we elkaar nodig om iets van de toekomst te maken. De samenleving, dat zijn de kaders, de regels en de normen die je samen vormgeeft. Samen voeren we discussies over hoe we willen en kunnen leven. Toch lijkt dat besef gaandeweg vergeten te zijn.
Spice up your life 1
Stond erbij en keek ernaar
Dat is niet heel gek, laat de recente geschiedenis zien. In het optimistische Spice Girls-tijdperk hadden eigenzinnige individuen de touwtjes in handen - ieder was het middelpunt van het eigen universum. De grote politieke vraagstukken leken opgelost. Alles werd steeds beter; we leunden achterover en waren vol vertrouwen.

Foutje, bedankt. Hoezo steeds betere tijden? Chaos en verwarring zul je bedoelen. Klimaatverandering, toenemende ongelijkheid, terrorisme, racisme, oorlogen, crisis hier, crisis daar, narigheid, narigheid, narigheid, Trump. Oké genoeg, stoppen nou. De afgelopen decennia lijken ons overkomen te zijn en nu ligt de wereld in puin. En wij? Wij stonden erbij en keken ernaar.

Teleurstelling over het verleden mag niet leiden tot overgave aan de toekomst.

Politiek en samenleving lijken gestuurd te worden door ongrijpbare krachten. Om toch ergens orde te scheppen, hanteren we handige stikkers: fundamentalisme, populisme, racisme. Het vertrouwen dat we samen de toekomst kunnen vormgeven klinkt nu ontzettend naïef, of, in het beste geval, als een slechte grap. De wereld fiksen, ja hoor, doen we even - met pure willpower zeker, zoals Uri Geller lepels tot een boogje buigt. Nee, we voelen ons machteloos, verslagen door de geschiedenis.

Maar dat gevoel is gevaarlijk. Teleurstelling over het verleden mag niet leiden tot overgave aan de toekomst. Die is onzeker, inderdaad, maar ook maakbaar. Tegenover maakbaar staat vastgeroest, iets waar niets meer aan te redden valt. Het ideaal van een maakbare samenleving opgeven betekent dat alles logisch is zoals het is. En dat is het nooit. Elke sociale norm - dat vrouwen gelijkwaardig zijn aan mannen - en elke politieke afspraak - dat vrouwen en mannen hetzelfde verdienen - is het gevolg van menselijke acties en beslissingen. Wanneer we aanvaarden dat de geschiedenis, maar ook de toekomst, ons overkomt, leggen we onze verantwoordelijkheid neer. Dan houdt de zoektocht naar alternatieven op.

Hoe lang nog?
Alternatieven zijn er genoeg. Laten we beginnen met het veranderen van de normen voor mannen en vrouwen. Met de acceptatie dat kenmerken - zoals taai, teder, hysterisch, verstandig - terugkomen in elk mens: man of vrouw. In het licht van alle Grote Kwesties van vandaag komt dit wellicht over als een oppervlakkige ingreep. Maar think again. Eigenlijk is het een ontzettend ambitieus begin: het biedt een geheel ander, rommeliger maar ook echter begrip van wat het is om mens te zijn.

Het op de schop gooien van mannelijk- en vrouwelijkheid heeft niet alleen invloed op individueel vlak. Nee, het gaat veel verder dan dat: het omarmen van een realistischer mensbeeld biedt een andere kijk op politiek, economie en maatschappij. Zo komen we tot de realisatie dat sterke leiders ook zacht kunnen zijn, en bovendien wel eens twijfelen. Zo zien we in dat we economische concepten kunnen oprekken, zodat ze niet alleen over productiviteit en groei gaan, maar ook over welzijn en geluk. Zo creëren we een andere samenleving, waarin de leider van de ‘vrije wereld’ niet eens zou dromen dat hij vrouwen bij de pussy grijpt.

‘Hoe lang nog, is het bijna zo ver?’ Vaak lijkt mijn nichtje van zes niet te kunnen wachten totdat de toekomst aanvangt. Knikkende knieën, half gestrikte veters, weg is ze. Het liefst draagt ze roze jurkjes, maar ze zit ook op voetbal. Van de Spice Girls heeft ze nog nooit gehoord, plateauzolen vindt ze lelijk, maar pit heeft ze zeker. Ik kan niet wachten om uit te vinden hoe zij, dat eigenwijze monster, zich een weg baant door de toekomst.

Beeld: ooitchristina en Stewart Yu via Flickr.

Mail

Daphné Dupont-Nivet is onderzoeksjournalist en historica. Ze werkt voor Platform Investico en publiceert o.a. in De Groene Amsterdammer, Trouw, De Correspondent en OneWorld. Voor de VPRO maakte ze een animatieserie, ook doet ze onderzoek voor documentaires en podcasts. Meestal gaan haar gedachten over politieke economie, technologie en natuur, maar gelukkig niet altijd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
Lees meer
het laatste
 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Wie leest er tegenwoordig nog een horoscoop om te weten wat de dag, de maand het jaar je brengt? Nou, best veel mensen dus. Het is zelfs een wereldwijde trend. Ook Else Boer geeft toe regelmatig de astrologie in te duiken. Op zoek naar een verklaring gaat ze na wat astrologie de moderne mens kan bieden. Lees meer

 De ene bij is de andere niet

De ene bij is de andere niet

Wat als de ene bijensoort (onze geliefde honingbij) 299 andere bijensoorten verdrukt? Lees meer

 Damien Hirst is verknipt

Damien Hirst is verknipt

Ruim 30.000 dollar betaalde het New Yorkse kunstcollectief MSCHF voor een werk van Damien Hirst: een zeefdruk met 88 gekleurde stippen in elf rijen van acht. Geen weggegooid geld, als je het werk vervolgens in stukjes doorverkoopt. Lees meer

Reflecties van een proefkonijn

Reflecties van een proefkonijn (deel 3)

'Er is veel dat de wetenschap tot nu toe voor mekaar heeft weten te boksen, maar nog geen remedie tegen sociaal ongemak. Hoeft ook niet. Gaat vanzelf weer over.' Lees meer

Filmtrialoog: Solaris

Solaris

'Solaris' uit 1972 blijkt de perfecte film om in thuisquarantaine te bekijken. Lees meer

Hard//talk: Uit de coronacrisis een nieuwe economie in

Vanuit de coronacrisis naar een nieuwe economie

Als we nu echt rechtvaardig en solidair te werk willen gaan, moeten we de behoeftes van zwaar getroffen groepen zoals daklozen en vluchtelingen centraal stellen. Lees meer

Beste Susan

Beste Susan

Susan Sontag uitte zich nooit publiekelijk over haar lesbische geaardheid. Is dat wel eerlijk, vraagt Fien Veldman zich af. Ben je de maatschappij iets verplicht? Is er opheldering nodig als je seksuele identiteit niet uit je uiterlijk op te maken valt? En hoe zou je je dan moeten presenteren?  Lees meer

 Schrödingers Dictator

Schrödingers Dictator

Kim Jong-Uns onzichtbaarheid is voer voor speculaties: hij zou zijn overleden tijdens een operatie, zoek zijn of gewond geraakt bij een raketlancering. Dood of levend, zolang Kim zich niet in het openbaar heeft vertoond, is het enige logische antwoord: hij is het allebei. Pirmin Rengers illustreerde de dictator in superpositie. Lees meer

 De anderhalvemetersamenleving botst

De anderhalvemetersamenleving botst

In Apeldoorn proberen dertig kermisexploitanten de 'Kermis nieuw stijl' uit. Gaat prima. Lees meer

Dagboek van een proefkonijn

Dagboek van een proefkonijn (deel 2)

Hoelang houden mensen het vol in een kliniek en bloeit er weleens liefde op tussen proefpersonen? Oscar Spaans deed eind vorig jaar mee aan medicijnonderzoek en verwerkte zijn notities tot een driedelige serie. Lees meer

 Groetjes uit mijn woonkamer

Groetjes uit mijn woonkamer

Jente Hoogeveen was er snel uit: als zij niet naar de tropen kan, haalt ze de tropen net zo makkelijk haar woonkamer. Lees meer

Het begin van een rouwwoordenboek

Het begin van een rouwwoordenboek

Na de dood van haar moeder besefte Babet te Winkel dat ze haar gevoelens niet met bestaande woorden kon omschrijven. Dus sloeg ze zelf aan het schrijven van een nieuw 'rouwwoordenboek'. Lees meer

Overwegingen van een proefkonijn (deel 1)

Overwegingen van een proefkonijn (deel 1)

Wie zijn de mensen die zich als proefpersoon aanmelden en wat drijft hen? Oscar Spaans deed eind vorig jaar mee aan medicijnonderzoek en verwerkte zijn notities tot een driedelige serie. Lees meer

Sluit jezelf op in je huis, niet in je hoofd

Sluit jezelf op in je huis, niet in je hoofd

Heeft de huidige coronapandemie zin? Of hoeven we die vraag überhaupt niet te stellen? Lees meer

 Als de sterfbedden op zijn

Als de sterfbedden op zijn

Als het laatste IC-bed bezet is, zullen artsen moeten kiezen wie zorg krijgt en wie niet. Ze gaan naar hun werk met het doodsvonnis van vele patiënten in hun hand. Lees meer

Filmtrialoog: Porselein

Porselein

Thuis zagen onze redacteuren 'Porselein', over een succesvol gezin dat wordt opgeschud wanneer het zevenjarige zoontje Thomas zich vreemd begint te gedragen. Heeft hij misschien een virus te pakken? Lees meer

Kijken naar het verleden en de toekomst

De complexiteit van excuses voor het verleden

Vorige maand maakte koning Willem-Alexander excuses voor het optreden van de Nederlanders tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog. Een goede eerste stap, aldus Vivian Mac Gillavry. Maar hoe komt het dat zo'n excuus kan bijdragen aan een gevoel van erkenning en tegelijkertijd kan kwetsen? Lees meer

Liefde in tijden van corona

Liefde in tijden van corona

Carlijn Cober is single. In tijden van een pandemie krijgt single zijn een nieuwe lading. Ze besluit te rade te gaan bij schrijvers en filosofen: wat betekent het om single te zijn? Bestaat er zoiets als happy single zijn? En is dat dan altijd tijdelijk? Een essay over liefde in tijden van corona. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers zo goed mogelijk kunnen ondersteunen. Een niet-commerciële vrije ruimte als Hard//hoofd is in deze tijd bijzonder, en jouw steun hieraan is onmisbaar. Als je vóór 1 juni aanmeldt dan ontvang je als dank een kunstwerk van Raquel van Haver en mag je gratis naar ons jubileumevenement. Sluit je nu aan bij Hard//hoofd!

Meer info