Asset 14

Spice up your life

Spice up your life

Daphné Dupont-Nivet pleit op Internationale Vrouwendag voor het omarmen van een realistischer mensbeeld, waarin onze eigenschappen niet langer worden onderverdeeld in ‘typisch vrouwelijk’ en ‘typisch mannelijk’. Zij laat zien hoe sociale normen niet natuurlijk zijn, maar het gevolg zijn van menselijke keuzes, en hoe de toekomst is wat wij er samen van maken.

Dit essay schreef Daphné Dupont-Nivet in januari 2017 voor de #ikschrijf-essaywedstrijd voor vrouwen.

Ooit, niet heel lang geleden, volstond één simpele vraag om de wereld in te delen in overzichtelijke groepen. Namelijk: van welke popgroep houd jij? Posters van de Backstreet Boys bedekten elk stukje muur van de slaapkamer van mijn beste vriendinnetje, maar ik weigerde die liefde te delen - bij tijd en wijle een groot obstakel in onze vriendschap. Ik wist wel beter: ík leefde in het Spice Girls universum.

Als meisje van negen heb ik deze voorkeur niet uitvoerig geanalyseerd. Inmiddels denk ik dat, afgezien van de geweldige schoenen met plateauzolen die op ieders verlanglijstje stonden, de aantrekkingskracht van de Spice Girls vooral zat in het gevoel dat zij overbrachten. Dat ook meisjes, als ze maar eigenwijs genoeg waren, de wereld naar eigen hand konden zetten. Spice up your life, dat idee.

Als jonge vrouw wilde ik eigenlijk uitgroeien tot succesvolle man, besef ik nu.

Tuurlijk, het beeld dat de toekomst maakbaar was, was niet alleen voorbehouden aan eigengereide meisjes gehuld in naveltruitjes. Bijna iedereen (in het Westen) voelde zich in de jaren negentig master of the universe. Het eind van de geschiedenis was net aangebroken: het vrije-markt kapitalisme had het communisme overwonnen en beloofde op zijn zegetocht, ietwat overmoedig, liberale waarden en democratische vrijheden voor iedereen. Een beetje zoals Oprah wanneer ze weer eens gratis auto’s uitdeelt aan haar hele publiek: ‘Een maakbare toekomst - you get one, and you, and you, and you!’ Het vrije individu stond nu centraal. Je kon zijn wie of wat je wilde, als je maar hard genoeg je best deed.

Sterke vrouwen, echte mannen
Wat ik dan wilde zijn? Sterk, rationeel, onafhankelijk. Onaantastbaar zelfs. Als jonge vrouw wilde ik eigenlijk uitgroeien tot succesvolle man, besef ik nu. Jaar in jaar uit veranderde ik en mijn rolmodellen veranderden mee. Opvallend genoeg waren zij bijna allemaal mannen: schrijvers, kunstenaars, avonturiers. One of the boys, daar streefde ik naar. En niet alleen ik. Zoveel vriendinnen zijn er nog steeds trots op dat ze zich niet ‘meisjesachtig’ gedragen: ze zeuren nooit, huilen niet in het openbaar, doen niet aan giechelen; nee, ze zijn stoer en sterk.

Succesvolle ‘powervrouwen’, dat wilden wij worden, niet door onze vrouwelijkheid te omarmen, maar door die af te zwakken. Het gaat hier niet om de uiterlijke vorm van vrouwelijkheid. Minirokjes en fel gestifte lippen vonden we cool. Ik heb het over de innerlijke kenmerken die we verbinden aan vrouwelijkheid, onze kwetsbaarheden en zachte, zorgzame kanten. Die behandelden we als geheimpjes, om je in het donker voor te schamen. Mijn geliefde Spice Girls waren sexy ten top, maar daarbij vooral baldadig en stoer. Ze waren niet breekbaar of bezorgd - eigenschappen die we aan vrouwelijkheid verbinden maar, en daar ligt het probleem, tegelijkertijd zien als zwaktes.

Jongetjes groeien op met het idee dat ze geen emoties mogen tonen - anders veranderen ze nooit in échte mannen.

Vraag het aan een nietsvermoedende voorbijganger: vindt hij/zij mannen beter dan vrouwen? Nee joh, zul je horen, we zijn allemaal gelijk, dat is toch logisch. Op het eerste gezicht lijkt de emancipatie, tenminste in Nederland, voltooid. Toch vormen simplistische opvattingen van mannelijk- en vrouwelijkheid nog steeds een belangrijke basis voor hoe we, vaak onbewust, de wereld begrijpen.

Kijk maar naar onze taal: wanneer je even moet doorbijten noemen we dat ‘vermannen’, terwijl we sentimentele liedjes een vrouwelijk stempel geven: die zijn ‘zijig’. Simpel samengevat: mannen zijn sterk, vrouwen zijn zacht. Dit beperkte beeld heeft uiteraard niet alleen invloed op hoe vrouwen zichzelf (willen) zien. Mannen gaan er net zo zeer onder gebukt. Jongetjes groeien op met het idee dat ze geen emoties mogen tonen - anders veranderen ze nooit in échte mannen.

Echte mannen - en vrouwen - zijn niet sterk of zwak, maar een rommeltje. Echte mensen zijn een bijeengeraapte hoop van allerlei eigenschappen en gemengde emoties. Echte mensen voelen, doen en denken van alles en nog wat. Een echt mens huilt soms, zeurt wat, bluft een keer, bitcht een beetje, kwetst eens iemand, maar vermant zich ook. Een echt mens is vandaag sterk en stoer, maar morgen zacht en kwetsbaar. Dit heeft niets met mannelijk en vrouwelijk te maken, maar des te meer met menselijk. Het zou de wereld goed doen als we concepten zoals sterk en zwak loskoppelen van man en vrouw.

Afzonderlijke eilandjes
De boodschap die de Spice Girls ons toezongen - geef je leven wat meer pit - lijkt de oplossing bij uitstek voor deze kwestie. Als je het niet eens bent met de stereotypen over mannen en vrouwen die heersen in de maatschappij, dan doe je er toch lekker niet aan mee? Lang genoeg geloofde ik dat stellig: neem het heft in eigen hand, heb gewoon een beetje schijt aan de rest.

De realisatie dat je niet zonder anderen kunt verandert ook de manier waarop we onszelf tot de samenleving verhouden.

Maar langzaamaan ontstonden scheurtjes in mijn beeld van de mens als een geheel rationeel en onafhankelijk individu die de toekomst naar eigen hand zet. Ook wel: de ultieme man, die als sinds de Verlichting de regie voert in het Westerse wereldbeeld. Nu pas zie ik hoe verblindend de illusie is dat we allemaal in ons uppie onze toekomst vormgeven. In elke situatie, persoonlijk en professioneel, zijn we voortdurend afhankelijk van de hulp maar ook onderhevig aan de grillen van anderen. Je bakker en je buurman, je broer en je baas: ze beïnvloeden verleden, heden en toekomst. We leven nou eenmaal niet op afzonderlijke eilandjes.

Deze onderlinge afhankelijkheid heeft gevolgen voor ons zelfbeeld. Maar, sterker nog: de realisatie dat je niet zonder anderen kunt verandert ook de manier waarop we onszelf tot de samenleving verhouden. Alles alleen oplossen lukt niet? Tja, misschien hebben we elkaar nodig om iets van de toekomst te maken. De samenleving, dat zijn de kaders, de regels en de normen die je samen vormgeeft. Samen voeren we discussies over hoe we willen en kunnen leven. Toch lijkt dat besef gaandeweg vergeten te zijn.
Spice up your life 1
Stond erbij en keek ernaar
Dat is niet heel gek, laat de recente geschiedenis zien. In het optimistische Spice Girls-tijdperk hadden eigenzinnige individuen de touwtjes in handen - ieder was het middelpunt van het eigen universum. De grote politieke vraagstukken leken opgelost. Alles werd steeds beter; we leunden achterover en waren vol vertrouwen.

Foutje, bedankt. Hoezo steeds betere tijden? Chaos en verwarring zul je bedoelen. Klimaatverandering, toenemende ongelijkheid, terrorisme, racisme, oorlogen, crisis hier, crisis daar, narigheid, narigheid, narigheid, Trump. Oké genoeg, stoppen nou. De afgelopen decennia lijken ons overkomen te zijn en nu ligt de wereld in puin. En wij? Wij stonden erbij en keken ernaar.

Teleurstelling over het verleden mag niet leiden tot overgave aan de toekomst.

Politiek en samenleving lijken gestuurd te worden door ongrijpbare krachten. Om toch ergens orde te scheppen, hanteren we handige stikkers: fundamentalisme, populisme, racisme. Het vertrouwen dat we samen de toekomst kunnen vormgeven klinkt nu ontzettend naïef, of, in het beste geval, als een slechte grap. De wereld fiksen, ja hoor, doen we even - met pure willpower zeker, zoals Uri Geller lepels tot een boogje buigt. Nee, we voelen ons machteloos, verslagen door de geschiedenis.

Maar dat gevoel is gevaarlijk. Teleurstelling over het verleden mag niet leiden tot overgave aan de toekomst. Die is onzeker, inderdaad, maar ook maakbaar. Tegenover maakbaar staat vastgeroest, iets waar niets meer aan te redden valt. Het ideaal van een maakbare samenleving opgeven betekent dat alles logisch is zoals het is. En dat is het nooit. Elke sociale norm - dat vrouwen gelijkwaardig zijn aan mannen - en elke politieke afspraak - dat vrouwen en mannen hetzelfde verdienen - is het gevolg van menselijke acties en beslissingen. Wanneer we aanvaarden dat de geschiedenis, maar ook de toekomst, ons overkomt, leggen we onze verantwoordelijkheid neer. Dan houdt de zoektocht naar alternatieven op.

Hoe lang nog?
Alternatieven zijn er genoeg. Laten we beginnen met het veranderen van de normen voor mannen en vrouwen. Met de acceptatie dat kenmerken - zoals taai, teder, hysterisch, verstandig - terugkomen in elk mens: man of vrouw. In het licht van alle Grote Kwesties van vandaag komt dit wellicht over als een oppervlakkige ingreep. Maar think again. Eigenlijk is het een ontzettend ambitieus begin: het biedt een geheel ander, rommeliger maar ook echter begrip van wat het is om mens te zijn.

Het op de schop gooien van mannelijk- en vrouwelijkheid heeft niet alleen invloed op individueel vlak. Nee, het gaat veel verder dan dat: het omarmen van een realistischer mensbeeld biedt een andere kijk op politiek, economie en maatschappij. Zo komen we tot de realisatie dat sterke leiders ook zacht kunnen zijn, en bovendien wel eens twijfelen. Zo zien we in dat we economische concepten kunnen oprekken, zodat ze niet alleen over productiviteit en groei gaan, maar ook over welzijn en geluk. Zo creëren we een andere samenleving, waarin de leider van de ‘vrije wereld’ niet eens zou dromen dat hij vrouwen bij de pussy grijpt.

‘Hoe lang nog, is het bijna zo ver?’ Vaak lijkt mijn nichtje van zes niet te kunnen wachten totdat de toekomst aanvangt. Knikkende knieën, half gestrikte veters, weg is ze. Het liefst draagt ze roze jurkjes, maar ze zit ook op voetbal. Van de Spice Girls heeft ze nog nooit gehoord, plateauzolen vindt ze lelijk, maar pit heeft ze zeker. Ik kan niet wachten om uit te vinden hoe zij, dat eigenwijze monster, zich een weg baant door de toekomst.

Beeld: ooitchristina en Stewart Yu via Flickr.

Mail

Daphné Dupont-Nivet is onderzoeksjournalist en historica. Ze werkt voor Platform Investico en publiceert o.a. in De Groene Amsterdammer, Trouw, De Correspondent en OneWorld. Voor de VPRO maakte ze een animatieserie, ook doet ze onderzoek voor documentaires en podcasts. Meestal gaan haar gedachten over politieke economie, technologie en natuur, maar gelukkig niet altijd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: In de klauwen van de blauwe leeuw

In de klauwen van de blauwe leeuw

Gedupeerden in de toeslagenaffaire moeten de 30.000 euro, die zij ter compensatie krijgen, grotendeels weer terugbetalen. Lees meer

Koop online bij je favoriete boekhandel 1

Koop online bij je favoriete boekhandel

Max Beijneveld ziet met lede ogen aan hoe de boekhandels uit het straatbeeld verdwijnen door de coronacrisis, ondanks het feit dat we het afgelopen jaar gezamenlijk meer boeken hebben gekocht. Steun juist nu je favoriete boekhandels door direct op hun site onze aankopen te doen. Lees meer

Succes is geen keuze

Succes is geen keuze

Krijgen we in onze samenleving altijd wat ons toekomt? Bas van Weegberg ziet meritocratie als een optimistisch rookgordijn waarachter sociale ongelijkheid makkelijker in stand wordt gehouden. Lees meer

Het populisme van de VVD, gekraakt

Het populisme van de VVD, gekraakt

De #DanielKoerhuisChallenge begon als een ludieke hashtag, maar bleek gaandeweg om veel meer te gaan, schrijft Sander van der Kraan. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Het beste van 2020

Tien hoogtepunten van een jaar discussies, ruzies en gepassioneerde betogen die de revue passeerden. Lees meer

Alain Bachellier

Te vaccineren of niet te vaccineren, dat is de kwestie

De keuze om je wel te vaccineren is vaak net zo irrationeel als de keuze om je niet te vaccineren. Uiteindelijk is niet kennis, maar vertrouwen de doorslaggevende factor. Jihane Chaara heeft vertrouwen. Lees meer

 Staat er een doctor voor de zaal?

Staat er een doctor voor de zaal?

Epsteins gastbijdrage was tekenend voor het seksisme en de neerbuigendheid waarmee vrouwelijke academici te maken krijgen. Lees meer

Vergeet het lichaam van de ander niet 1

Vergeet het lichaam van de ander niet

Juist in een tijd waarin gezondheid als een individuele verplichting wordt gezien, dwingt een pandemie ons om over onze lichamelijkheid na te denken, merkt Rijk Kistemaker. En over die van de ander. Lees meer

Nieuws in beeld: Met afstand de raarste kerst

Met afstand de raarste kerst

Illustrator Loes van Gils blikt vooruit op een afstandelijke kerst. Lees meer

Diversiteit in het academisch curriculum

De 'pure gaze' van de witte wetenschapper

Grâce Ndjako neemt ons mee langs schrijvers en denkers uit alle tijdperken die de academische wereld probeerden te dekoloniseren. Lees meer

Filmtrialoog: King of the Belgians

King of the Belgians

Een documentairemaker volgt de Belgische koning Nicolaas III op staatsbezoek in Turkije. Ondertussen splitst Wallonië zich in afwezigheid van de koning af van Vlaanderen. Lees meer

 Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag (Buitenlandse Handel) hield deze week twee Kamermoties tegen, die ons in staat hadden moeten stellen de import te beperken van kleding die onder dwang is gemaakt door Oeigoeren. Lees meer

Een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech laten we zomaar aan onze aandacht ontglippen

Waarom laten we een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech zomaar vallen?

Na jaren van kritiek en waarschuwingen van klokkenluiders komt de Europese Commissie eindelijk met een wetsvoorstel over de macht en invloed van Big Tech. En wat gebeurt er? De grootste bedrijven lobbyen het voorstel gewoon van de baan. Kom op, media: reageer! Lees meer

 Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met name kleine webshops zijn vaak genoodzaakt om (veel) groter verpakkingsmateriaal te gebruiken. Illustrator Chloé Pérès-Labourdette brengt het nieuws in beeld. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan