Asset 14

Spelen met logica

De jonge Nederlandse kunstenaar Berndnaut Smilde, die wereldberoemd werd met zijn wolkeninstallaties, verzorgt momenteel de openingstentoonstelling in het nieuwe Arnhemse museum De Groen. Ine Boermans werkte als curator met hem samen voor hij doorbrak en vertelt wat er zo bijzonder is aan zijn werk.

Eind 2008 kreeg ik, via via, acht enorme etalagekasten in het centrum van Amsterdam in handen. Zeven voor kunst, één voor informatie. De Kijkkasten, in de jaren '70 in een blinde muur gebouwd om, door middel van kunst, licht en veiligheid te bieden. Na wat achterstallig onderhoud ging ik van start en ontstond er een haat- liefdeverhouding die vijf jaar en dertig exposities duurde. Ik vormde de gehele organisatie en die ellendige Kijkkasten slokten al mijn tijd op, en vaak ook al mijn geld. Maar toch, als er een nieuwe expositie opende en ik in die gekke zijstraat een illegaal biertje in de openbare ruimte stond te drinken was ik bijna altijd blij.

Sommige exposanten zijn ondertussen doorgebroken. Eén daarvan is Berndnaut Smilde. Hij heeft net een monografie uitgebracht en verzorgt tot 13 augustus de openingsshow in het nieuwe tentoonstellingsgebouw De Groen in Arnhem.

Berndnaut Smilde, Carcass Divided, 2009, De Kijkkasten Amsterdam

Toen ik kwam praten over de expositie had hij een van De Kijkkasten in miniatuur nagemaakt en had hij een plan dat ik vergeten ben. In de hoek van zijn studio lag een wit laken over iets wat duidelijk de vorm had van een auto. We praatten wat, het laken bleef lonken. Het bleek zijn auto, een oude Peugeot 205, nagemaakt van wit foamboard op 83% van de originele grootte. Hij had alleen dat weergegeven wat overblijft als de auto uitbrandt. Het karkas. Een Peugot 205 van foamboard, net wat kleiner en net wat kariger. De sculptuur heette Carcass. Het oorspronkelijke expositieplan ging overboord en Carcass werd in zeven repen gezaagd. In elke expositiekast werd een reep opgehangen en het glas ervoor kreeg een laag doorzichtige blauwe folie. Carcass Divided. Als je door de straat liep oogden ze als objecten die tegen bederf beschermd moesten worden. Iets op een dergelijke manier prepareren is spelen met logica en dualiteit. Het is de rode draad in Smildes werk.

In Prism bijvoorbeeld, realiseerde hij een omgekeerde regenboog over nachtelijk São Paulo. Een werk vol bijzondere tegenstrijdigheden. En in Conditioner bouwde hij met enorme buizen een ventilatiesysteem in een voormalig abattoir, en verspreidde hiermee antiseptische lucht. Deze lucht, juist zeer schoon en ontsmettend, associeer je onmiddellijk met ziekte. Je eigen logica wordt opgeschud door Smildes werken.

Berndnaut Smilde, Conditioner, 2011, installatie in Schlachthaus Osterale, Dresden

Misschien wel zijn mooiste werk tot nu toe vind ik Nimbus D’Aspremont. De Nimbus-reeks bestaat uit een groeiend aantal foto’s van door hemzelf gecreëerde regenwolken in fabriekspanden, kerken en galeries. Het is wat je ziet, een echte buienwolk die in een ruimte zweeft. Hij zet voor deze serie daadwerkelijk een natuurlijk fenomeen naar zijn hand. Het principe is hetzelfde als bij een echte cumulonimbus en net als in de natuur zijn er geen twee hetzelfde. Vaak maakt hij honderd oefenwolken op een locatie en loopt tussendoor even naar buiten om te kijken hoe een echte er ook al weer uit ziet. Het resultaat is een kleine compacte wolk die gemiddeld 10 seconden bestaat. Ook al werkt Smilde soms voor publiek, één haarscherpe foto van de wolk in de ruimte is het uiteindelijke kunstwerk. Het toont het moment waarop de wolk en zijn omgeving het mooist zijn.

Berndnaut Smilde, Nimbus D’Aspremont, 2012, Kasteel d'Aspremont-Lynden, Oud-Rekem

Nimbus D’Aspremont is gemaakt in kasteel D’Aspremont, in Belgisch-Limburg. Het eindresultaat toont een wolk los van zijn eigenlijke omgeving en uitgebreid getest op gewilligheid en de perfecte compactheid. De wolk lijkt kalm en ongedwongen via het monumentale trapportaal de hoek om gekomen. Al wat ijl aan de randen zweeft hij richting de fraai vervallen gangen.

’Men kan stellen dat de ruimte dienstdoet als sokkel voor het werk’, zegt Smilde in een interview over de rol van de locaties. Ik vind dit te simpel gesteld. Een sokkel heeft geen andere functie dan het zijn van een voetstuk. Het dient om iets te laten schitteren. Het is een bescheiden rol, te bescheiden om hier van toepassing te zijn. Het zeventiende-eeuwse kasteel D’Aspremont, ooit gebouwd voor de adellijke familie d'Aspremont-Lyden, kent momenteel geen vaste bewoners of functie maar heeft een verleden als militair hospitaal, als gesticht voor bedelaars en als psychiatrische instelling. De vluchtige vergankelijkheid van de wolk, contrasteert prachtig met het kasteel, dat voor de eeuwigheid gemaakt lijkt te zijn. De wolk is in die zin net zo goed een sokkel voor het gebouw, ze laten elkaar schitteren.

Nooit maakt Smilde zich er in zijn werken gemakkelijk vanaf. Voor de regenboog gebruikte hij een enorm prisma om het natuurlijke fenomeen na te bootsen en de antiseptische lucht bestaat niet uit een misleidend geurtje. De liefde voor het maken spat van de werken af. Het doet vermoeden dat Smilde zelf ook benieuwd is naar wat gaat komen als hij aan een nieuw werk begint. Van de eerste gedachte tot en met de uitvoering lijken nieuwsgierigheid en plezier zijn drijfveer.

Beelden zijn beschikbaar gesteld door de kunstenaar. Voor meer informatie: www.berndnaut.nl

Mail

Ine Boermans , onlangs vanuit het Westen geremigreerd naar Groningen, is freelance werkzaam in de kunst. Ze runde vijf jaar lang (straat)galerie De Kijkkasten in Amsterdam en besloot zich nog niet zo lang geleden aan schrijven te wagen.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
Lees meer
test
het laatste
Galatea 1

Galatea

Een bezoek aan een Airbnb aan zee blijkt ook een bezoek aan asfalt, beton en een cementfabriek te betekenen. Andrea Koll plaatst dit beeld in dit door haar zelf geïllustreerde, tweestemmige gedicht tegenover het beeld van de door Pygmalion uit ivoor gemaakte Galatea. Lees meer

Nieuwe Barbaren 1

Nieuwe Barbaren

Met het essay 'Nieuwe barbaren' over de Kafkaëske, sci-fi serie Severance won Jacob Koolstra in 2024 de Drift Essaywedstrijd. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst 7

Dit maakten onze 1.660 kunstverzamelaars mogelijk in 2023

Kunstverzamelaars dragen bij aan onze missie om nieuw talent te ondersteunen. We leggen graag uit hoe we de donaties in 2023 hebben besteed. Lees meer

:Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Marthe van Bronkhorst bekijkt Europa als een treinreis en stemmen voor de Europese Parlementsverkiezingen als het zijn van de conducteur op die rammelende trein. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 7

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 3)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 6

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Nooit Verzonden - wacht op titel

Afscheidsbrief aan een waardeloze dokter

Er zijn nog steeds dokters die de gezondheidsklachten van hun patiënten niet serieus nemen. Luuk Schokker schreef een openhartige brief aan één van hen. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1) 1

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Dubbelleven

Dubbelleven

Hoe kenmerkt het interieur van een multicultureel gezin zich? Emerald Liu onderzoekt hoe huiselijke voorwerpen een metaforische brug vormen met haar overzeese familieleden. ‘Het proces van achterlaten maakt alles wat je in je handen hebt extra betekenisvol, overgoten met een glazuur van kostbaarheid.’ Lees meer

Zo beweegt ze niet

Zo beweegt ze niet

Ze had zich er grondig op voorbereid. Spotify-playlists, het juiste jurkje, en zelfs een plan voor gespreksonderwerpen. Maar nu, in de rij voor de club, voelt alles vreemd en ongepast. Een audioverhaal van Lakaver (Werner de Valk en Roderik Maes). Lees meer

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

"Ofwel we noemen mij voortaan een tokkie, en ik zal de titel met trots dragen. Of we stoppen met het gebruik van het woord tokkie en laten het weer alleen een familienaam zijn." In deze gastcolumn geeft Anne Schepers een ijzersterk pleidooi tegen het negatieve gebruik van het woord 'tokkie'. Lees meer

Tot morgen

Tot morgen

Na bijna vier jaar als columnist voor Hard//hoofd is het voor Eva tijd voor iets nieuws, maar afscheid nemen is niet haar ding. 'Dus lieve lezers: voor jullie nu een kus op de wang, en tot morgen!' Lees meer

Wat je niet zult zien op het nieuws

Wat je niet zult zien op het nieuws

Marthe van Bronkhorst beschrijft dat wat ongezien blijft op het nieuws over de demonstaties bij de UvA. 'Maar het is wel gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven.' Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

Relatietherapie voor een  meningsverschil over AI en kunst 1

Relatietherapie voor een meningsverschil over AI en kunst

Drie kunstenaars komen samen om te praten over de relatie tussen AI en kunst. Twee verschillen flink van mening, de derde bemiddelt. Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

Mooi weer spelen

Mooi weer spelen

Als Aisha’s eerste therapiesessie niet voelt als de warme deken waar ze op hoopte, mist ze groepsgenoot S., die haar een spiegel voorhield. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Steun Hard//hoofd en verzamel kunst!

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe schrijvers en kunstenaars. We zijn al dertien jaar gratis toegankelijk en advertentievrij. Zo’n vrije ruimte is harder nodig dan ooit. Steun de makers van de toekomst; sluit je vóór 1 juli aan als kunstverzamelaar en ontvang in juli een unieke print van Hanane El Ouardani!

Word kunstverzamelaar