Asset 14

Schuldig

Schuldig

 

Flashback naar 31 december. In vuurwerkperspectief zie ik mezelf proosten op 2020, glas tegen glas ketsen van geliefde, vrienden en diverse nader te onderzoeken contacten. Naast ons klimt een gillende keukenmeid de hemel in, vol ongeduld op weg naar de toekomst. ‘Wat zal het jaar eens brengen? Welke nieuwe mensen zal ik ontmoeten? Welke geweldige reizen ga ik maken?’

Naar Indonesië, denk ik, net als mijn opa de scheepskok.

De dramatische ironie druipt eraf als een Xenos-kaars. Weten wij veel dat we in de openingsscène staan van een teenage horror movie. Die beginnen namelijk ook altijd op feestjes met een stel onnozele snollen, en kort daarna wordt iedereen voor zijn stomheid eens goed afgestraft.  

Flashforward naar het lockdown-heden. In het perspectief van een zoom-self-view zie ik mijn eigen hoofd verkouden in bed, 10.465 kilometer verwijderd van reisdoel Sumatra. Ik vraag mijn zoom-spiegelbeeld: Had ik de wereldwijde pandemie kunnen voelen aankomen, toen? Voelden we toen niet een klein druppeltje karma op ons neerregenen? 

Extremere gedachtes volgen. Is nu de tijd gekomen voor het rijke westen om te lijden, om te voelen wat het is om arm en onvrij te zijn? Is het nu de tijd voor de mens om te boeten, in plaats van de aarde? Karma is geen bitch, zeg ik tegen mezelf, ze bestaat niet. Direct hierna een hoestbui.

Schuld en schaamte, het zijn de rode draden, de stiksels en de linten van het mondkapje van mijn leven.

Donkerdere gedachtes volgen. Vaak voel ik me schuldig over dingen. Niet alleen voor de dingen die ik verkeerd doe – een boel – maar ook voor de dingen die ik mogelijk verkeerd doe en waar mensen boos over kunnen zijn. Zelfs over dingen die anderen verkeerd doen die ik recht moet zetten. Schuld en schaamte, het zijn de rode draden, de stiksels en de linten van het mondkapje van mijn leven.
Ik denk: Ben ik schuldig omdat ik soms vergeet afstand te houden?
Ben ik schuldig als het virus niet continu in mijn gedachten was, als ik soms zelfs genoten heb deze zomer?
Ben ik schuldig als andermans leven niet continu in mijn gedachten is, als ik soms zelfs genoten heb van mijn comfortabele Nederlandse bestaan?
En kan schuldgevoel aanzetten tot dingen beter doen? Kan een nieuwe reis een eerdere reis ongedaan maken?

 

Mijn opa was geen scheepskok, daar kwam ik dit jaar achter. Hij was meer dan dat in zijn tijd in Indonesië. Mijn hypothetische reis naar Indonesië zou geen soulsearchvakantie zijn, maar een onderzoek. Weinige van de dingen die toen gebeurd zijn, kunnen worden rechtgezet. Bijna alle daders en slachtoffers zijn dood. De pijn is levend. 2020 was wel het jaar dat de koning officieel zijn excuses aanbood voor het excessieve geweld tegen de Indonesiërs. Sommigen vonden dit een mooi gebaar, anderen een drogreden.

Op 20 december stierf mijn opa. Om schuldgevoel te eren en om het recht te doen maak ik een innerlijke reis voor hem. 

 

Recept voor de selamatan ayatan 

 

Selamatan ayatan

de maaltijd op de veertigste sterfdag van een dode

Snijd de rijst doormidden

en scheid de ziel van de dode van de aarde. 

Tot die tijd blijft deze ziel wonen bij de familie: in hun lichaam.

 

Mijn opa was kok. En oma haakte. 

Hij ging als scheepskok varen

de gehaakte wandtapijten werden langer

en langer.

 

Indisch eten zal je ziek maken,

de luchtvochtigheid vreet van binnenuit. 

Je maagdarmstelsel is anders dan dat van hen, fundamenteel anders. 

Dat is de zuivere waarheid. 

 

Opa kwam terug. Hij waakte.

Las staand in de kamer, nachtenlang.

Iets in hem had zich verstrooid. 

 

Beware of pickpockets.

Je blijft voor hen toch een toerist, altijd een toerist.

Opa was kok, scheepskok. 

Dat is de zuivere waarheid. 

Alle burgers droegen toen wapens. 

 

Mijn opa stief in het eerste trimester van mijn bestaan. 

Voor mijn geboorte kreeg ik een wandtapijt.

Mijn opa kon zijn eigen selamatan niet bereiden, 

kon zijn eigen rijst niet doormidden snijden

noch de ziel van de dode van de aarde scheiden noch de ziel uit de familie halen.

 

75 jaar lang wacht een bol rijst

om gesneden te worden door mij.

Mail

Marthe van Bronkhorst (zij/haar) is schrijver, theatermaker en psycholoog en studeerde aan de VU Amsterdam en Harvard Medical School. Ze schreef voor onder meer Theater Ins Blau, Sonnevanck, Over het IJ festival, Kluger Hans, Meander, De Revisor en werkt aan een roman over duikers bij uitgeverij De Geus.

Jessica Bacuna (1996) vindt de wereld een vreemde plek die ze niet altijd begrijpt. Dat inspireert haar om op een speelse manier te illustreren in combinatie met vervreemdende elementen.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Wanneer Eva op bezoek is bij haar zus, vraagt die of Eva haar eicellen al in heeft laten vriezen. Het laat Eva nadenken over hoe ze de vraag 'Wil ik een kind?' überhaupt kan beantwoorden. 'De vraag omtrent het ouderschap is bij uitstek een gevoelskwestie, en mijn gevoel volgen is nooit mijn sterkste punt geweest.' Lees meer

Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva nodigt twee vrienden uit om bij haar te komen eten. Ze hoopt dat dit het begin zal zijn van een nieuwe vriendengroep. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn 1

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Marthe van Bronkhorst bekijkt hypocrisie als spectrum: hoe hypocriet ben jij op een schaal van Frans Bauer tot Johan Derksen? Lees meer

In je eentje achterblijven

In je eentje achterblijven

Als vriendin K. op een date gaat, denkt Eva van den Boogaard na over hun onuitgesproken pact. Zo lang ze beiden ongelukkig in de liefde zijn, hebben ze elkaar. Maar wat als er iemand dat pact uitstapt? Lees meer

Geld lenen

Geld lenen

‘Het spijt me,’ zeg ik. ‘Voor dit alles.’ Ik gebaar om me heen. ‘Voor Nederland.’ In deze column van Anne Schepers ontmoeten twee vrouwen, die uitkijken naar hun avond in een wijnbar, een man die een treinkaartje naar Ter Apel bij elkaar probeert te sprokkelen. Lees meer

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

'Als je je psycholoog écht een brevet van onkunde wil geven, moet je haar uitnodigen voor je euthanasiefeest.' Lees meer

Ik ook op jou

Ik ook op jou

Op een avond zegt iemand tegen Eva dat hij verliefd op haar is. Terwijl hij wacht op een antwoord, denkt Eva na over wat verliefd zijn eigenlijk is. Lees meer

Herhaalrecept

Herhaalrecept

Op een ochtend wordt Aisha Mansaray wakker in een parelmoeren bubbel. Ze onderzoekt hoe ze met haar depressie op de randen van de realiteit kan leven, zonder de grip erop te verliezen. ‘Mijn aandoening was een zuigend ding geweest dat zich om mij heen had gewikkeld, lelijk, en meer levend dan ik.’ Lees meer

Geen geld maakt ook niet gelukkig

Geen geld maakt ook niet gelukkig

Marthe van Bronkhorst maakt de balans op tussen S en M, die beide alles kwijt zijn: de een is ingebed in het zorgsysteem, de ander moet niks hebben van de verzorgingsstaat. Lees meer

‘Stel je voor dat het gewoon wérkt’

‘Stel je voor dat het gewoon wérkt’

Grootgebracht met het idee dat 'natuurlijke' oplossingen de voorkeur hebben boven synthetische medicatie stond Eva niet te springen om angstremmers te gaan gebruiken. Maar wat als het nou gewoon werkt? Lees meer

Column: Keihard chillen 2

Keihard chillen

Eva zet haar vraagtekens bij het fenomeen chillen. 'Eerlijk gezegd denk ik dat een wereld als deze, waarin fascisme oprukt, waarin genocide nog steeds bestaat, waarin het onrecht en de pijn en het verdriet van mijn schermen afspat, weinig reden geeft tot chillen.' Lees meer

We zijn tenminste allemaal nog mensen

We zijn tenminste allemaal nog mensen

In een overvolle trein ontwaart Aisha de eerste tekenen van het nieuwe verhaal waar ze - of iedereen? - naar op zoek is. Lees meer

Column: Dat heet ‘een gesprek voeren met elkaar’

Dat heet ‘een gesprek voeren met elkaar’

Als een vriendin van Eva op date gaat met een man waarmee Eva zelf al eerder afsprak, is ze erg benieuwd naar haar bevindingen. Lees meer

Column: Het glas wijn waar ik zin in heb bestaat niet

Het glas wijn waar ik zin in heb bestaat niet

Twee jaar geleden vroeg Eva nog aan een collega waarom ze niet dronk. Inmiddels laat ook zij de alcohol links liggen en is ze zelf degene die wordt bevraagd. Lees meer

(Ont)hechting

(Ont)hechting

Als Aisha op proef intrekt bij haar geliefde en haar eigen gekoesterde plek achterlaat, is het net het alsof ze een onvaste vorm aanneemt. Lees meer

Hypnose

Op een dag breng ik alle wereldleiders onder hypnose

Een betere wereld begint bij een andere gedachte en daarom besluit Marthe van Bronkhorst hypnotiseur te worden. Lees meer

Column 1

Je opnemen in mijn testament

Een lugubere ontdekking tijdens een boswandeling doet Eva nadenken over wat we achterlaten voor onze nabestaanden als we overlijden. Lees meer

Automatische concepten 71

We hebben een probleem met de derde helft

Een voetbalwedstrijd stopt officieel misschien op het veld, maar Marthe van Bronkhorst merkt in de trein dat het slinkse spel doorgaat. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer